عرفه؛ روز نیایش، بازخوانی هویت معنوی و انسجام اجتماعی
تهران-روز عرفه، یکی از مهمترین مناسبتهای معنوی جهان اسلام است، که از سالیان دور در میان جامعه ایرانی اسلامی نیز رواج فراوان داشته و مورد توجه جوانان بوده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها؛ امیرماهان محمدی یکتا: روز عرفه، یکی از مهمترین مناسبتهای معنوی جهان اسلام، نهفقط یادآور دعا و مناجات، بلکه مانوری از همبستگی اجتماعی و بازگشت به ارزشهایی است که زیربنای هویت دینی مسلمانان را تشکیل میدهد.
این روز که اوج معنویت در موسم حج به شمار میرود، برای میلیونها انسان در سراسر جهان فرصتی است تا در برابر خالق خویش بایستند، گذشته را مرور کنند، مسیر آینده را بسنجند و از غبار روزمرگی شسته شوند.
در استان تهران نیز هر ساله همزمان با اجتماع عظیم حجاج در صحرای عرفات، مردم در مساجد، حسینیهها، گلزار شهدا و اماکن مذهبی گرد هم میآیند و آیینهایی را برگزار میکنند که اکنون به بخشی از سنت جمعی ایرانیان تبدیل شده است.
عرفه؛ اوج حضور قلب و بازگشت به خویشتن
عرفه در نگاه مفسران و اندیشمندان اسلامی، روزی برای شناخت و معرفت است؛ فرصتی برای اتصال به سرچشمه رحمت الهی.
دعای عرفه منسوب به امام حسین(ع)، یکی از متون بیهمتای مناجات در ادبیات دینی شیعه است که لایههای عمیقی از عرفان، اخلاق، توحید و خودشناسی را در خود جای داده است، در جامعه ایرانی، قرائت این دعا نوعی آیین مشترک میان نسلهاست؛ آیینی که پیوند خانواده، اجتماع و ایمان را تقویت میکند.
اما اهمیت عرفه تنها در معنویت فردی خلاصه نمیشود.
این روز به دلیل همزمانی با تجمع میلیونی حجاج در عرفات، یادآور وحدت دنیای اسلام نیز هست؛ روزی که مسلمانان با هر رنگ و زبان و ملیت، در یک نقطه گرد میآیند و نمادی از «امت واحده» را به نمایش میگذارند.
عرفه و جامعه؛ پیوند معنویت با مسئولیت اجتماعی
جامعهشناسان آیینهای مذهبی را یکی از مهمترین سازوکارهای تقویت سرمایه اجتماعی میدانند.
اجتماعهای دعای عرفه نیز از همین جنساند؛ گردهماییهایی که به بازسازی روابط انسانی، افزایش همدلی و کاهش تنشهای اجتماعی کمک میکند.
این گردهماییها، فارغ از اختلافات سیاسی و سلایق اجتماعی، بستری برای پیوند دوباره مردم با ارزشهای اخلاقی و انسانی فراهم میآورند.
در سالهای اخیر، شهرهای مختلف ایران میزبان مراسم گسترده و سازمانیافته دعای عرفه بودهاند.
گلزارهای شهدا بهویژه یکی از مهمترین پایگاههای این آیین معنوی هستند؛ جایی که پیوند زیارت شهدا با دعا، حال و هوایی ویژه به این روز میبخشد و مفاهیم شهادت، ایثار و معنویت را به هم گره میزند.
عرفه، روز بازگشت به هویت دینی ملت
حجت الاسلام سیدمحسن محمودی رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران در گفتوگو با خبرنگار مهر با تأکید بر اینکه عرفه «روز دعا و بازگشت به هویت دینی» است، اظهار کرد: روز عرفه یکی از گنجینههای معنوی امت اسلامی است که باید بیش از گذشته به نسل جوان معرفی شود، ما در شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی استان تهران تلاش کردهایم با ساماندهی مراسم در نقاط مختلف ، امکان حضور گسترده و باکیفیت مردم را فراهم کنیم.
عرفه فرصتی برای تلطیف روح و تقویت ایمان است و جامعه امروز ما بیش از هر زمان دیگری به چنین لحظاتی نیاز دارد.
محمودی با اشاره به اهمیت وحدتآفرینی این روز افزود: این روز، یادآور انسجام امت اسلامی است.
وقتی حجاج در عرفات یکصدا دعا میکنند، پیام آن برای ما این است که اختلافات را کنار بگذاریم و بر مشترکات تأکید کنیم.
اجتماعهای عرفه در ایران نیز دقیقاً همین کارکرد را دارد.
