«آهنگ دانایی» در موسسه لغتنامه دهخدا برگزار شد

به گزارش خبرنگار مهر، در آخرین روزهای اردیبهشت ماه آیین «آهنگ دانایی» با هدف پاسداشت جایگاه حکیم فردوسی و زنده نگه داشتن شأن و منزلت زبان فارسی در موسسه دهخدا برگزار شد، در این برنامه که با استقبال زیاد علاقمندان روبرو بود، محمود بیجن خان، ایرج شهبازی، امیرحسین ماحوزی به سخنرانی پرداختند.
در ابتدای جلسه و با دعوت مهرداد رحمانی، محمود بیجن خان ضمن خوشامدگویی به حاضران، به یادکرد بزرگانی پرداخت که در طول سالیان پیرامون شاهنامه پژوهشهایی کرده و سبب جهانی شدن نام فردوسی شده‌اند، از جمله مرحوم دکتر سید محمد دبیرسیاقی، از مؤلفان برجسته لغت‌نامه دهخدا، گرامی داشته شد.
او گفت: ایشان از نخستین کسانی بود که اقدام به چاپ نسخه‌ای از شاهنامه کرد و برای آن بیت یاب (کتاب کشف‌الابیات) را در دو جلد به چاپ رساند.
همچنین برگردان شاهنامه به نثر، از آثار ماندگار ایشان است.
دکتر دبیرسیاقی در کنار علامه‌ دهخدا، نقشی اساسی در تألیف لغت‌نامه و تداوم حیات این مؤسسه داشت.
رئیس موسسه دهخدا و مرکز بین المللی آموزش زبان فارسی، بر اهمیت زبان فارسی به عنوان زبان مادری تأکید کرد و گفت: اگرچه از منظر علمی و ساختار سیستماتیک، تفاوتی میان زبان‌های دنیا وجود ندارد، اما زبان فارسی به لحاظ توانمندی در خلق آثار ادبی فاخر، جایگاهی منحصربه‌فرد دارد.
این شگفتیِ نظامِ در عین حال ساده و پیچیده‌ی زبان فارسی است که امکان آفرینش چنین ادبیاتی را فراهم آورده است.
او در ادامه در این بخش، کتاب «واژه‌شناسی شاهنامه» اثر دکتر جلال خالقی‌ مطلق (منتشر شده توسط بنیاد موقوفات افشار) معرفی کرد و توضیح داد این اثر به بازسازی تلفظ کلمات شاهنامه بر اساس شواهد موجود در متون فارسی باستان و میانه می‌پردازد.
وی افزود: من هم بررسی‌ کردم و نتایج نشان می‌دهد که پیشنهادات ارائه شده در این کتاب، با هندسه مشخصه‌های تمایزدهنده آوایی در زبان‌های دنیا مطابقت کامل دارد و از منظر تحول زبان‌شناختی، به این جهت این کتاب اثری بسیار ارزشمند محسوب می‌شود.
یادکرد دکتر جلال خالقی مطلق و بررسی مهر و جنگ در شاهنامه
در ادامه این آیین امیرحسین ماحوزی به سخنرانی پرداخت و پس از خواندن شعری از علیرضا شجاع پور در تجلیل از مرحوم دکتر جلال خالقی مطلق، به بررسی دو مفهوم محوری «مهر» و «جنگ» در شاهنامه پرداخت.
او با بیان اینکه ستون اصلی شاهنامه بر پایه «مهر» استوار است، توضیح داد دو مفهوم مهر و کین خواهی در شاهنامه بسیار مطرح شده و به هم پیچیده اند، همانگونه که ایزد مهر نگهبان راستی و روشنی و مهر و پیمان است و در عین حال به مبارزه با دروغ و ناراستی و پیمان شکنی میپردازد.
او در ادامه تحلیل خود را در سه ساحت ارائه کرد:
جنگ‌هایی که به خاطر مهر (کین‌خواهی) رخ می‌دهند، مانند بسیاری از نبردهای شاهنامه، ریشه در بیدادی دارد که بر یک بی‌گناهِ محبوب رفته است، از سوگ سیامک در روزگار کیومرث تا فاجعه قتل ایرج و سیاوش.
وی گفت: ایرانیان در این نبردها برای دفاع از ارزش‌های انسانی و کسی که دوستش دارند، می‌جنگند، نه به خاطر آز و غرور و دسترسی به منابع سرزمینهای دیگر.
بلکه به خاطر اینکه جایی ظلمی صورت گرفته و انسانی که جایی برکت ایجاد میکند و حرکتی پدید میآورد، بیدادگرانه و بیگناه کشته شده است.
مهر به کسی که با او می‌جنگیم، در این دسته، نبردهایی دیده می‌شود که میان دشمنان، نوعی احترام و مهرِ متقابل برقرار است.
روابط میان سیاوش و پیران ویسه، یا احترامِ متقابل کیخسرو و گودرز نسبت به پیران، نمونه‌هایی از رعایت مبانی اخلاقی در میانه نبرد است.
در این موارد، حتی پس از کشته شدن حریف، از او به نیکی یاد می‌شود.
جنگ با کسی که به او مهر می‌ورزیم، این بخش، تراژیک‌ترین نبردهای شاهنامه را شامل می‌شود؛ مانند تقابل رستم و سهراب، رستم و اسفندیار، و داستان فرودِ سیاوشو بهرام گودرز.
