بررسی کارایی شبکه معابر شهری تهران هنگام بروز حوادث غیرمترقبه

پژوهشگران در مقاله‌ای با استفاده از آمارهای رسمی، نقشه‌های مختلف، منابع کتابخانه‌ای و نیز مقالات علمی و پژوهشی به ارزیابی سطح کارایی شبکه معابر شهری تهران هنگام بروز حوادث غیرمترقبه با تاکید بر منطقه ۹ پرداختند.
به گزارش ایسنا، شبکه معابر در مناطق مسکونی نقش تعیین‌کننده‌ای در تأمین فضای باز و مناسب جهت گریز از عوامل خطرزا و دسترسی به نقاط امن، تسهیل عملیات امداد و نجات پس از بحران و تسریع عملیات آواربرداری، پاک‌سازی و بازسازی دارند.
شبکه معابر شهری به صورت سلسله مراتبی ایجاد می‌شوند تا بافت‌های مسکونی از نظر سرعت خودروهای عبوری در امنیت قرار گیرند و هم‌چنین کاربری‌های عمومی شهری جهت حمل‌ونقل و تردد از سرعت مناسب استفاده کنند.
در پژوهشی که محمد شعبانی، دانشجوی دکترای رشته جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان، محمدرضا زند مقدم، استادیار جغرافیای طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان و سعید کامیابی، دانشیار جغرافیای طبیعی دانشگاه آزاد اسلامی واحد سمنان انجام داده‌اند، آمده است: «ایران یکی از ۱۰ کانون حادثه خیز در جهان است که از ۴۳ نوع حادثه شناخته شده در جهان، ۳۳ نوع از آن را در ایران شاهد بوده یا خواهیم بود.
فرضیه مقاله حاضر این است که با وجود توسعه کمی معابر شهری در منطقه ۹ تهران، به دلیل اینکه این منطقه فاقد عرض مناسب بوده می‌تواند باعث ایجاد حوادث غیر مترقبه شود.»
در بخش دیگری از این پژوهش آمده است: «وقتی از بحران در شهرها صحبت می‌شود، عموم افراد از بلایای طبیعی همچون سیل، طوفان زلزله یا آتش‌سوزی یاد می‌کنند اما باید توجه شود، مسئله اصلی کلان‌شهرهای ایران، نه تنها بحران‌های طبیعی بلکه بحران‌هایی با منشأ انسانی است که می‌تواند منجر به بحران طبیعی نیز شود که نمونه آن آلودگی هوا یا تغییرات اقلیمی است که با ریشه‌ای انسانی، بحرانی محیط زیستی محسوب می‌شود.
در این میان باید با جداسازی نوسازی شهری از بحران‌های عمدی برای کلان‌شهرها به ویژه در کشورهای جهان سوم، دسته‌ای تحت عنوان بحران‌های شهرسازی افزود و نوسازی شهری را جزئی از آن دید؛ اما با توجه به اینکه این بحران‌ها، غیرعمدی است، باید آن را در دسته‌ای جداگانه قرار داد.»
شعبانی و همکارانش در این مقاله می‌گویند: «بلایای اتفاق افتاده در سال‌های اخیر بیانگر این موضوع است که جوامع و افراد به صورت فزاینده‌ای آسیب‌پذیر شده و ریسک‌ها نیز افزایش یافته است.
شهرها به واسطه تغییر و پویایی دائمی‌شان همواره در معرض خطرات و آسیب‌های جدیدی خواهند بود که نیازمند وجود روش‌ها و الگوهای مناسبی جهت مواجهه و مدیریت این سوانح هستند.»
منطقه ۹ در جنوب غربی کلان‌شهر تهران واقع شده و مهم‌ترین عناصر کالبدی شهری آن، فرودگاه مهرآباد و میدان آزادی است.
می‌توان ادعا کرد که مکان‌یابی و احداث فرودگاه مهرآباد در غربی‌ترین ناحیه تهران گسترش و توسعه تهران به سمت غرب را محدود ساخت چون در غیر این صورت بافت نسبتاً متراکم مسکونی- صنعتی موجود در جنوب و شرق فرودگاه بایستی به صورت طبیعی به بافت جنوب جاده مخصوص کرج در شمال فرودگاه مهرآباد گره می‌خورد.
طبق پژوهش صورت گرفته «از محله‌های آن می‌توان از خیابان آذری، مهرآباد شمالی و جنوبی، ۳۰ متری جی، بلوار استاد معین و پل ساوه نام برد.
با توجه به قرار گرفتن بخشی از این منطقه بر روی گسل ری این منطقه یکی از مناطق آسیب‌پذیر شهر تهران است.
به صورتی که در صورت تحریک گسل ری، این منطقه بعد از منطق ۱۷، ۱۰ و ۱۱ بیشترین میزان تخریب را در بر خواهد داشت.»
نویسندگان این مقاله معضل‌های این منطقه را وجود بافت فرسوده و ناکارآمد، کمبود سطح کاربری‌های شهری مورد نیاز ساکنین از قبیل بوستان و فضای سبز و باز- شبکه معابر و دسترسی فضاهای فرهنگی، پایین بودن سطح سرانه کاربری مسکونی، کمبود فضاهای خدماتی در پهنه‌های مسکونی، توزیع نامناسب برخی از خدمات شهری (بهداشتی و درمانی)، کمبود محیط‌های آبی از قبیل آبنما – فواره و حوض، عدم تجهیز معابر و شبکه‌های اصلی به مبلمان و ملزومات شهری برشمردند.
در این مقاله آمده است: «یکی از راهکارهای مدیریت بحران برای مواجهه با آسیب‌های ناشی از بلایای طبیعی در سکونتگاه‌های شهری توجه به شریان‌های حیاتی است.
شریان‌های حیاتی شبکه‌هایی هستند که برای ارتباط و اتصال سکونتگاه‌ها و نقاط مورد علاقه از زیر سیستم‌های مختلف در تمامی قلمرو شهر گسترش یافته‌اند.
آن‌ها خدمات ضروری لازم برای عملکرد و بقای جوامع را تضمین می‌کنند که شامل حمل‌ونقل، انرژی، ارتباطات، آب و شبکه‌های فاضلاب هستند.
حتی بدون هیچ زلزله‌ای اخلال در هر یک از این سیستم‌ها، حتی برای یک روز فاجعه‌ای بزرگ را به وجود می‌آورد.»
محققان می‌گویند: «امروزه رشد و توسعه شهرنشینی باعث به وجود آمدن تسهیلات فراوانی شده است اما باید در نظر داشت که با رشد شهرنشینی، عوامل بحران‌زا نیز افزایش می‌یابد.
در این راستا از عوامل مؤثر در کاهش آسیب‌پذیری شهرها، به ویژه خسارات ناشی از زلزله، شکل و ساختار شهر بوده که می‌توان با استفاده از برنامه‌ریزی و طراحی شهری اصولی و توجه به مدیریت بحران در جهت کاهش آسیب‌پذیری سوانح شهری گامی مؤثر برداشت.»
این پژوهش در دومین شماره یازدهمین دوره نشریه "نگرش‌های نو در جغرافیای انسانی" منتشر شده است.
انتهای پیام