به گفته او، آیینهای امسال با توجه به استقبال مردمی با همکاری مجموعههای مختلف فرهنگی، شهرداریها و هیئات مذهبی برگزار میشود و هدف اصلی «احیای معنویت در بستر زندگی شهری» است.
حجت الاسلام منصور باقربیک تبریزی مدیرکل تبلیغات اسلامی شهرستانهای استان تهران نیز درباره ابعاد تربیتی عرفه و برنامههای این اداره اظهار داشت: روز عرفه، رزمایش بندگی است؛ روزی که انسان تمام زرقوبرقهای دنیا را کنار میگذارد و با زبان دل با خدا سخن میگوید.
ویژگی مهم دعای عرفه این است که از لایههای معرفتی عمیق برخوردار است و برای نسل جوان میتواند مدرسهای برای شناخت خدا و خود باشد.
او در ادامه با اشاره به گستردگی برنامههای سال جاری در شهرستانها افزود: در شهرستانهای استان تهران تلاش شده است تا مراسم عرفه با محوریت مساجد و گلزارهای شهدا برگزار شود.
این آیینها علاوه بر جنبه معنوی، کارکرد هویتساز نیز دارند؛ زیرا جوانان در این فضاها با ارزشهای انقلاب، ایثارگری و روح مقاومت آشنا میشوند.
باقربیک تبریزی تأکید کرد که حضور خانوادهها در مراسم عرفه میتواند نقش مهمی در انتقال سنتهای معنوی به نسل جدید داشته باشد و دستگاه تبلیغات اسلامی از این رو بر «خانوادهمحور بودن برنامهها» تأکید کرده است.
چرا عرفه همچنان در جامعه ایرانی زنده است؟
عرفه در سالهای اخیر تغییرات مهمی را تجربه کرده است.
حضور گسترده نسل جوان، رونق برنامههای فرهنگی، توجه رسانهها و توسعه اماکن برگزاری مراسم باعث شده که این روز بیش از گذشته در تقویم اجتماعی کشور برجسته شود.
برخی عواملی که عرفه را در جامعه ایرانی زنده نگه داشتهاند عبارتاند از: ریشه عمیق در سنت دینی و انقلابی، همخوانی با نیازهای معنوی جامعه امروز، پیوند آیینی با خاطره جمعی، تعدد و تنوع برنامهها
عرفه و نسل جوان؛ فرصتی برای گفتوگو درباره معنا
کارشناسان معتقدند که یکی از دلایل اصلی استقبال جوانان از مراسم عرفه، «معناگرایی» نهفته در آن است، دعای عرفه با مفاهیمی همچون آفرینش، شناخت خود و مسئولیت انسان در برابر جامعه، با دغدغههای نسل امروز نیز گره میخورد.
نهادهای فرهنگی نیز با ایجاد فضاهایی برای پرسشوپاسخ، کارگاههای معرفتی و تولید محتوای دیجیتال تلاش کردهاند این آیین را برای نسل جدید قابلدرکتر کنند.
برنامههای امسال؛ گستردگی و مشارکت مردمی
بر اساس گفتههای مسئولان، استان تهران امسال میزبان مراسم متعدد در نقاط مختلف خواهد بود، از شهرری و ورامین گرفته تا رباطکریم، قدس، پردیس و پاکدشت، اجتماعات بزرگ مردمی با همکاری مساجد، هیئات، بسیج و شهرداریها برگزار میشود.
در تهران نیز اماکنی نظیر حرم حضرت عبدالعظیم(ع)، گلزار شهدای بهشت زهرا(س)، دانشگاهها و بوستانهای بزرگ شهر میزبان دعاخوانی خواهند بود.
هدف از این برنامهها «تقویت معنویت در زیست شهری» و «دسترسی آسانتر مردم به فضاهای دعای عرفه» عنوان شده است.
عرفه؛ روزی برای ایستادن در برابر خویشتن
عرفه روزی است برای مکث، برای نگاه به گذشته و امید به آینده.
در جهانی که سرعت و ازدحام روزمرگی انسان را از خویشتن دور میکند،
عرفه فرصتی برای یادآوری حقیقت زندگی است.
همزمانی هر ساله آن با موسم حج نیز یادآور گستره جهانی این معنویت است؛ معنویتی که فراتر از مرزها، بردارنده پیام وحدت، همدلی و بازگشت به ارزشهای انسانی است.
عرفه، تنها یک مراسم نیایش نیست؛ آیینهای است برای دیدن خود و جامعه، و فرصتی برای آغاز دوباره.