جستوجویِ صدایِ روضه در تکایای تاریخی کرمانشاه
کرمانشاه- تکیههای تاریخی معاونالملک و بیگلربیگی که با نیت برپایی عزاداری سیدالشهدا(ع) ساخته شدند، امروز از هویت آیینی خود فاصله گرفتهاند؛ ظرفیتی که احیای آن مطالبهای فرهنگی و مذهبی است.
خبرگزاری مهر - گروه استانها - یحیی بیابادی*: کرمانشاه مهد تمدن و دیار فرهنگ در قلب بافت تاریخی خود دو نگین بیبدیل دارد که در هر گوشه و کنارشان هنر و ارادت در هم آمیخته است؛ «تکیه معاونالملک» و «تکیه بیگلربیگی».
این دو بنا که با نیتی مقدس «توسل به ساحت حضرت سیدالشهدا (ع)» پیریزی شدند با هنرِ بینظیرِ کاشیکاری و آینهکاریهای خیرهکننده و درخشان به شاهکارهایی در معماری و هنر اسلامی بدل گشتهاند.
این تکیهها تنها آجر و خشت نیستند؛ بلکه تجلیِ پیوندِ عمیقِ ذوقِ هنرمندان کرمانشاهی با آیینی است که قرنها بر این خاک جاری بوده است.
اما آنچه امروز در مواجهه با این دو اثرِ فاخر ذهن را به خود مشغول میکند، «غیابِ هویتِ عملکردی» آنهاست.
تکیه ذاتاً مکانی برای تجمع، عزاداری و اقامه سوگواری است اما در سالهای اخیر این دو بنای تاریخی گویی به موزههایی سرد و بیروح تبدیل شدهاند؛ در حالی که در بسیاری از استانهای کشور، تکایا و حسینیههای تاریخی به کانونهای تپنده عزاداری در دهه نخست محرم تبدیل شدهاند و با برگزاری مراسمهای عزاداری و تعزیهخوانی، آیینهای اصیل را زنده نگه میدارند، کرمانشاه از این ظرفیتِ بیبدیل محروم مانده است.
با این حال تجربههای موفق نشان داده است که این فضاها تشنهیِ حیاتاند.
برگزاری مراسم آیینی در این تکایا در مناسبت پیرامون پیرغلامان حسینی(ع) گواه روشنی بر این مدعاست؛ مراسمی که نه تنها با استقبال گسترده مردم همراه شد بلکه نشان داد که این بناهای تاریخی وقتی به مقصد اصلی خود یعنی سوگواری بازمیگردند، چگونه با شور و هیجانِ مذهبی، بازتابی خیرهکننده در میان آینهکاریها و کاشیکاریهایشان پیدا میکنند.
این استقبالِ مردمی نشان از یک نیازِ روانی و فرهنگی دارد؛ مردم میخواهند در میانِ این شکوهِ هنری به ذکرِ مصائب اهلبیت(ع) بپردازند.
پرسش اصلی اینجاست؛ متولیانِ امر کجا هستند؟
میراث فرهنگی به عنوان نهاد حافظِ این بناها، ارشاد اسلامی به عنوان سیاستگذار فرهنگی، چرا در قبال این «رکودِ معنوی» سکوت کردهاند؟
مگر نه این است که هدف از ساخت این تکیهها برگزاری مراسم سوگواری بوده است؟
محروم کردنِ این فضاها از مراسم عزاداری دهه نخست محرم و تعزیهخوانی، به معنای نادیده گرفتنِ فلسفه وجودیِ این بناهاست.
تبدیل کردن تکیهها به موزههایِ خاموش نوعی «مومیایی کردنِ میراث فرهنگی» است، نه زنده نگهداشتنِ آن.
عزاداری حسینی در این تکیهها نه تنها آسیبی به بنا نمیزند بلکه با مدیریت صحیح و نظارتِ دقیقِ میراث فرهنگی، میتواند به عنوان «میراث ناملموس» در کنار «میراث کالبدی» احیا شود.
تعزیهخوانی در فضایِ پرشورِ تکیه بیگلربیگی یا محوطه معاونالملک، نه تنها بخشی از هویتِ آیینی کرمانشاه را احیا میکند بلکه با تکیه بر شکوهِ آینهکاریهای این بنا میتواند به جاذبهای بینظیر برای زائران و علاقهمندان به آیینهای سنتی تبدیل شود.
امید است که مسئولان استانی با نگاهی آسیبشناسانه از این خوابِ زمستانیِ فرهنگی دست بکشند و با برنامهریزیِ منسجم، به این شاهکارهای تاریخی، «جانِ دوباره» ببخشند.
تکیهها تشنهیِ صدایِ روضه و تعزیهاند؛ نباید اجازه داد این نگینهای شهر در میانِ گزارشهایِ اداری، هویتِ اصلی خود را برای همیشه بسپارند.
*فعال فرهنگی رسانه ای