وقتی هنر عبادت میشود؛ واکاوی وضعیت شعر آیینی در همدان
همدان-امروزه شعر آیینی جریانی پویا و تاثیرگذار در فرهنگ عمومی است و در این گزارش گفتگو با دو شاعر شعر آیینی در همدان را میخوانید که در سایه ارادت به خاندان اهل بیت شعر فعالیت میکنند.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها: شعر آیینی مانند یک جریان پویا و مستمر در تاریخ فرهنگ و ادب فارسی نقشی فراتر از یک سبک ادبی ایفا میکند و امروز شعر آیینی به حوزهای تخصصی و تاثیرگذار در فرهنگ عمومی بدل شده است.
این سبک ادبی که با محوریت ستایش اهلبیت(ع) و تبیین آموزههای دینی شکل گرفته، امروز در وضعیتی قرار دارد که کارشناسان فرهنگی آن را «مهمترین ظرفیت هنری برای ترویج اخلاق و معنویت» در عصر مدرن میدانند.
در میان شاعران جوان و خوشقریحهای که نامشان با آثار فاخر آیینی گره خورده است، نام «سید امید حسینی» و «احسان نرگسی» دو شاعر آیینی جوان برای اهالی هیئت و مداحان برجسته کشور نامی آشنا هستند.
شاعرانی که هر کدام داستان زندگی متفاوتی دارند اما سرودهایشان یک هدف و یک عشق دارد.
سید امید حسینی شاعر آیینی و مسئول کانون انجمنهای شعر بسیج هنرمندان همدان در گفتگو با خبرنگار مهر به بررسی ریشههای تربیتی در ساحت هنر، جایگاه تاریخی شعر در همدان و چالشهای جدی مدیریتی در حوزه ادبیات استان همدان پرداخت.
مسئول کانون انجمنهای شعر بسیج هنرمندان همدان در این گفتگو با اشاره به اینکه از سال ۱۳۹۶ بهطور جدی وارد عرصه سرایش شعر آیینی شده، ریشه این توفیق را در تربیت خانوادگی خود دانست و اظهار کرد: از همان ابتدای کودکی که مستعد دریافت تربیت بودیم، در خانوادهای هنرمند رشد یافتم.
مادرم انس عجیبی با محفوظات شعری داشت و پدرم را که در نوجوانی از دست دادم شخصیتی «ذوفنون» داشت و وی با وجود تحصیل در رشته حسابداری، خطاطی ممتاز در خطوط ثلث، نسخ و نستعلیق بود و آثار دیوارنگاری پدر هنوز در جایجای شهر دیده میشود.
حسینی با بیان اینکه من خط نستعلیق را در منزل و از روی دستنوشتههای پدرم آموختم، ادامه داد: مفاهیم تربیتی با زبان شعر به ما منتقل میشد، برای مثال مادرم با قرائت اشعاری درباره رانده شدن شیطان، ضرورت نماز و سجده در برابر پروردگار را در جان ما نهادینه میکرد.
وی با بیان اینکه نخستین تجربه سرایش من به حدود سن ۱۴ سالگی بازمیگردد، افزود: شبی خواب پدرم را دیدم و صبح آن روز، آنچه در خواب گذشته بود را در قالب کلماتی موزون و با قافیه نوشتم که مورد تشویق مادرم قرار گرفت.
این شاعر آیینی با انتقاد شدید از فراموشی مفاخر بزرگ همدان، تصریح کرد: شاعری چون «صابر همدانی» در همدان وجود دارد که اگر متعلق به استانی دیگر بود، جایگاهی همسنگ «وصال شیرازی» یا «صائب» مییافت اما متاسفانه امروز حتی قبر او در ری برای بسیاری از همدانیها ناشناخته است و تنها اثر از او، عکسی در محله جولان است، آن هم به دلیل اینکه اشعار سقایی او را میخوانند.
وی در تشریح چگونگی شاعر شدن افراد، به دو مسیر اشاره کرد و گفت: مسیر نخست «اشراق» و تابشی قلبی و حاصل یک سبک زندگی و سلوک است، همانطور که در اسفار اربعه ملاصدرا آمده، شعر میتواند در سفرهای سوم به بعد به سالک عطا شود برای نمونه عارفانی چون «آیتالله معصومی همدانی» بدون حضور در کلاسهای کلاسیک عروض، عالیترین مفاهیم را سرودند.
