نحوه مواجهه امام صادق (ع) با مهدی دروغین / نامه‌ای که امام نخوانده سوزاند- اخبار دین ، قرآن و اندیشه - اخبار فرهنگی تسنیم

به گزارش خبرنگار فرهنگی خبرگزاری تسنیم، دوران امامت امام صادق علیه‌السلام (از 114 تا 148 ه.ق) از جهات مختلفی جزو پر بسامدترین دوران تاریخ اسلام شناخته می‌شود، به گونه‌ای که جز یک امام معصوم که متصل به خزانۀ علم الهی است، توان مدیریت این دوران را نداشت.
از جهت تحولات علمی، علوم مختلف دینی مثل تفسیر، کلام، حدیث و حتی علم قرائت قرآن و از لحاظ علوم بشری، علم طب، نجوم، فلسفه و ریاضیات شکل ویژه‌ای یافتند.
در این زمان بود که نهضت ترجمه با تلاش‌های منصور دوانیقی و با نیت ایجاد فاصله بین مردم و عترت شکل گرفت.
این دوران از جهت فعالیت‌های فرقه‌ای نیز بسیار خاص بود؛ معتزله، جبریه، مرجئه، غلات، زنادقه، مشبه، متصوفه، مجسمه، تناسخیه و سایر فرقه‌ها در این دوران به اوج خود رسیدند و یا تازه سر بر آوردند.
از مهم‌ترین تحولات دوران امامت امام صادق علیه‌السلام آغاز شکل‌گیری فرقه‌ها و نحله‌های مذهبی بود؛ از مشهورترین نحله‌های فکری عبارتند از مذهب ابوحنیفه، مذهب مالک بن انس و مذهب محمد بن ادریس شافعی که هر کدام از آنها در جرگۀ شاگردان امام صادق علیه‌السلام بودند.
اما از جهت تحولات سیاسی، دوران امام صادق علیهالسلام دوره‌ای بود که قدرت از بنی‌امیه به بنی‌العباس انتقال یافت و از آن پس بود که قیام‌های پراکنده‌ای علیه حکومت وقت شکل گرفت که از مهم‌ترین آنها، قیام زید فرزند امام سجاد علیه‌السلام، قیام محمد نفس زکیه و قیام عباسیان به فرماندهی نظامی ابومسلم و ابوسلمه بود.
اما ماجرای انتقال قدرت به بنی‌العباس چه بود و به کجا ختم شد؟
گزارش شده در سال 100 هجری، «محمد بن علی بن عبدالله بن عباس بن عبدالمطلب» مشهور به محمد امام (پدر سفاح و منصور) که در حمیمه از ناحیه شُراة از بلوک بُلقای شام می‌زیست، با ابوهاشم عبدالله فرزند محمدحنفیه نوه امیرالمؤمنین ملاقات کرد.
«ابوهاشم» که امام کیسانیان بود، وصیت کرد پس از او، امامت به «محمد بن علی فرزند ابن عباس» برسد.
(مشکور، همان: 76) در واقع آنها از خاندان عباس، عموی پیامبر صلی الله علیه و آله بودند.
به این ترتیب حکومت از علویان به عباسیان منتقل شد.
کیسانیه به واسطه آن که منسوب به ابومسلم هستند و لقب ابومسلم حرماق است، «حرماقیه» نیز نامیده شده‌اند.
همچنین بنی عباس را شیعیانی است از مردم خراسان مشهور به «راوندیه»؛ اینها می‌پندارند شایسته‌ترین مقام برای کسب امامت بعد از پیامبر صلی الله علیه و آله، عباس بود، زیرا به دلیل آیه «وَ أُولُوا الْأَرْحامِ‏ بَعْضُهُمْ أَوْلى‏ بِبَعْض‏»، عباس وارث پیامبر است، اما مردم مانع شدند که زمامداری به او برسد.
(ابن خلدون، ج2، 319) به این ترتیب، رگه‌های اولیۀ انتساب منجی و مهدی به خاندان بنی‌العباس، از رهگذر همین تحریف‌ها قوت بیشتری می‌گرفت و روز به روز تقویت می‌شد.
بنابراین پس از ابوهاشم، به امامت «محمد بن علی بن عبدالله بن عباس» در آمدند و از آن تاریخ دعوت امامت بنی‌عباس صورت شرعی و روحانی به خود گرفت.
امام عباسی در همین حد در ناحیه شراة که از زمان عبدالملک بن مروان اقامتگاه خاندان عباسی شده بود مسکن داشت و 14 نقیب برگزید و از سوی خود به نواحی مختلف فرستاد.
دستور امام عباسی اینچنین بود که بیشتر به ایرانیان اطمینان کنند و از عرب، به طوایف یمانی قحطانی اعتماد کنند.
روش تبلیغ اینگونه بود که نخست شرحی از اسلام و محسنات بیان می‌کردند، سپس به ذکر معایب بنی‌امیه و انحراف آنان از اسلام می‌پرداختند.
آنگاه از مظلومیت پیامبر و اهل‌بیت و اینکه اسلام حقیقی در نزد ایشان است، سخن می‌گفتند و مردم را به «الرّضاء من آل محمد» می‌خواندند و می‌گفتند ما باید به خلافت یکی از اولاد پیغمبر راضی شویم.
از زیرکی آنها این بود که نامی نمی‌بردند و چنین وانمود می‌کردند که دعوت به یکی از فرزندان رسول خدا می‌کند؛ مردمی هم که طرفدار اهل‌بیت و علوی‌ها بودند، گمان می‌کردند مقصود از دعوت ایشان یکی از آل علی است.
(مشکور، همان: 77)
نخستین دعوت آنها در خراسان از سال 100 هجری آغاز شد.
در سال 105 «بکیر بن ماهان» که در سند ترجمان تاریخ، امیر عربی بود، در عراق منصوب شد.
بعد از «محمد بن علی» پسرش «ابراهیم بن محمد» معروف به ابراهیم امام جانشین پدر شد.
رهبر واقعی این سازمان مخفی، بازرگانی بود ایرانی به نام «بکیر بن ماهان» که اداره امور نقیبان به دست او بود.
«بکیر» در سال 126 دستگیر شد و به زندان بنی‌امیه افتاد.
در زندان با جوان ایرانی به نام «ابومسلم» آشنا شد و او بود که پس از آزادی از زندان، وی را به «ابراهیم بن محمد امام» معرفی کرد.
ابراهیم امور دعوت خود را در خراسان به ابومسلم سپرد؛ ابومسلم نامش در تواریخ اسلامی عبدالرحمان بن مسلم است.
پس از مرگ «بکیر بن ماهان» در سال 127، «ابو سلمه خلال» جانشین او شد.
(همان: 78)گزارش شده که سبب پیوستگی ابوسلمه به عباسیان این بود که او داماد ابوهاشم بکیر بن ماهان (داعی بزرگ عباسیان در کوفه) بود.
دعوت عباسیان در اهواز مخفیانه بود.
در سال 129 از جانب ابراهیم امام به ابومسلم فرمان رسید دعوت خود را در خراسان آشکار کند.
ابومسلم پرچم‌ سیاه عباسی را نخستین بار در قلعه سفیدنج نزدیک مرو برافراشت و آیه 40 سوره حج 1 را در آن نوشت.
شیعیان کیسانیه، خوارج سیستانی، زرتشتیان خرمدینی، روستاییان و پیشه‌وران و بردگان همگی در سپاه ابومسلم بودند.
آنها به خاطر عباسیان نمی‌جنگیدند بلکه به امید نجات از ظلم و ستم بنی‌امیه سلاح در دست گرفته بود.