مادران دانشجو؛ میان وعده حمایت و واقعیت کمبود امکانات
فعال حوزه زنان گفت: در سال های اخیر همزمان با تاکید بر قانون جوانی جمعیت، موضوع ادامه تحصیل و اشتغال زنان پس از تولد فرزند بیش از گذشته مورد بحث و توجه قرار گرفته است.
ریحانه فیاض روانشناس و فعال حوزه زنان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به چالشهای پیش روی مادران دانشجو اظهار کرد: امکان فرزنداوری در کنار تحصیل و اشتغال برای مادران وجود دارد و لزوما مانعی برای فعالیت های حرفه ای زنان نیست اما عواملی میتواند این مسیر را آسان تر و یا دشوارتر کند.
درواقع مادر شدن در دوران دانشجویی تغییراتی در زندگی فرد به وجود می اورد و مادران دانشجو ناگزیر هستند تعادلی میان این مسئولیت های مختلف خود ایجاد کنند.
وی افزود : مدیریت درس خواندن، انجام پروژهها، تعامل با اساتید و همدانشگاهیها و همچنین مدیریت حضور در دانشگاه از جمله مواردی هستند که با چالشهایی همراه میشوند.
یکی از مهمترین اتفاقاتی که فرزندآوری به همراه دارد، محدود شدن زمان مستقل مادر است؛ زمانی که بتواند برای خودش داشته باشد و آن را صرف حضور در دانشگاه، مطالعه و انجام پروژههای درسی کند.
مادر شدن به معنای کم شدن زمان نیست
فیاض با اهمیت مدیریت زمان گفت : لزوما زمان مادر کم نمیشود بلکه زمان نیازمند مدیریت بهتر است.
مدیریت زمان متفاوت میشود اما با کسب مهارتها و ایجاد تغییراتی در سبک زندگی، امکان مدیریت این شرایط وجود دارد.
حمایت اجتماعی عامل کاهش فشار
به گفته این روانشناس، یکی از مؤلفههایی که تحقیقات بسیاری در حوزه سلامت درباره آن انجام شده، موضوع «حمایت اجتماعی» است.
حمایت اجتماعی به مجموعه امکانات، بسترها و روابطی گفته میشود که در سطح جامعه و روابط اجتماعی وجود دارند و باعث میشوند زندگی یک فرد یا خانواده با سهولت بیشتری پیش برود و در شرایط دشوار و بحرانها بتوانند از این حمایتها بهرهمند شوند.
فیاض ادامه داد: وقتی مؤلفههای حمایت اجتماعی مادران دانشجو غنیتر و پربارتر باشد، مدیریت زمان آنها برای رسیدگی به اموری که منجر به رشد فردیشان میشود نیز آسانتر خواهد شد.
استیگمای مادری در محیط دانشگاهی
وی افزود: یکی دیگر از مسائل مهم در این زمینه، «استیگما» یا انگ اجتماعی است.
در بسیاری از دانشگاهها و محیطهای درسی و آکادمیک، بهویژه در برخی گروهها، این مسئله کموبیش دیده میشود.
این نگاه در برخی رشتهها مانند علوم پزشکی یا رشتههای فنی و مهندسی بیشتر و در برخی رشتهها مانند علوم انسانی کمتر مشاهده میشود.
نگاه به دانشجوی زنی که به ویژه در مقاطع تحصیلات تکمیلی مادر است و فرزند کوچک دارد، گاهی با نوعی کوچکانگاری و برچسبزنی همراه میشود.
برخی افراد تصور میکنند چنین فردی زمان کافی برای فعالیت علمی، تخصصی و حرفهای ندارد.
این استیگما میتواند بسیار آزاردهنده باشد.
این کارشناس حوزه زنان توضیح داد: در برخی محیطهای دانشگاهی این نگاه بهصورت مستقیم بیان میشود و در برخی موارد نیز در قالب پیامهای غیرمستقیم و نوع تعاملات خود را نشان میدهد.
گاهی تعامل اساتید با این دانشجویان کمتر میشود یا مسئولیتها و فرصتهای کمتری به آنها سپرده میشود.
حتی ممکن است پروژههای آنان با پیشفرض غیرعلمی بودن مورد قضاوت قرار گیرد.
