ترس از تحریف، باعث تمسک متعصبانه مترجمان به ظاهر آیات شده است

حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدرضا واحدی به خبرنگار مهر گفت: مدتی است که فعالیت‌های فرهنگی و همچنین نوشتن رمان را به دلایلی کنار گذاشته‌ام و حتی آثار نیمه‌کاره را نیز فعلا قصد ندارم تمام کنم.
بیشترین تمرکز من اکنون روی ترجمه کلام الله مجید معطوف است.
وی افزود: تاکنون ترجمه ۱۰ جزء از قرآن کریم را به اتمام رسانده‌ام و برای اینکه نظر اساتید فن و مراجع عظام تقلید، عالمان قرآنی، قرآن‌پژوهان، آشنایان با تفسیر و متخصصان ترجمه را داشته باشم ترجمه سوره مبارکه اعراف را در شمارگان محدود منتشر کرده و برای آنها فرستادم تا در صورت نظر مثبت آنها درباره روش ترجمه‌ام، ترجمه کامل کلام الله مجید را به همه فارسی زبانان تقدیم کنم.
ترجمه بدون توضیح و شرح که منحصراً عین واژه‌ها و عبارات کلام خدا را برگردان کند، مشکلی را از خواننده حل نمی‌کند.
باید آیات الهی را به شیوه‌ای ترجمه کرد که فارسی زبانان عزیز دست کم با مفهوم و معنای آیه آشنا شوند واحدی همچنین درباره نگاه ویژه خود به ترجمه کلام الله مجید گفت: بی‌تردید برای فهم قرآن و درک بهتر آن، حتی عرب زبان‌ها هم نمی‌توانند و نباید تنها به ظاهر آیات بسنده کنند.
اگر اکتفا به ظواهر آیات کافی بود، رجوع به روایات و تألیف این همه تفسیر که هر یک از زاویه‌ای به شرح آیات می‌پردازند، ضرورت نمی‌یافت و علوم مختلف قرآنی پدید نمی‌آمد، اما از آنجا که همه افراد نمی‌توانند به تفاسیر و منابع تخصصی مراجعه کنند تا به مفاهیم آیات قرآن دست یابند، باید آیات الهی همراه با شرحی کوتاه ارائه شود؛ حتی برای آنان که زبان مادری‌شان عربی است.
این مترجم و نویسنده ادامه داد: این موضوع در ترجمه قرآن نمود بیشتری دارد.
ترجمه بدون توضیح و شرح که منحصراً عین واژه‌ها و عبارات را برگردان کند، مشکلی را از خواننده حل نمی‌کند.
باید آیات الهی را به شیوه‌ای ترجمه کرد که فارسی زبانان عزیز دست کم با مفهوم و معنای آیه آشنا شوند.
اما مشکل اینجاست که ترسِ مترجمان از لغزش‌هایی که چه بسا موجب تحریف قرآن می‌شود، در بیشتر موارد باعث تمسک متعصبانه به ظاهر عبارات، ترجمه واژه به واژه و رعایت امانت حتی در حروف اضافه و حروف ربط و...
شده است.
واحدی درباره اثرات این ترس از تحریف نیز اظهار کرد: این ترس مقدس در ترجمه قرآن کریم باعث می‌شود مترجم از انتقال دقیق مفهوم واقعی آیات چشم بپوشد و معادل واژگان عربی را به فارسی برگردان کند و رد شود.
بدیهی است این نوع ترجمه، حتی اگر خیلی به قاعده و با وسواس توسط مترجمی زبردست و هنرمند صورت گرفته باشد، باز هم نمی‌تواند مفاهیم قرآن را به طور کامل به خواننده منتقل کند و در نهایت با نگاهی تسامحی، مثل متن عربیِ قرآن برای عرب زبان‌ها خواهد بود که گفتیم آنان نیز نمی‌توانند بدون شرح و توضیح و تنها با اکتفا به ظاهر آیات، مفهوم واقعی و درست آیات را درک کنند.
وی در ادامه با اشاره به این نکته که عنوان ترجمه خود را «ترجمه تفسیری و توضیحی قرآن کریم» گذاشته است، گفت: من سه کار ویژه در این ترجمه انجام داده‌ام.
نخست اینکه در آن اصراری به عبارت پردازی و استفاده از صناعات و آرایه‌های ادبی نداشته‌ام و بیشتر می‌خواستم از نثری روان برای فهم بهتر و بیشتر خوانندگان استفاده کنم.
دوم اینکه از آنجا که هر زبانی به ویژه زبان عربی با توجه به گستردگی و مُبین بودن آن، ویژگی‌های خاص خودش را دارد، نمی‌توان تمام آن ویژگی‌ها و اختصاصات را در ترجمه لحاظ کرد.
