پرونده باز حمل‌ونقل عمومی تهران؛ مردم راضی، شورا مردد!

به گزارش خبرنگار مهر، صبح روز ۹ اسفند ۱۴۰۵، صدای انفجارهای مهیب در تهران شنیده شد و با آغاز حملات رژیم صهیونیستی، شرایط پایتخت تحت تأثیر قرار گرفت.
در پی افزایش حجم ترددهای شهری و نیاز شهروندان به جابه‌جایی، شهرداری تهران با هدف تسهیل رفت‌وآمد مردم، استفاده از مترو و اتوبوس را رایگان اعلام کرد.
هرچند این اقدام با استقبال بخشی از شهروندان کشور روبه‌رو شد، اما برخی کارشناسان درباره میزان اثرگذاری آن بر زندگی مردم تردید ایجاد کردند.
اما سؤال اصلی اینجاست؛ برای مردمی که در میانه بحران به دنبال راهی برای جابه‌جایی سریع، امن و کم‌هزینه بودند، رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی چه تأثیری داشت؟
رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی؛ روایت شهر در روزهای پرتنش
در میان رفت‌وآمد مسافرانی که این روزها بیش از هر زمان دیگری از مترو و اتوبوس استفاده می‌کنند، خبرنگار مهر راهی ایستگاه‌های پرتردد شهر شد تا از نزدیک روایت شهروندان از رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی را بشنود.
ساعت ۹صبح است.
ایستگاه متروی صادقیه شلوغ‌تر از همیشه به نظر می‌رسد.
مردم با عجله از پله‌ها پایین می‌روند اما یک تفاوت کوچک توجه مسافران را جلب کرده است؛ گیت‌های ورودی باز هستند و نیازی به پرداخت هزینه نیست.
خانمی حدوداً ۴۷ ساله که خود را کارمند یک شرکت خصوصی معرفی می‌کند، می‌گوید: این چند روز چند بار مجبور شدم بین محل کار و خانه رفت‌وآمد کنم.
شاید مبلغ بلیت خیلی زیاد نباشد اما وقتی رفت‌وآمدها بیشتر می‌شود، همین هزینه‌ها هم به چشم می‌آید.
چند متر آن‌طرف‌تر، دختر جوانی که منتظر رسیدن قطار است، در گفتگو با خبرنگار مهر گفت: الان شرایط عادی نیست.
خیلی‌ها مجبورند بیشتر از قبل در شهر تردد کنند.
حداقل این تصمیم باعث شده یک نگرانی کمتر داشته باشیم.
البته افزایش استقبال از حمل‌ونقل عمومی روی دیگری هم داشت.
ازدحام جمعیت در برخی ایستگاه‌ها و طولانی‌تر شدن صف‌های ورود و سوار شدن به قطارها باعث شده بود تعدادی از مسافران از شلوغی بیش از حد گلایه داشته باشند.
مرد میانسالی که منتظر رسیدن قطار بود، به خبرنگار مهر گفت: «رایگان شدن مترو تصمیم خوبی است اما در بعضی ساعت‌ها جمعیت آن‌قدر زیاد می‌شود که سوار شدن به قطار زمان بیشتری می‌برد.» برخی دیگر از شهروندان نیز معتقد بودند که همزمان با افزایش تعداد مسافران، باید تعداد قطارها و اتوبوس‌ها نیز افزایش پیدا کند تا کیفیت خدمات کاهش نیابد.
در بخش اتوبوس‌های تندرو نیز شرایط مشابهی دیده می‌شود.
مسافران بدون پرداخت کرایه سوار اتوبوس‌ها می‌شوند و رانندگان تنها بر مدیریت صف‌های طولانی تمرکز دارند.
یکی از رانندگان می‌گوید: از روز اول اجرای طرح، تعداد مسافران بیشتر شده اما مردم هم همکاری می‌کنند.
خیلی‌ها وقتی متوجه رایگان بودن سرویس می‌شوند، تشکر می‌کنند.
