نفس هوش مصنوعی در گروی تنگه هلیوم

به گزارش مشرق، مجتبی توانگر فعال رسانه در تلگرام نوشت:
خیلی از تحلیل‌ها، جنگ را فقط از زاویه قیمت نفت می‌بینند، درحالی‌که اثر واقعی این درگیری در لایه‌های عمیق‌تر زنجیره تأمین جهانی، به‌ویژه در صنعت هوش مصنوعی، در حال شکل‌گیری است.
افزایش ۵۸ درصدی قیمت نفت فقط در یک ماه، شوک شدیدی به اقتصادهای واردکننده انرژی وارد کرد.
کشورهایی مثل ژاپن، کره جنوبی و بخش‌هایی از اروپا خیلی سریع با افزایش هزینه تولید، فشار روی نرخ ارز و تورم مواجه شده‌اند.
اما نکته‌ای که اغلب نادیده گرفته می‌شود این است که انرژی فقط یکی از مسیرهای انتقال بحران است.
در واقع، نقاط حساس و مهم دیگری هم هستند که مستقیم به زیرساخت‌های هوش مصنوعی وصل هستند:
۱- اول یک تصویر ساده؛ «تراشه» در واقع مغز وسایل دیجیتال است.
از گوشی موبایل و لپ‌تاپ گرفته تا خودروهای جدید، اینترنت، بازی‌های ویدئویی، شبکه‌های اجتماعی، هوش مصنوعی مثل چت‌بات‌ها و حتی دستگاه‌های پزشکی، همه بدون تراشه از کار می‌افتند، مثلاً وقتی در گوشی ویدئو می‌بینی، در اینستاگرام اسکرول می‌کنی یا یک ماشین مدرن، ترمز هوشمند می‌گیرد، همه این‌ها به تراشه‌ها وابسته‌اند که محاسبات را انجام می‌دهند.
۲- یکی از گلوگاه‌های مهم اما کمتر دیده‌شده، «هلیوم» است.
خیلی ساده، در کارخانه‌های ساخت تراشه، قطعات فوق‌العاده ریز (چند نانومتر) روی صفحات سیلیکونی ساخته می‌شوند.
این کار باید در محیطی خیلی دقیق و خنک انجام شود، چون حتی کمی گرما یا لرزش می‌تواند همه‌چیز را خراب کند.
هلیوم نقش یک «خنک‌کننده دقیق و تمیز» را دارد؛ کمک می‌کند قطعات داغ نشوند و تولید با دقت بالا انجام شود.
بدون هلیوم، کیفیت پایین می‌آید یا کل خط تولید متوقف می‌شود.
یک نکته مهم دیگر اینکه هلیوم را نمی‌شود سریع تولید کرد.
این گاز طی میلیاردها سال از دل زمین و فرایندهای طبیعی ساخته شده و فقط در هنگام استخراج گاز طبیعی قابل بازیابی است.
به زبان ساده، اگر کم شود، نمی‌توان مثل بنزین یا فولاد سریع جایگزینش کرد.
۳- تمرکز تولید مهم است.
قطر حدود یک‌سوم هلیوم جهان را تأمین می‌کند.
آسیب به زیرساخت‌های گازی این کشور باعث کاهش ۱۴ درصدی تولید شده و گفته می‌شود بازگشت کامل این ظرفیت ممکن است تا پنج سال طول بکشد.
برای درک بزرگی این عدد، کافی است بدانیم حتی کاهش ۵ تا ۷ درصدی در بازارهای متمرکز قبلاً باعث جهش چندبرابری قیمت شده است.
اینجا با یک کاهش دو رقمی مواجهیم.
در کوتاه‌مدت، اوضاع ظاهراً کنترل شده است.
تولیدکنندگان بزرگ تراشه در شرق آسیا معمولاً بین ۳ تا ۶ ماه هلیوم ذخیره دارند، حتی اگر قیمت هلیوم دو برابر شود، سهم آن در هزینه تولید تراشه حدود یک درصد است، اما یک مشکل پنهان وجود دارد؛ هلیوم مایع خیلی زود از بین می‌رود و فقط ۳۵ تا ۴۸ روز در مخزن می‌توان آن را نگه داشت.
اگر مسیرهای حمل‌ونقل، مثلاً تنگه هرمز تا تابستان اختلال داشته باشد، این ذخایر خیلی سریع تمام می‌شوند.
این همان‌جایی است که خطای سیاست‌گذار مشخص می‌شود.
تمرکز فقط روی نفت باعث می‌شود سایر عوامل حیاتی دیده نشوند، حتی اگر انرژی باشد، نبود هلیوم می‌تواند کل تولید را متوقف کند.
۴- حالا یک مفهوم مهم دیگر «ویفر» است.
ویفر یک صفحه نازک و صاف از جنس سیلیکون است.
(سیلیکون ماده‌ای است که از شن و ماسه ساخته می‌شود و می‌تواند برق را کنترل‌شده عبور دهد، به همین دلیل برای ساخت تراشه استفاده می‌شود.) کارخانه‌ها روی همین صفحه صدها یا هزاران تراشه می‌سازند و بعد آن را برش می‌دهند، پس تولید «ویفر» یعنی پایه و اساس ساخت تراشه.
«حافظه‌های پیشرفته» هم خیلی مهمند.
ساده بگوییم، این‌ها مثل رم‌های خیلی سریع هستند که داده‌ها را سریع ذخیره و پردازش می‌کنند.
در هوش مصنوعی، سرعت دسترسی به داده‌ها حیاتی است و این حافظه‌ها این کار را انجام می‌دهند.
یک نوع خاص از این حافظه‌ها «HBM» است.
خیلی ساده، HBM یعنی چندلایه حافظه روی‌هم قرار گرفته تا سرعت انتقال داده چندبرابر شود؛ مثل چندطبقه اتوبان روی‌هم برای ترافیک سریع‌تر.
این فناوری برای کارهای سنگین مثل آموزش مدل‌های هوش مصنوعی ضروری است.
۵- در این میان، نقش یک شرکت بسیار کلیدی است؛ «TSMC».
اگر خیلی ساده بگوییم، این شرکت تایوانی بزرگ‌ترین و مهم‌ترین تولیدکننده تراشه‌های پیشرفته دنیاست.
خیلی از شرکت‌های بزرگ، مثل اپل و انویدیا، تراشه را طراحی می‌کنند؛ اما تولید واقعی را به TSMC می‌سپارند، یعنی اگر این شرکت مشکل پیدا کند، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال دنیا دچار اختلال می‌شود.
۶- حالا برگردیم به شوک انرژی.
در کره جنوبی، قیمت برق صنعتی از ابتدای سال ۳۹ تا ۵۵ درصد افزایش‌یافته؛ کشوری که میزبان سامسونگ و SK hynix است.
در تایوان، وابستگی انرژی حتی شدیدتر است؛ ۹۷.۷ درصد وارداتی و فقط یک هفته ذخیره LNG.
شرکت TSMC به‌تنهایی ۷ تا ۱۰ درصد کل برق تایوان را مصرف می‌کند.
*بازنشر مطالب شبکه‌های اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکه‌ها منتشر می‌شود.