طنز شیرین پادزهر بحران جمعیت؛ کمدیها تماشاگر بیشتری جذب میکنند
اصفهان- کارگردان فیلم «شیرین و فرزاد»گفت: آمارهای کاهش موالید زنگ خطر پیری را به صدا درآورده و این فیلم با رویکردی متفاوت و از اصفهان تلاش کرده تا با زبان کمدی به این چالش بپردازد.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: «جوانی جمعیت» و «فرزندآوری» در سالهای اخیر از حساسترین و در عین حال چالشبرانگیزترین موضوعات اجتماعی ایران بوده است.
از آمارهای نگرانکننده کاهش موالید تا نگرانی از پیری جمعیت، این بحث به یکی از اولویتهای سیاستگذاری فرهنگی و رسانهای تبدیل شده.
اما سوال اینجاست: آیا میتوان درباره فرزندآوری بدون شعارزدگی، بدون سیاهنمایی و صرفاً با زبان طنز و شیرینی اجتماعی حرف زد؟
فیلم سینمایی «شیرین و فرزاد» تلاش کرده است دقیقاً همین کار را انجام دهد.
این فیلم کمدی اجتماعی با محوریت جوانی جمعیت در شهر اصفهان، گرگاب و روستاهای هونجان و اسفرجان فیلمبرداری شده و تهیهکنندگی، نویسندگی و کارگردانی آن بر عهده نیما سعادتپور است.
بازیگرانی چون ماندانا شیروانیان، مهدی امینیخواه، سیروس همتی، گیتی معینی، فرجالله گلسفیدی، غلامرضا ناطقیان، فاطمه شکری، پری کربلایی، افسانه صالحی، الهام باقری، عرفان سیدان، احسان صالح و بازیگران کودک امیرطاها و باران بخشیزاده در این اثر پر بازیگر نقش آفرینی کردهاند.
«شیرین و فرزاد» تاکنون به خاطر پرداخت هوشمندانه به موضوع فرزندآوری جوایزی را از آن خود کرده است.
به بهانه این موفقیتها، با نیما سعادتپور، کارگردان این اثر گفتگو کردهایم تا از چالشهای ساخت کمدی درباره جمعیت، انتخاب لوکیشنها و وضعیت سینمای اصفهان بشنویم.
ایده اولیه ساخت فیلمی کمدی درباره فرزندآوری از کجا شکل گرفت؟
ایده اولیه از یک دغدغه چندلایه شروع شد.
ابتدا باید بگویم که سالهاست موضوع جوانی جمعیت و کاهش نرخ باروری به یکی از چالشهای جدی کشور تبدیل شده است.
هر روز اخبار و آمارها را میخوانیم که نشان میدهد خانوادهها به سمت تکفرزندی یا حتی بدونفرزندی پیش میروند.
این موضوع برای من به عنوان یک فیلمساز که دغدغه مسائل اجتماعی دارد، تبدیل به یک پرسش دائمی شد، چرا هنرمندان نباید در این زمینه ورود کنند؟» به نظرم رسید که هنر به ویژه سینما میتواند در کوتاهترین زمان و با نافذترین شکل ممکن، پیامهای مهم را به لایههای زیرین ذهن و قلب مخاطب منتقل کند.
یک مقاله یا یک سخنرانی ممکن است فراموش شود، اما یک صحنه ماندگار سینمایی سالها در خاطره میماند و نگرش افراد را تغییر میدهد.
به همین دلیل تصمیم گرفتیم پای سینما را به میدان فرهنگسازی درباره فرزندآوری باز کنیم.
اما جرقه اصلی داستان، یک اتفاق واقعی و خانوادگی بود.
شنیدیم که یکی از بستگان دور، برای تقسیم اموالش یک روش کاملاً غیرمتعارف انتخاب کرده است.
او به جای اینکه داراییاش را طبق روال معمول بین پسران و دخترانش تقسیم کند، سهمالارث را به نوههایش اختصاص داد.
این واقعه ساده جرقه ایده این فیلم را در ذهن من زد.
گفتم این همان قصهای است که میتواند هسته مرکزی فیلمی درباره بحث جمعیت باشد.