مسئول کانون انجمنهای شعر بسیج هنرمندان همدان مسیر دوم را ممارست دانست و افزود: اگر کسی هزار بیت شعر قوی حفظ کند، دایره واژگانی او به ۵ تا ۱۰ هزار واژه میرسد و گوش او با اوزان عروضی مانوس میشود .
وی در پایان خاطرنشان کرد: امروز در همدان شاعران بسیار توانمندی داریم که از نظر فنی در سطح بالایی هستند، اما متاسفانه هیچ فضا و محفلی برای ظهور و بروز آنها فراهم نیست و دستگاه های اجرایی ذیربط مانند ارشاد، تبلیغات اسلامی و ...
گعده و برنامه ثابتی ندارند که خروجی موثری داشته باشد و.
این نوابغ ادبی در انزوا هستند و هیچ چشمانداز روشنی برای دیده شدن آنها در فضای فعلی استان وجود ندارد.
شعر آیینی نیازمند تلفیق جوشش و کوشش است
احسان نرگسی شاعر جوان و آیینی اهل همدان با اشاره به اینکه مسیر شاعریاش نه از طریق کلاسهای آکادمیک، بلکه بهصورت «اتفاقی و شهودی» آغاز شده است، اظهار کرد: نخستین تجربههای جدی من با اشعار کلاسیک آغاز شد.
این شاعر آیینی تاکید کرد: شاعری برای اهلبیت (ع) را نه به عنوان شغل، بلکه به عنوان یک وظیفه اعتقادی میبینم.
وی گفت: اینکه تصور کنیم شعر تنها محصول یک الهام ناگهانی است، نگاهی شعارگونه محسوب میشود چراکه شعر آیینی، بهویژه در قالبهای نوحه و زمینه، نیازمند «کوشش» و مطالعه دقیق مقاتل و روایات است.
من برای سرودن آثار، بهویژه در ایام خاصی مثل محرم و فاطمیه، از تیم پژوهشی برای استخراج نکات کلیدی روایات بهره میبرم تا مفاهیم به درستی در قالبهای ادبی جای گیرند.
نرگسی همچنین به استفاده از فناوریهای نوین اشاره کرد و افزود: امروزه برای ترکیب القاب، یافتن وزنهای مناسب و حتی ایدهپردازی، از ابزارهای هوش مصنوعی و نوتبرداریهای دیجیتال بهره میبرم اما با این حال، روح اصلی اثر که همان سوز و گداز نهفته در کلام، همچنان محصول ارادت قلبی است.
«معرفت و تبعیت» اشعار سنتیتر را باید حفظ کنم
این شاعر آیینی گفت: برخی از مداحان نسبت به تکتک کلمات و وزنهای شعر حساسیت بالایی دارند و این چالش، باعث ارتقای سطح کیفی اشعار میشود و همیشه سعی کردهام تعادل را میان «صمیمیت» در کلام که نزد نسل جدید مخاطبان محبوب است و «معرفت و تبعیت» که در اشعار سنتیتر جاری است، حفظ کنم.
نرگسی در پاسخ به پرسشی درباره دوگانه احساس و عقلانیت در شعر آیینی بیان کرد: بسیاری تصور میکنند اشعار من صرفاً عاطفی است؛ در حالی که تلاش میکنم در عین عاطفی بودن، به مبانی روایی نیز پایبند باشم.
البته پذیرش جامعه مخاطب، تاثیر زیادی بر انتخاب سبک دارد.
برای مثال، روضههای سنگین و مقتلخوانیهای عمیق، ظرفیت خاص خود را میطلبند و لزوما نباید در همه شورها و زمینهها استفاده شوند.
وی گفت: امیدوارم مسیری که برای ارادت به اهلبیت (ع) انتخاب کردهام، مورد رضایت قرار گیرد و این اشعار بتواند پیوندی هرچند کوچک میان مخاطب و خاندان عصمت و طهارت ایجاد کند.
امروزه شعر آیینی دیگر نه یک حاشیه در ادبیات، که جریانی است که بخش قابلتوجهی از حافظه شنیداری و قلبی مردم ایران را به خود اختصاص داده و حفظ این جایگاه نیازمند نگاه تخصصی دانشگاهی از یک سو و درک نبض جامعه از سوی دیگر است؛ تلاقی این دو میتواند ضامن بقا و بالندگی هرچه بیشتر این سبک ادبی در دهههای آینده باشد.