برخی معتقدند، که رایگان شدن مترو و اتوبوس تاثیر ملموس و محسوسی بر بار ترافیکی شهر تهران در ساعات اوج ترافیکی داشته است؛ البته تا زمان نگارش این گزارش آمار رسمی در خصوص میزان تاثیر رایگان شدن حمل و نقل عمومی بر بار ترافیکی تهران از سوی دستگاه‌های مربوطه ارائه نشده اما با این حال مهدی پیرهادی، رئیس کمیسیون سلامت، محیط زیست و خدمات شهری شورای اسلامی شهر تهران در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری مهر معتقد است که اگر رایگان شدن مترو و اتوبوس باعث افزایش استفاده شهروندان از حمل‌ونقل عمومی شود، می‌تواند به کاهش سفر با خودرو شخصی، کاهش ترافیک، افزایش ایمنی سفر، کاهش آلودگی هوا و آلودگی صوتی و همچنین کاهش زمان سفرهای شهری کمک کند.
ترافیک سبک‌تر در ساعات اوج؛ نشانه‌های اولیه یک سیاست شهری
کارشناسان شهری معتقدند توسعه و حمایت از حمل‌ونقل عمومی، از جمله رایگان شدن مترو و اتوبوس، علاوه بر کاهش هزینه‌های رفت‌وآمد شهروندان، می‌تواند در کاهش استفاده از خودروهای شخصی نیز مؤثر باشد.
کاهش تردد خودروها در سطح شهر به معنای روان‌تر شدن جریان ترافیک، کاهش مصرف سوخت و در نهایت کاهش بار آلودگی هوا خواهد بود که در کلان‌شهری مانند تهران از اهمیت دوچندانی برخوردار است.
حمل‌ونقل عمومی و کیفیت هوا؛ پیوندی که دوباره مطرح شد
رئیس کمیسیون محیط‌زیست شورای اسلامی شهر تهران در همین زمینه و با استناد به آخرین آمار در دسترس مربوط به سهم منابع آلاینده سال ۱۳۹۶ گفته بود: منابع متحرک با ۸۲ درصد همچنان بیشترین سهم را در انتشار آلاینده‌های گازی و ذرات معلق تهران دارد، رسیدگی به این بخش باید در اولویت سیاست‌های کاهش آلودگی هوا باشد.
نگاهی به آمارهای منتشرشده از سوی شرکت کنترل کیفیت هوای تهران نیز نشان می‌دهد که تغییر در الگوی ترددهای شهری می‌تواند یکی از عوامل مؤثر در بهبود کیفیت هوای پایتخت باشد.
فاطمه کریمی، مدیرعامل شرکت کنترل کیفیت هوای تهران با اشاره به آمار کیفیت هوای تهران در سه‌ماهه نخست سال جاری اظهار کرد: در بازه فروردین تا پایان خرداد ۱۴۰۵، تهران ۱۲ روز هوای پاک، ۷۹ روز هوای قابل قبول و تنها ۲ روز هوای ناسالم برای گروه‌های حساس را تجربه کرده است.
کریمی با اشاره به جزئیات وضعیت آلاینده‌های معیار در بهار ۱۴۰۵ گفت: بررسی شرایط کیفی هوا به تفکیک آلاینده‌ها نشان می‌دهد تعداد روزهای آلوده ناشی از ذرات معلق کمتر از ۲.۵ میکرون (PM۲.۵) و کمتر از ۱۰ میکرون (PM۱۰) در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته کاهش قابل توجهی داشته است.
وی برخی تغییرات در «الگوی تردد شهری» را از جمله عواملی دانست که در بهبود کیفیت هوای تهران طی این مدت نقش داشته‌است.
