امامی که ملت را بیدارکرد؛بازخوانی میراث فکری بنیانگذار انقلاب در ایران

خبرگزاری مهر- گروه استان‌ها- تاریخ تمدن‌ها معمولاً با تغییر قدرت‌ها و جابه‌جایی حکومت‌ها مکتوب می‌شود، اما نهضت امام خمینی (ره) الگویی متفاوت را رقم زد؛ الگویی که نقطه آغاز آن نه در میدان‌های سیاسی، بلکه در خلوت جان‌ها و دگرگونی‌های روحی نهفته بود.
آنچه در تحلیل‌های معاصر از شخصیت وی بازگو می‌شود، فراتر از یک رهبری سیاسی ساده، یک «تحول وجودی» است که انفعال را به کنش، و بیگانگی را به هویت تبدیل کرد.
مهندسی معنوی؛ از اخلاق تا انقلاب
برخلاف بسیاری از جنبش‌های جهان که ابتدا با شعارهای اقتصادی یا ساختارهای سیاسی آغاز می‌شوند، نهضت امام خمینی (ره) با محور «اخلاق» پی‌ریزی شد.
وی پیش از آنکه رهبری یک انقلاب باشد، مربی روح‌هایی بود که نیاز به معنا داشتند.
در این باره، حسین صالحی یکی از تحلیلگران حوزه علوم سیاسی معتقد است که موفقیت انقلاب ایران مرهون این بود که امام خمینی (ره) ابتدا «سوژه» یا همان عاملی را که قرار بود حرکت کند، بازسازی کرد.
او با تکیه بر مبانی اخلاقی، عاملی ساخت که در برابر وسوسه‌های مادی و فشارهای سیاسی لرزان نماند.
این همان تفاوت میان یک «جنبش گذرا» و یک «تحول تمدنی»است.
شکستن زنجیر انفعال؛ بازگشت ملت به صحنه تاریخ
وی ادامه می‌دهد: پیش از سال ۱۳۵۷، جامعه ایران در میان دو جبهه سنت‌گرایی ایستا و مدرنیسم غربی دچار نوعی «بی‌تفاوتی سیاسی» شده بود.
ملت ایران از تعیین سرنوشت خود عقب مانده بود.
امام با استفاده از الگوی پیامبران، ابتدا ظرفیت‌های فکری مردم را بیدار کرد و سپس آن‌ها را به میدان‌های اجتماعی فرستاد.
این گذار از «انفعال» به «مطالبه‌گری» هسته اصلی قدرت‌گیری نهضت بود.
حسین زمانی از دیگر کارشناسان علوم سیاسی و اجتماعی است که در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه پیوند با آرمان‌های غایی و روایت‌های مذهبی یکی از لایه‌های عمیق سخنرانی امام خمینی(ره) بود، تصریح می‌کند: پیوند دادن مبارزات زمینی با آرمان‌های آسمانی در واقع بر همین مبناست.
وی ادامه می‌دهد: استناد به روایات امام موسی کاظم (ع) درباره «صاحب دعوت»، نشان‌دهنده این است که امام خمینی (ره) نهضت خود را نه یک جنگ برای کسب قدرت، بلکه بخشی از یک فرآیند بزرگتر در تاریخ اسلام می‌دید؛ مسیری که هدف نهایی آن زمینه‌سازی برای حکومت جهانی حضرت مهدی (عج) است.
این دیدگاه به پیروان او معنایی فراتر از یک مبارزه سیاسی و در واقع یک «رسالت مقدس» بخشید.
از میراث تا مسئولیت
امروز جامعه ایران در تقاطع میان «ارزش‌های بنیادین انقلاب» و «چالش‌های عصر اطلاعات» قرار دارد.
اگر در دوران انقلاب، چالش اصلی «بیدار کردن ملت از خواب انفعال» بود، در زمانه کنونی، چالش اصلی «حفظ هویت در برابر جنگ نرم» و «تبیین حقیقت در برابر روایت‌های وارونه» است.
در دنیای پیچیده امروز که مرز میان حقیقت و جعل در فضای مجازی کمرنگ شده است، مفهوم جهاد تبیین بیش از هر زمان دیگری ضرورت می‌یابد.
نسل حاضر نه تنها مسئول حفظ دستاوردهای حاصل شده، بلکه باید به عنوان «مترجم ارزش‌ها» در فضای رسانه‌ای عمل کند.
همان‌طور که امام با اخلاق، روح ملت را بازسازی کرد، نسل امروز باید با «دانش و تبیین صحیح»، از فرسایش هویت اجتماعی و دینی جلوگیری کند.
بنابراین امام خمینی (ره) نه تنها یک استراتژیست سیاسی، بلکه یک «مهندس روح» معرفی می‌شود که توانست با پیوند میان اخلاق، سیاست و مذهب، مسیری را ترسیم کند که از خیابان‌های ایران آغاز شده و به سوی آرمان‌های جهانی و ظهور مصلح، امتداد می‌یابد.