بعدها در مراحل نگارش فیلمنامه، این ایده را با خردهروایتها و خردهداستانهای دیگری پروراندیم.
مثلاً به مسئله آلودگی هوا و محیط زیست هم اشاره کردیم و سعی کردیم نشان دهیم که دقیقاً به خاطر همین مشکلات است که به نسلهای آگاه و مسئولیتپذیر نیاز داریم.
در نهایت، حاصل کار فیلمنامهای شد که در عین طنز، عمق لازم برای اندیشیدن به آینده جمعیت ایران را داشته باشد.
چرا ژانر کمدی اجتماعی را برای این موضوع حساس انتخاب کردید؟
امروز مخاطب بیشتر به دنبال شادی است.
آمار نشان میدهد کمدیها تماشاگر بیشتری جذب میکنند.
از طرفی موضوع فرزندآوری همراه با استرس است.
کمدی امکان میدهد مخاطب ابتدا لبخند بزند و بعد در لابهلای خنده پیام را دریافت کند.
کمدی اجتماعی تنها ژانری است که از کودک تا پدربزرگ میتوانند از آن لذت ببرند، به شرط آنکه مبتذل نباشد.
چگونه تعادل بین طنز و پیامدهی را حفظ کردید؟
راه رفتن روی مرز باریک بین طنز و شعارزدگی دشوار است.
از روز اول اصل «کمدی شرافتمندانه» را گذاشتیم.
تیم فیلمنامهنویسی هر دیالوگ را بارها بازنویسی کرد.
طنز را از تضادهای طبیعی زندگی بیرون کشیدیم، نه از لطیفههای دمدستی.
فیلم شما تا چه حد به سیاستهای تشویقی فرزندآوری ارجاع دارد؟
فیلم کاملاً همسو با این سیاستهاست، اما با زبان طنز به موانع واقعی خانوادهها اشاره میکند.
مثلاً به نگرانی اقتصادی اشاره میکنیم اما نشان میدهیم تنهایی بیفرزندی بدتر است.
اگر بخواهید فیلمی با همین موضوع اما با نگاهی تلخ بسازید، چه تفاوتی ایجاد میکردید؟
فیلم فعلی در بستر کمدی است، اما لحظاتی دراماتیک هم دارد.
اگر کاملاً دراماتیک میساختم، بر تأخیر در فرزندآوری و از دست دادن فرصت تأکید میکردم.
اما در «شیرین و فرزاد» حتی لحظات تلخ با امید و طنز تلطیف شدهاند.
آیا فیلم میتواند روی تصمیم زوجهای جوان تأثیر بگذارد؟
بله، اما نه یکشبه؛ مثل یک آهنگ ماندگار آرام در ذهن مینشیند.
هدف این است زوجهایی که بچهدار شدن را به تأخیر میاندازند، پس از دیدن فیلم حداقل یک مکث جدی بکنند.
در جریان تولید حمایتی از ارگانها دریافت کردید؟
متأسفانه خیر.
یک سال در سازمان سینمایی و نهادهای خصوصی را گشتم.
نتیجه پاسکاری بود.
برخی اسپانسرهای اصفهانی حاضر بودند به پروژههای تهرانی پول بدهند اما به پروژه اصفهانی نه.
این رویه ناعادلانه باید تغییر کند.
من دوست دارم در اصفهان فیلم بسازم اما بدون پشتوانه مالی، عشق به تنهایی کافی نیست.
مهمترین مزیت و چالش تولید در اصفهان نسبت به تهران چیست؟
تهران امکانات فنی پیشرفته و بازیگران چهره دارد و دستمزدها به دلیل رقابت کمتر است، اما هزینههای جانبی سرسامآور است.
اصفهان هزینه پایینتر، لوکیشنهای بکر و نیروی فنی بومی بااستعداد دارد.
چالش همان آوردن بازیگر چهره از تهران هزینه دوچندان میآورد و کمبود امکانات فنی گاهی ما را مجبور به رفتوبرگشت میکند.
من معتقدم اصفهان پتانسیل قطب دوم سینمای ایران را دارد به شرط حمایت عملی مسئولان از هنرمندان بومی.