بحران زیستمحیطی؛ حلقه پنهان جنگ و صلح در یمن
به گزارش مشرق، کانال تلگرامی مطالعات یمن نوشت:
در حالی که اغلب تحلیلها درباره بحران یمن بر ابعاد نظامی، سیاسی و امنیتی متمرکز هستند یک گزارش جدید از مؤسسه صلح اروپا تلاش کرده تا به یکی از ابعاد کمتر دیدهشده بحران یمن بپردازد؛ یعنی نقش فشارهای زیستمحیطی در تشدید درگیریها و در عین حال ظرفیت آنها برای کمک به روند صلح.
مایکل کیتینگ مدیر اجرایی مؤسسه صلح اروپا، در مقالهای با عنوان حلقه گمشده در حل منازعه تأکید میکند که حل بحرانهای پیچیدهای مانند یمن صرفاً با توافقات سیاسی و امنیتی میان بازیگران قدرت امکانپذیر نیست، بلکه رسیدن به صلح پایدار نیازمند پرداختن به ریشههای واقعی نارضایتیها و بحرانهای اجتماعی است.
او معتقد است مذاکرات صلح معمولاً بر پروندههایی مانند تقسیم قدرت، کنترل سرزمین، اصلاحات قانون اساسی، خلع سلاح و تضمینهای امنیتی متمرکز میشود، اما موضوعات حیاتیتری مانند آب، زمین، منابع طبیعی، امنیت غذایی، انرژی و پیامدهای تغییرات اقلیمی عملاً در حاشیه قرار میگیرند؛ در حالی که همین مسائل در بسیاری از مناطق، مستقیماً به عامل درگیری تبدیل شدهاند.
این گزارش تأکید میکند که تغییرات اقلیمی، تخریب محیط زیست و کمبود منابع در غرب آسیا وشاخ آفریقا طی سالهای اخیر بهصورت فزایندهای بر ناامنی و خشونت اثر گذاشتهاند.
در مورد یمن این مسئله ابعاد عمیقتری پیدا کرده است.
کشوری که بیش از یک دهه جنگ، فروپاشی اقتصادی و محاصره را تجربه کرده، اکنون همزمان با بحرانهای زیستمحیطی نیز روبهرو است.کمبود آب، فرسایش زمین، کاهش فرصتهای معیشتی و ضعف زیرساختها، فشار مضاعفی بر جامعه یمن وارد کرده و به گفته این گزارش، مستقیماً بر گسترش بیثباتی و درگیری اثر گذاشته است.
بر اساس این مطالعه، فقر و تخریب محیط زیست موجب افزایش ناامیدی اجتماعی، بهویژه در میان جوانان شده و به گسترش مهاجرت داخلی، آوارگی و فروپاشی اجتماعی دامن زده است.
این در حالی است که جمعیت یمن طی کمتر از ۱۵ سال آینده ممکن است تا ۵۰ درصد افزایش یافته و به حدود ۶۰ میلیون نفر برسد؛ مسئلهای که فشار بر منابع وزیرساختهای محدود کشور را به شکل بیسابقهای تشدید خواهد کرد.
نکته مهم گزارش این است که برخلاف بسیاری از تحلیلهای بینالمللی، این ارزیابی صرفاً بر دادههای تئوریک استوار نیست، بلکه بر اساس گستردهترین نظرسنجی میدانی در ۱۳ استان یمن انجام شده؛ استانهایی که بخشی از آنها تحت کنترل دولت عدن و بخشی دیگر تحت کنترل ددلت صنعا قرار دارند.
نتایج این نظرسنجی نشان میدهد که برای بخش بزرگی ازجامعه یمن، رابطه میان بحرانهای زیستمحیطی و درگیری کاملا ملموس و مستقیم است.
بیش از نیمی از پاسخدهندگان گفتهاند که بر سر آب، زمین، آلودگی یا منابع انرژی با تنش و اختلاف مواجه بودهاند.
همچنین بیش از ۸۰ درصد شرکتکنندگان معتقدند حل مشکلات زیستمحیطی برای امنیت و معیشت آنها حیاتی است و ۵۷ درصد نیز تأکید کردهاند که مسائل محیط زیستی باید بخشی از مذاکرات صلح در سطح ملی و محلی باشد.
گزارش مؤسسه صلح اروپا همچنین به نکته مهم دیگری اشاره میکند؛ اینکه در بسیاری از مناطق یمن، همکاریهای محلی بر سر منابع طبیعی به بستری برای اعتمادسازی و کاهش تنش تبدیل شده است.
در برخی استانها، میانجیهای اجتماعی، رهبران قبایل، زنان و جوانان نقش فعالی در حل اختلافات مربوط به آب و زمین ایفا کردهاند و همین همکاریها توانسته تا حدی از شدت تنشها بکاهد.
در این گزارش همچنین ازرویکرد جامعه بینالمللی نسبت به پرونده یمن انتقاد شده است.
به گفته کیتینگ میانجیهای بینالمللی اغلب تنها برترتیبات سیاسی و امنیتی کوتاهمدت تمرکز میکنند و به موضوعاتی که مستقیماً با زندگی روزمره مردم مرتبط است، توجه کافی ندارند.
او معتقد است که بدون رسیدگی به بحران آب، انرژی، معیشت و تخریب محیط زیست، حتی توافقات سیاسی نیزنمیتوانند ثبات پایدار ایجاد کنند.
این مقاله همچنین به کاهش بودجههای بینالمللی و محدود شدن برنامههای توسعهای وزیستمحیطی اشاره میکند؛ مسئلهای که فرصتهای اعتمادسازی وکاهش تنش را محدود کرده است.درحالی که سرمایهگذاری درپروژههای آب، انرژیهای تجدیدپذیر، احیای زمینهای کشاورزی ومدیریت منابع طبیعی میتواند نقش مهمی در کاهش درگیریها داشته باشد.
در نهایت گزارش تأکید میکند که اگرچه در فضای کنونی منطقه، صحبت از صلح از مسیر محیط زیست ممکن است خوشبینانه به نظر برسد، اما بسیاری از یمنیها همچنان معتقدند که همکاری بر سر منابع و چالشهای زیستمحیطی میتواند زمینهساز کاهش تنش و بازسازی اعتماد در جامعه باشد.
این نگاه تصویری ارائه میدهد که جنگ تنها محصول رقابتهای سیاسی ونظامی نیست، بلکه بحرانهای معیشتی، زیستمحیطی واجتماعی نیز درشکلگیری و تداوم آن نقش اساسی دارند.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.