به عنوان مثال در ترجمه ضمیر تثنیه، هیچ ضرورتی ندارد که «انتما» به «شما دو نفر» ترجمه شود؛ بلکه باید بر اساس زیبایی‌ها و اختصاصات زبان مقصد بیان شود.
ترسِ مترجمان از لغزش‌هایی که چه بسا موجب تحریف قرآن می‌شود، در بیشتر موارد باعث تمسک متعصبانه به ظاهر عبارات، ترجمه واژه به واژه و رعایت امانت حتی در حروف اضافه و حروف ربط و...
شده است واحدی اضافه کرد: سوم اینکه روش من در ترجمه این بوده است که ابتدا آیات را به فارسی برگردانده‌ام و سپس به چند ترجمه معتبر و قابل اعتنا و در صورت نیاز به بعضی از تفاسیر مراجعه کرده و پس از مقایسه آنها با هم و جمع بندی نهایی، آن ترس مقدس را کنار گذاشتم و آنجا که تفسیری و توضیحی مختصر لازم بوده، آن را در متن فارسی آورده‌ام تا خواننده بتواند به فهم بهتری از آیه دسترسی داشته باشد.
مترجم کتاب «حاملان نور» در ادامه به ذکر مثالی از ترجمه خود پرداخت: به عنوان مثال در آیاتی از سوره مبارکه بقره که ماجرای ذبح گاو بنی اسرائیل در آن مطرح است ترجمه صرف نمی‌تواند روشنگر موضوع باشد.
آیه ۶۷ این سوره را معمولا مترجمان به این صورت ترجمه کرده‌اند: «و به یاد آورید که موسی به قوم خود گفت: خداوند دستور می‌دهد ماده گاوی را ذبح کنید.
گفتند: آیا ما را مسخره می‌کنی؟
موسی گفت: به خدا پناه می‌برم از اینکه از جماعت جاهلان باشم.» اما من این آیه شریفه را به این صورت ترجمه کرده‌ام: «و در غوغای قتلی که در میان بنی اسراییل اتفاق افتاد و ناشناس ماندن قاتل، باعث درگیری بین طوایف آنان بود، موسی به آنها گفت: خداوند دستور می‌دهد ماده گاوی را ذبح کنید.
آنان گفتند: ما دنبال قاتل می‌گردیم و تو به ذبح گاو دستور می‌دهی؛ آیا ما را مسخره می‌کنی؟
موسی که می‌دانست این دستور الهی برای روشن شدن حقیقت است، گفت: به خدا پناه می‌برم از اینکه مسخره کنم و با این کار، در صف جاهلان قرار گیرم.»
واحدی همچنین به نقد خود از باورهای رایج در ترجمه قرآن نیز چنین اشاره کرد: در نقدهای رایج این روزها دیده‌ام که لازم است عبارات یکسان قرآنی را همه جا یکسان ترجمه کرد و از تعدّد ترجمه نسبت به یک لفظ یا یک عبارت خودداری کرد.
گفته‌اند مثلاً باید از «ان الله عزیز حکیم» در همه جا ترجمه واحدی ارائه داد و توجه نکرد که کجای قرآن آمده و چه مقدمه و مؤخره‌ای دارد.
با احترام به این نظر و دیدگاه صاحبان محقق و اندیشمندش، من آن را نمی‌پسندم و معتقدم هرکدام از این عبارات یا واژه‌های مشابه در هر جای متن که قرار گرفته‌اند، می‌توانند با حال و هوای همان محدوده متنی و به مقتضای جغرافیای آن، ترجمه شوند.
حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمحمدرضا واحدی، از مترجمان و نویسندگان فعال در حوزه‌های ادبیات و علوم دینی است.
حوزه‌های تالیف او مختلف و متنوع است.
تعدادی از آثار او در حوزه‌های حقوق و فقه تطبیقی بین شیعه و سایر مذاهب اهل سنت، بدل به رفرنس‌های درسی در نظام آکادمیک شده‌اند.
او مشهور به نخستین روحانی رمان نویس است.
واحدی را همچنین به عنوان یکی از خلبنان خبره نیز می‌شناسند.
«حاملان نور: ترجمه کتاب سلسله آباء النبی» و «جوان و ازدواج (زندگی برتر): ترجمه کتاب الزواج الاسلامی» هر دو نوشته آیت الله سیداحمد واحدی، عناوین برخی از ترجمه‌ها و همچنین «برخورد شرق و غرب با مقوله‌ دین قبل و بعد از انقلاب اسلامی ایران»، «ادامه دلواپسی» برگزیده جایزه قلم زرین، «مجموعه شعر چقدر فاصله؟»، رمان «آقای سلیمان!
می‌شود من بخوابم؟!» که امسال به چاپ هفدهم رسید و «حکومت جهانی؛ روش‌شناسی صهیونیسم» عناوین شماری از تالیفات منتشر شده واحدی است.