داراییهای مسدود شده ایران؛ مانع جدی در مذاکرت
رسانه آمریکایی گزارش داد یکی از اصلیترین موانع دستیابی ایران و آمریکا به توافق اولیه برای پایان جنگ، مسئله داراییهای مسدودشده ایران است.
به گزارش مشرق، روزنامه «والاستریت ژورنال» در گزارشی نوشت که ایران و آمریکا هفتههاست برای دستیابی به یک توافق اولیه به منظور پایان دادن به جنگ در حال مذاکره هستند، اما عدم موافقت واشنگتن با آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران، توافق را به تاخیر انداخته است.
بر اساس این گزارش، ایران خواستار دریافت حدود ۱۲ میلیارد دلار در ابتدای توافق و همچنین دسترسی به ۲۴ میلیارد دلار دیگر در طول دوره ۶۰ روزه مذاکراتی است که پس از توافق اولیه آغاز خواهد شد.
والاستریت ژورنال مینویسد موافقت با چنین درخواستی برای ترامپ از نظر سیاسی بسیار دشوار است؛ زیرا او سالها توافق هستهای دولت اوباما را به دلیل آزادسازی منابع مالی ایران مورد حمله قرار داده و وعده داده بود توافقی «بسیار بهتر» از آن به دست آورد.
ترامپ در مناظره انتخاباتی سال ۲۰۱۶ با اشاره به پرداخت ۱.۷ میلیارد دلار به ایران در دوران اوباما گفته بود که این توافق «احتمالاً احمقانهترین توافق در تاریخ توافقسازی» بوده است.
به نوشته این روزنامه، ترامپ اکنون در موقعیتی مشابه قرار گرفته است؛ از یک سو به دنبال خروج از جنگی است که در داخل آمریکا محبوبیت چندانی ندارد و از سوی دیگر با دولتی مذاکره میکند که دسترسی سریع به منابع مالی را یکی از اولویتهای اصلی خود میداند.
در همین راستا، «محسن رضایی» مشاور ارشد مقام عالی ایران، در گفتوگو با سیانان اظهار داشت: «۲۴ میلیارد دلار برای آمریکا رقم بزرگی نیست اگر بخواهد با ایران به توافق برسد.
این پول متعلق به خود ماست، نه آمریکا.»
والاستریت ژورنال تأکید میکند بیاعتمادی عمیقی نیز میان دو طرف وجود دارد؛ زیرا آمریکا در گذشته از توافقهای خود عقبنشینی کرده و با خروج از توافق هستهای سال ۲۰۱۵، بار دیگر تحریمها را علیه اقتصاد ایران بازگردانده است.
در مقابل، واشنگتن اعلام کرده که ایران ممکن است در آینده به بخشی از داراییهای خود دسترسی پیدا کند، اما آمریکا حاضر نیست پولی را به صورت پیشپرداخت آزاد کند یا درباره ارقام مشخص تعهد بدهد.
همچنین دولت آمریکا با هرگونه کاهش گسترده تحریمها، از جمله صدور معافیت برای صادرات نفت ایران، مخالفت کرده است.
این گزارش میافزاید اختلاف بر سر داراییهای مسدودشده تحت تأثیر تجربههای گذشته روابط تهران و واشنگتن قرار دارد.
تصمیم دولت اوباما برای انتقال ۴۰۰ میلیون دلار پول نقد به ایران در زمان اجرای توافق هستهای ۲۰۱۵، به بخشی از مناقشات سیاسی در آمریکا تبدیل شد.
ترامپ نیز هنگام خروج از برجام در سال ۲۰۱۸ مدعی شد این توافق راهی قانونی برای دستیابی ایران به سلاح هستهای فراهم کرده، برنامه موشکی و حمایت تهران از گروههای منطقهای را نادیده گرفته و موجب تقویت جمهوری اسلامی شده است.
همچنین در سال ۲۰۲۳، تصمیم دولت «جو بایدن» برای فراهم کردن دسترسی ایران به ۶ میلیارد دلار از داراییهایش در چارچوب توافق تبادل زندانیان، با انتقاد شدید جمهوریخواهان مواجه شد.
والاستریت ژورنال نوشت منتقدان دیپلماسی با ایران در آمریکا استدلال میکنند آزادسازی منابع مالی میتواند به تهران در تقویت توان دفاعی و حمایت از گروههای همسو در منطقه کمک کند.
در مقابل، آزادسازی داراییها برای ایران نشانهای از موفقیت دیپلماتیک پس از جنگ است و این اقدام میتواند از تکرار عقبنشینیهای احتمالی آمریکا از تعهداتش جلوگیری کند.
«علی واعظ» مشاور ارشد گروه بینالمللی بحران، در این باره گفت: «از نگاه تهران، داراییهای آزادشده یک امتیاز جانبی نیستند؛ بلکه پیشپرداختی هستند که باید ثابت کند دیپلماسی ارزش پذیرش هزینههای سیاسی را دارد.
این موضوع مستقیماً به اعتماد، عمل متقابل و اعتبار داخلی مربوط میشود و احتمالاً ایران در این زمینه بیشترین مقاومت را نشان خواهد داد.»
بر اساس برآوردهای مطرحشده در گزارش، ایران حدود ۱۰۰ میلیارد دلار دارایی غیرقابل دسترس در نتیجه تحریمهای آمریکا دارد که عمدتاً شامل درآمدهای نفتی و ذخایر ارزی است.
بخش عمده این منابع در خارج از کشور، بهویژه در چین، نگهداری میشود.
همچنین حدود ۶ میلیارد دلار از درآمدهای ایران در قطر و نزدیک به یک میلیارد دلار دیگر در عمان قرار دارد.
افزون بر این، ایران حدود ۱۵ میلیارد دلار نیز در بانکهای عراق از محل صادرات برق و گاز طبیعی در اختیار دارد.
«ریچارد نفیو» از مقامهای پیشین تحریمهای وزارت خارجه آمریکا نیز معتقد است سادهترین گزینه برای دولت ترامپ، صدور مجوز استفاده ایران از بخشی از منابع مسدودشده در قطر، عمان و عراق برای اهداف بشردوستانه است.
او گفت: «سریعترین راه این است که محدودیتهای مربوط به بخشی از پولهای ایران در قطر، عمان و عراق بهصورت بیسروصدا برداشته شود؛ زیرا این منابع محدود و قابل کنترل هستند.»
در همین حال، برخی منابع از تلاش ایران برای دریافت معافیت تحریمی در زمینه فروش نفت به چین خبر دادهاند؛ اقدامی که میتواند دسترسی تهران به منابع مالی موجود در چین را تسهیل کند، اما از نظر سیاسی امتیاز بزرگی از سوی دولت ترامپ تلقی خواهد شد.