شاید این سؤال برای بسیاری از شهروندان مطرح باشد که هزینه رایگان شدن مترو و اتوبوس از چه محلی تأمین می‌شود و آیا این تصمیم بر بودجه حمل‌ونقل عمومی تأثیر خواهد گذاشت؟
هزینه رایگان شدن خدمات از کجا تأمین شد؟
محمد آخوندی، رئیس کمیسیون برنامه و بودجه شورای شهر تهران، با اشاره به تأمین منابع مالی رایگان شدن مترو و اتوبوس اعلام کرد که برای بلیت مترو در سال ۱۴۰۵ رقم ۲ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان و برای اتوبوس‌های بی‌آرتی ۵۰۰ میلیارد تومان پیش‌بینی شده است.
به گفته وی، هزینه ناشی از رایگان شدن خدمات از این ارقام محاسبه و از طریق جابه‌جایی اعتبارات بودجه‌ای تأمین خواهد شد.
بر این اساس، بخشی از منابع از ردیف‌هایی که عملکرد نداشته‌اند یا در شرایط فعلی امکان هزینه‌کرد در آن‌ها وجود ندارد، کسر و به بودجه مترو و اتوبوسرانی اختصاص می‌یابد تا این دو مجموعه در تأمین هزینه‌های جاری خود با مشکل مواجه نشوند.
رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی؛ طرحی که هنوز به پایان نرسیده است
البته این طرح از همان ابتدا نیز موافقان و مخالفان خود را داشت.
به‌طوری که در جلسه روز یکشنبه ۱۷ خرداد ۱۴۰۵ شورای شهر تهران، هنگام بررسی بندهای طرح «اصلاح مصوبه نظام یکپارچه بلیت الکترونیک حمل‌ونقل عمومی شهر تهران»، با رأی مخالف تعدادی از اعضای شورا مواجه شد و به تصویب نرسید.
سید جعفر تشکری هاشمی؛ رئیس کمیسیون عمران و حمل و نقل شورای شهر تهران ضمن مخالفت خود با رایگان بودن مترو و اتوبوس معتقد است: در دوران جنگ تحمیلی رمضان، بخشی از شهروندان امکان استفاده از خودروی شخصی را نداشتند و برخی نیز به دلیل نداشتن کارت بلیت یا اختلال احتمالی در شبکه بانکی ممکن بود با مشکل مواجه شوند.
به همین دلیل تلاش شد، محدودیت‌های مربوط به پرداخت کرایه به‌صورت موقت برداشته شود تا رفت‌وآمد مردم در سطح شهر با اختلال مواجه نشود.
تشکری هاشمی تصریح کرد: این در حالی است که مترو و اتوبوسرانی هم‌اکنون نیز با مشکلات مالی و مطالبات پیمانکاران روبه‌رو هستند و کاهش منابع درآمدی، روند توسعه و نگهداشت ناوگان حمل‌ونقل عمومی را با دشواری بیشتری مواجه خواهد کرد.
اما سه شنبه ۲ تیر برای بار دیگر همزمان با حضور شهردار تهران در صحن شورا این موضوع به میان آمد و با موافقت اعضای شورا رایگان بودن حمل و نقل عمومی تا ۱۹ تیرماه به صورت مشروط و تا پایان مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب تمدید شد، هرچند شهرداری تهران هنوز هم بر اجرایی شدن این طرح اصرار دارد و پرونده رایگان شدن حمل‌ونقل عمومی هنوز بسته نشده است.
علیرضا زاکانی، شهردار تهران، از ارائه لایحه‌ای به شورای شهر خبر داده که بر اساس آن بخشی از شهروندان بتوانند به‌صورت رایگان از مترو و اتوبوس استفاده کنند و گروهی دیگر نیز از تخفیف برخوردار شوند؛ اقدامی که به گفته وی در قالب باشگاه شهروندی و با محوریت عدالت دنبال خواهد شد.
حال با توجه به تمدید شدن چندباره طرح حمل و و نقل رایگان تهران باید دید سرنوشت این طرح به کدام سمت و سو خواهد رفت و پرونده این موضوع چه زمانی بسته خواهد شد؟