این مسئله نیازمند اصلاح باورها و تغییر نوع نگاه و تعامل در میان اساتید و فضای تحصیلات تکمیلی است.
گروههای حمایتی برای مادران
فیاض افزود: در رابطه با تربیت فرزند، مادرانی که بتوانند به خوبی از منابع اجتماعی خود استفاده کنند، شرایط مطلوبتری خواهند داشت.
این منابع میتوانند شامل حمایت اقوام، دوستان و سایر شبکههای اجتماعی باشند.
همچنین شکلگیری گروههای مادرانه، انجمنهای حمایتی و حضور در جمعهایی که افراد نقشها و دغدغههای مشترکی دارند، میتواند بسیار کمککننده باشد.
در این فضاها درک متقابل و تعامل مشترک میان افراد شکل میگیرد.
وی ادامه داد: زمانی که منابع اجتماعی فرد غنی باشد و بتواند رسیدگی به امور دانشگاهی را مدیریت و تنظیم کند، این امکان فراهم میشود که زمانی را که در کنار فرزند خود سپری میکند، با کیفیت بیشتری همراه سازد.
از سوی دیگر، بسیاری از فعالیتهای پژوهشی و دانشگاهی نیز قابلیت انجام به صورت دورکاری را دارند و در نتیجه آسیبی به فرزند وارد نمیشود یا این آسیب به حداقل میرسد.
این کارشناس حوزه زنان معتقد است: فرزند نیز از مزایای رشد و تحصیلات مادر بهرهمند خواهد شد.
البته این به معنای آن نیست که مادرانی که تحصیلات آکادمیک ندارند رشد نکردهاند.
هر زن و مادری ممکن است مسیر رشد خود را به شکلی متفاوت تعریف کند؛ یکی در یادگیری یک فن و مهارت، دیگری در مطالعات شخصی و فردی و فردی دیگر در مسیر تحصیلات دانشگاهی.
فیاض با بیان اینکه هر مادری مسیر رشد خود را انتخاب میکند و مادری که دانشگاه را مسیر رشد خود میداند، دستاوردهای حاصل از این آموزش و رشد علمی را به فرزند خود نیز منتقل خواهد کرد، ادامه داد: این مسئله میتواند کیفیت تربیت فرزند را افزایش دهد.
بنابراین در تربیت فرزند، صرفاً کمیت حضور فیزیکی مادر ملاک نیست.
البته کمیت حضور بیاهمیت نیست، اما با مدیریت صحیح زمان و استفاده از ظرفیتهایی مانند دورکاری میتوان زمانهای دوری از فرزند را به حداقل رساند و در مقابل، زمانی که مادر در کنار فرزند حضور دارد، با تعامل مثبت و باکیفیت همراه باشد تا فرآیند تربیت به بهترین شکل ممکن انجام شود.
اهمیت زیرساخت های مناسب برای حمایت از مادران دانشجو
وی خاطرنشان کرد: در زمینه حمایتهای اجتماعی نیز ایجاد زیرساختهای مناسب اهمیت زیادی دارد.
ایجاد محلهای نگهداری کودک، کتابخانههای همراه کودک، فضاهای ویژه مادر و کودک در دانشگاهها، استفاده از پرستار کودک و راهاندازی مهدکودکهای دانشگاهی از جمله اقداماتی است که میتواند به مادران دانشجو کمک کند.
کارشناس حوزه زنان با اشاره به قانون جوانی جمعیت گفت: بسیاری از این امکانات بر اساس قانون جوانی جمعیت در برخی دانشگاهها فراهم شده است، اما همچنان در تعدادی از دانشگاهها با کمبود این خدمات مواجه هستیم.
افزایش کیفیت مهدکودکها و مراکز نگهداری کودک میتواند در ایجاد آرامش خاطر برای مادران دانشجو بسیار مؤثر باشد.
وی در پایان تاکید کرد: امید است دولت و دستگاههای مسئول به اجرای هرچه بهتر قانون جوانی جمعیت توجه بیشتری داشته باشند تا این امکان فراهم شود که زنانی که در کنار مادری، نقشهای اجتماعی دیگری همچون دانشجو بودن یا اشتغال را نیز برعهده دارند، بتوانند با آسودگی بیشتری به این مسئولیتها رسیدگی کنند و در عین حال مادری باکیفیت و مؤثری را تجربه کنند.