در این نبردها، فرد ناگزیر به رویارویی با عزیزترین کسان خود می‌شود که پیامدهای هولناکی به همراه دارد.
شکوه مهر در میانه نبرد، با هدف برقراری داد
این استاد دانشگاه در ادامه بیان کرد که در شاهنامه، صحنه‌هایی وجود دارد که روابط مهرآمیز در آستانه مرگ و در میانه جنگ تشدید می‌شود.
و به عنوان نمونه در کوه هماون، گودرز پس از فقدان فرزندان بسیار، در لحظات پایانی تنها به آغوش کشیدن بازماندگانش می‌اندیشد.
همچنین در داستان افراسیاب، او که همیشه ادعای دست‌نایافتنی بودن داشت، در نهایت به خاطر مهر برادرش (گرسیوز) از مخفیگاه خارج شده و گرفتار می‌شود؛ امری که نشان‌دهنده غلبه عواطف انسانی حتی در میان دشمنان است.
وی در پایان و پس از مثال زدن نمونه هایی از داستانهای تکرار شونده مهر و کین و داد در شاهنامه مانند داستان سیامک، ایرج و برادرانش، داستان زال و رودابه، و داستان سیاوش و کیکاووس و...
توضیح داد ساختار شاهنامه نشان می‌دهد که اگر در جامعه‌ای «داد» برقرار نشود، امکان مهرورزی طبیعی میان انسان‌ها از بین می‌رود.
از این رو، جنگ‌های پهلوانان در پیِ بیدادی است که نسبت به مظلومان روا داشته شده تا با برقراری عدالت، مسیر مهرورزی مجدداً گشوده شود.
او سخنانش را با شعر «در این آسمان جز تو خورشید نیست» درباره فردوسی به پایان برد.
بررسی نگاه حکیمانه و اخلاقی انوشیروان، از خلال اندرزها و سخنان حکیمانه او
در ادامه مراسم، بعد از اجرای هنرمندانه بخشی از شاهنامه که به داستان دلاوری گردیه در برابر خاقان چین میپرداخت توسط پریسا سیمین مهر که با تشویق حضار مواجه شد؛ ایرج شهبازی به ایراد سخنرانی پرداخت.
موضوع اصلی سخنرانی اندرز و نصیحت و پند، و بررسی شخصیت و جایگاه انوشیروان در شاهنامه فردوسی و منابع تاریخی بود.
دکتر شهبازی با اشاره به اهمیت این پادشاه در تاریخ ایران گفت: انوشیروان بی‌تردید یکی از مهم‌ترین پادشاهان ساسانی و از بزرگ‌ترین پادشاهان تاریخ ایران است.
او توضیح داد که داستان انوشیروان در شاهنامه فردوسی جایگاهی ویژه دارد و افزود: سرگذشت انوشیروان با بیش از چهار هزار و چهارصد بیت، مفصل‌ترین روایت تاریخی شاهنامه در دوره ساسانیان است.
شهبازی در ادامه به برخی اقدامات مهم او از جمله ساماندهی نظام سپاهی، رسیدگی به امور مالیاتی، سرکوب جنبش مزدک و اصلاحات اداری اشاره کرد و سپس به توقیعات یا پاسخ‌های کوتاه‌نوشت پادشاهی انوشیروان پرداخت.
به گفته او، این نوشته‌ها که در منابع تاریخی مختلف ثبت شده‌اند، نشان‌دهنده نگاه حکیمانه و اخلاقی این پادشاه در اداره جامعه هستند.
وی افزود: توقیعات انوشیروان فقط پاسخ‌های اداری نیستند، بلکه مجموعه‌ای از اندیشه‌های اخلاقی و حکیمانه درباره سیاست، دین و زندگی اجتماعی به شمار می‌آیند.
اندرز نوشتن بر هرآنچه میتواند پیام را منتقل کند
بخش دیگری از سخنان او به سنت اندرزنامه‌نویسی در ایران باستان اختصاص داشت.
دکتر شهبازی توضیح داد که ایرانیان در گذشته پندها و اندرزهای اخلاقی را بر روی اشیاء مختلف می‌نوشتند تا همواره در برابر چشم قرار داشته باشد.
او در این زمینه گفت: «ایرانیان پندهای خود را تنها در کتاب‌ها نمی‌نوشتند؛ این اندرزها بر روی انگشترها، پرده‌ها، فرش‌ها، تخت‌ها و حتی تاج پادشاهان نیز نوشته می‌شد تا همیشه یادآور خرد و اعتدال باشد.»
وی سپس به تاج مشهور انوشیروان اشاره کرد و توضیح داد که بر کنگره‌های آن پندهای فراوانی نگاشته شده بود که در برخی منابع تعداد آن‌ها بسیار زیاد ذکر شده است.
به گفته او، این پندها در روزهای بار عام برای حاضران خوانده می‌شد تا همگان از حکمت‌های اخلاقی بهره‌مند شوند.
در پایان این بخش، دکتر شهبازی با خواندن نمونه‌هایی از پندهای منسوب به انوشیروان، به اهمیت خردورزی، سپردن کار به کاردان و رعایت انصاف در امور اجتماعی اشاره کرد و تأکید کرد که این اندرزها هنوز نیز می‌توانند برای زندگی امروز الهام‌بخش باشند.
این مراسم با اجرای مهرداد رحمانی، با اعلام برنامه های موسسه سپهر مهر و اجرای موسیقی گروه موسیقی سنتی آینه جان به سرپرستی رؤیا گل‌احمدی به پایان رسید.