عرفه سفری برای بیداری جان؛ از رواق هشتمین تا صحرای عرفات
مشهد- در آستانه عصر رحمت، دلهای زائران بارگاه رضوی با زمزمههای عاشقانه دعای عرفه، پروازی معنوی را از صحنهای طلایی مشهد تا بیکران معرفت و خودشناسی آغاز میکنند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها-عاطفه وفاییان: در جوار بارگاه ملکوتی حضرت رضا (ع)، جایی که گنبد طلاییاش چون ستارهای در قلب مشهد میدرخشد، زائران در حالی که برای روز عرفه آماده میشوند، گویی در حال صیقل دادن روح برای یک پرواز بزرگ هستند.
سکوت حاکم بر صحنهای حرم و زمزمههای عاشقانه، مقدمهای است بر آن فریاد بیصدایی که در دعای عرفه طنینانداز خواهد شد؛ گویی اینجا، در حریم امن امام هشتم، جانها آماده میشوند تا در روز عرفه، ظرفیت پذیرش تجلی بیکران پروردگار را در خویش بگنجانند.
این آمادگی، پیوندی عمیق میان «حرم» و «عرفات» است.
همانگونه که زائر در حریم امام رضا (ع) به دنبال یافتن گمشده خویش است، روز عرفه نیز فرصتی است برای تماشای خود در آیینهی دعا؛ جایی که حرم، قطعهای از بهشت برای تمرین بندگی است و عرفه، صحرایی برای اوج گرفتن و رها شدن از تعلقات.
این مسیر، از «سلام به امام» آغاز میشود تا به «سقوط در رحمت حق» در دعای عرفه ختم گردد؛ سفری که در آن، جان تشنه زائر، از سرچشمه ولایت سیراب شده و آماده نوشیدن معرفت الهی در عصر عرفه میگردد.
دعای عرفه؛ عالیترین متن برای خداشناسی و خودشناسی
حجتالاسلام علیاکبر وحیدی، پژوهشگر دینی در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه روز عرفه فرصتی بینظیر برای بازگشت به سوی پروردگار است، اظهار کرد: بر اساس روایات، کسانی که از فیض بخشش در شبهای قدر محروم ماندهاند، چشمامیدشان به روز عرفه است؛ چرا که فضیلت این روز با شبهای قدر برابری میکند.
نویسنده و پژوهشگر دینی با اشاره به جایگاه رفیع روز عرفه در معارف اسلامی بیان کرد: برای درک عظمت این روز کافی است به روایاتی استناد کنیم که عرفه را آخرین فرصت برای کسانی میدانند که در ماه مبارک رمضان و شبهای قدر بخشیده نشدهاند.
در واقع تمامی برکاتی که برای «لیلة القدر» بر شمرده میشود، در روز عرفه نیز متجلی است.
وی با تاکید بر اینکه شناخت حقیقی امام حسین (ع) و پروردگار در گرو تعمق در دعای عرفه است، افزود: اگر کسی بخواهد خدایِ اباعبدالله (ع) را بشناسد، بهترین مسیر، متن دعای عرفه است.
این دعا تنها یک مراسم مستحبی ساده نیست، بلکه تراز اولترین درس خداشناسی و توحید است که از زبان معصوم جاری شده است.
وحیدی تصریح کرد: در فرازهای مختلف این دعا، امام (ع) با عباراتی همچون «أنت الذی خَلقت، أنت الذی رزقت»، خداوند را به عنوان خالق و بخشنده معرفی میکند.
نکته ظریف اینجاست که دعای عرفه در کنار خداشناسی، درس خودشناسی نیز میدهد؛ یعنی انسان از یک سو عظمت و ربوبیت خدا را میبیند و از سوی دیگر به ضعف، غفلت و نیاز خود اقرار میکند.
این تلاقیِ خداشناسی و خودشناسی، انسان را به هدف اصلی خلقت نزدیک میکند.
این نویسنده و پژوهشگر دینی با توجه به اولویتهای دعا در این روز، گفت: فرج امام زمان (عج) به معنای گشایش در تمام ابعاد زندگی بشر است.
وی خاطرنشان کرد: اگر نگاه ما به فرج تغییر کند، متوجه میشویم که ظهور ایشان به معنای پایان یافتن ظلم مستکبرانی چون آمریکا و اسرائیل، ریشهکن شدن فقر، پیشرفت خیرهکننده علوم پزشکی و رونق اقتصادی است؛ به گونهای که بر اساس روایات، دیگر فقیری برای دریافت زکات باقی نمیماند.
لذا در روز عرفه باید از ته دل برای فرجی دعا کرد که گشایشگر تمام گرههای روزمره و جهانی ماست.
عرفه؛ تجلیگاه شناخت خود و پیوند عاشقانه با پروردگار
حجتالاسلام حمیدرضا ویژه، استاد حوزه علمیه در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح ابعاد معنوی روز عرفه، این روز را فرصتی استثنایی برای شناخت حقیقی حقتعالی و پیوند قلبی با ولیعصر (عج) دانست و اظهار کرد: در فرهنگ دعا، «خواندن و عشقبازی با خدا» بر «خواستن» اولویت دارد.
استاد حوزه علمیه اظهار کرد: یکی از دلایل نامگذاری این روز، اعتراف حضرت آدم و حوا به گناه خود در این سرزمین است.
همچنین طبق روایات کتب معتبری چون اصول کافی، جبرئیل هنگام آموزش مناسک حج به حضرت ابراهیم (ع)، از ایشان خواست تا در این سرزمین به گناهان خود اعتراف نماید.
لذا عرفه، جایگاه اعتراف به تقصیر در پیشگاه خداوند است.
وی با نقل روایتی از امام صادق (ع) مبنی بر اینکه «اگر کسی در ماه مبارک رمضان بخشیده نشد، باید منتظر روز عرفه باشد»، منشأ این بخشش را دو شناخت جدی و حیاتی دانست و بیان کرد: اول شناخت انسان نسبت به خودش و نقاط قوت و ضعفش، و دوم شناخت نسبت به قدرت لایزال و عزت خداوند.
پیوند این دو شناخت، انسان را به شکوفایی و حالتی عالی میرساند.
ویژه با تحلیل محتوای دعای عرفه امام حسین (ع)، نگاهی نو به مفهوم دعا ارائه کرد و گفت: دعا پیش از آنکه «خواستن» باشد، «خواندن» و همکلام شدن با پروردگار است.
در دعای عرفه، شاهد عشقبازی امام با خداوند هستیم؛ جایی که ایشان تکتک نعمتهای وجودی مثل چشم و گوش و زبان را برمیشمارند.
این نشان میدهد اولویت اول در دعا، لذت بردن از وصال و همکلامی با خداست، هرچند که خواستن نیز در جای خود محفوظ است.
استاد حوزه علمیه در ادامه به دستهبندی خواستهها در این روز اشاره کرد و افزود: بهترین دعا در این روز، طلب فرج ولیعصر (عج) است.
پس از آن، باید به ترتیب برای پیروزی جبهه مقاومت و خیر عموم مسلمانان، سپس برای جامعه، خانواده و در نهایت برای نیازهای فردی دعا کرد.
آگاهی نسبت به این اولویتها، نشاندهنده شناخت درست انسان از شرایط پیرامونی است.
وی اتصال قلبی به امام زمان (عج) را از ارکان بهرهمندی از ظرفیتهای عرفه برشمرد و تصریح کرد: برای استفاده از این فرصت استثنائی، ابتدا به آگاهی و سپس به توسل نیاز داریم تا نگاه ولایتی امام عصر (عج) شرایط ما را تغییر دهد.
ویژه همچنین به رازی برای استجابت دعا اشاره کرد و گفت: خداوند به حضرت موسی (ع) فرمود با زبانی دعا کن که با آن گناه نکردهای؛ و آن زبان، زبانِ دیگران است.
وقتی ما برای یکدیگر دعا میکنیم، چون با زبان هم گناه نکردهایم، آن دعا مستجاب میشود.
لذا در این روز بزرگ، دعا در حق یکدیگر را نباید فراموش کرد.
ضرورت بیداری دل و تمسک به ثقلین در عصر عرفه
حجتالاسلام احمد امیننیا، کارشناس مذهبی، در گفتگو با خبرنگار مهر پیرامون فضایل روز عرفه، این روز را اوج تجلی رحمت الهی در دهه اول ماه ذیالحجه دانست و بر لزوم آمادگی معنوی برای ورود به این فضای قدسی تأکید کرد.
این کارشناس مذهبی با استناد به آیات قرآن کریم و روایات نبوی، عصر عرفه را زمانی برشمرد که در آن خداوند بندگان را به ذکر و دعای مضاعف فراخوانده است و تاکید کرد: بهرهمندی از این سفره الهی، نیازمند پاکسازی درونی است.
به گفته این کارشناس مذهبی، همانطور که ظرف آلوده شایستگی پذیرش نعمت را ندارد، دل انسان نیز باید از زنگارهای گناه، کینه، حسادت، غرور و بدبینی پاک شود تا بتواند پذیرای فیوضات خاص این روز باشد.
وی با تبیین سیره امام سجاد (ع) در این روز، بیداری دل و بصیرت را از کلیدیترین خواستههای مؤمنان برشمرد و اظهار داشت که بیداری چشم سر برای جلوگیری از خطاهای ظاهری کافی است، اما برای شناخت حقیقی خداوند و پرهیز از انحراف در مسیر زندگی، چشم دل باید باز شود.
وی همچنین نجات از فتنههای آخرالزمان در ابعاد مختلف خانوادگی، اجتماعی و سیاسی و نیز طلب «حیات طیبه» را از دیگر ضرورتهای دعای عرفه دانست و خاطرنشان کرد: زندگی بر اساس آموزههای دینی و شکرگزاری و قدرشناسی از والدین، از ارکان دستیابی به سعادت دنیا و آخرت است.
امیننیا در بخش دیگری از سخنان خود به منشور اخلاقی پیامبر اکرم (ص) در صحرای عرفات اشاره کرد و گفت: خلاصه پیام رسول خدا در این روز تاریخی بر سه محور اساسی استوار است.
نخستین توصیه ایشان، حفظ حرمت و احترام متقابل میان انسانها در تمامی ابعاد جانی، مالی و ناموسی است.
دومین محور، رعایت حقوق همسران است که در آن بر امانت بودن زنان در نزد مردان و ضرورت خوشرفتاری با آنان و همچنین اطاعت و تکریم مردان از سوی زنان تأکید شده است.
در نهایت، تمسک به قرآن و عترت به عنوان تنها راه نجات بشریت، آخرین بخش از توصیههای پیامبر در روز عرفه است.