سامانه هوشمند خبیر‌نیوز با استفاده از آخرین فناوری‌های هوش مصنوعی، اخبار را برای شما خلاصه می‌نماید. وقت شما برای ما گران‌بهاست.

آخرین اخبار به صورت آنی در موتور جستجوی خبیر:
جستجو در میان 2061159 خبر

اگر کی‌یر کگارد با قرآن آشنا بود مسائلش بهتر حل می‌شد

مهر | فرهنگی و هنری، دین و اندیشه | پنجشنبه، 13 آذر 1399 - 10:23
ابراهیم دیزگاه گفت:به‌نظر اگر کی‌یر کگارد با قرآن آشنا بود، بهتر می‌توانست مسائل را حل کند.از آن‌جایی‌که قرآن عصاره‌ای است از کتاب‌های مقدّسُ پروژه‌ کی‌یر کگارد با استناد به آن موجه‌تر می‌شد
كگارد،كتاب،ابراهيم،ايمان،ترس،حضرت،لرز،عشق،طرح،هگل،زندگي،امّا، ...

خلاصه خبر

در این نشست نقد و بررسی کتاب «ترس و لرز» ابراهیم اکبری دیزگاه (داستان‌نویس، منتقد ادبی و پژوهشگر حوزه‌ی ادبیات)، مصطفی شعبانی (پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه) و علی‌رضا سمیعی (منتقد ادبی و پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه) با اشاره به مسئله‌ی «یاریگری»، مفهوم (دیگری) را در نظریات فلسفی کی‌یر کگارد، به‌خصوص در کتاب (ترس و لرز) مورد بحث و بررسی قرار دادند.
*کی‌یرکگارد؛ شاگرد وفادار و منتقدِ «هگل» / زندگی حضرت ابراهیم با فرم داستان
علی‌رضا سمیعی منتقد ادبی در ابتدای این نشست با اشاره هگل گفت: کی‌یر کگارد یک فیلسوف دانمارکی است؛ از شاگردانِ در ابتدا وفادار و در ادامه، منتقدِ «هگل».
اگر بخواهیم درباره‌ی کتاب (ترس و لرز) کی‌یر کگارد صحبت کنیم، ناچاریم به کتاب (یا این یا آن) هم اشاره‌هایی داشته‌باشیم، زیرا (ترس و لرز) به‌نوعی ادامه‌ی (یا این یا آن) است.
می‌شود گفت مفاهیم و مسائل دو کتاب اوّل در (ترس و لرز) به کمال رسیده‌اند.
به‌عبارتی کتاب (ترس و لرز) نقطه‌ی عطفی است برای دیالوگ کی‌یرکگارد با ساختار مسیحیّت در جامعه‌ی زمان خودش.
(ترس و لرز) در ابتدای انتشار، به‌عنوان یک اثر ادبی محسوب می‌شود؛ چون با فرمی داستانی به روایت زندگیِ حضرت ابراهیم (ع) می‌پردازد.
این بحران زمانی اتّفاق می‌افتد که یکی از عالی‌ترین فلسفه‌های نظام‌ساز توسط هگل ساخته شده‌است.
یحیی شعبانی پژوهشگر حوزه‌ی فلسفه هم در این نشست گفت: اگر به فلسفه‌ی کی‌یر کگارد دقیق‌تر نگاه کنیم، می‌بینیم که او نمی‌خواهد بسازد، بلکه می‌خواهد انتخاب کند.
چنان‌که شعار معروف سقراط «خودت را بشناس.» را عوض می‌کند و می‌گوید: «خودت را انتخاب کن.» یعنی: انتخاب خودت باش.
تمرکز بحث امروز ما روی کتاب (ترس و لرز) است.
داستان این کتاب روایت اضطراب و ترس و لرزی است که حضرت ابراهیم (ع) در سفر سه روزه‌اش به کوه (موریه) برای قربانی کردن فرزندش (اسحاق) به فرمان خدا-طبق روایت کتاب مقدّس انجیل- حس می‌کرد.
با وجود این‌که خصم کی‌یر کگارد متوجّه (هگل) است، ولی هم‌چنان انتخاب کلمات، ادبیّات و تا حدّی روش‌شناسی‌اش هنوز هگلی است.
اکبری دیزگاه در این لحظه این طور واکنش نشان داد: می‌توان گفت دغدغه‌ی اصلی هگل تاریخ و فلسفه است، در حالی‌که کی‌یر کگارد تاریخ را تبدیل می‌کند به زندگی و فلسفه را به تفکّر.
با گرته‌برداری از اندیشه‌ی هگل، کی‌یر کگارد می‌گوید: «تفکّر، زخمِ زندگی است.»
شعبانی در تکمیل این سخنان افزود: البتّه کی‌یر کگارد در برخی مفاهیم کلیدی مانند (واسطه‌گی) از هگل فاصله می‌گیرد.
این مفهوم از (دیگری) را در اندیشه و آرا فیلسوف‌های دیگر مانند ادموند هوسرِل، مارتین هایدگر و امانوئل لِویناس هم می‌بینیم.عصاره‌ی مرحله‌ی سوم (دینی یا ایمانی) در کتاب (ترس و لرز) کی‌یر کگارد تبلور یافته‌است.
این را هم اضافه کنم که در اندیشه‌ی هگل (دیگری مطلق) معنای منفی دارد؛ زیرا برخلاف دیدگاه هگل که دو دیگری یا دو (ضد) در مرحله‌ی بالاتر به صلح و آشتی می‌رسند، این فرآیند دیالکتیک و حل شدن تناقض‌ها برای (دیگری مطلق) اتّفاق نمی‌افتد.
کی‌یر کگارد قهرمان این مرحله را (سقراط) می‌داند که جام شوکران را سر کشید که از قاعده‌ی اخلاقی خارج نشود.
او در (ترس و لرز) حضرت ابراهیم (ع) را بالاتر از قهرمان و شهسوار و وارث ایمان می‌داند، زیرا در مرحله‌ی ایمانی باید بدون چون و چرا از دستورات (دیگری) پیروی کرد؛ خدا از ابراهیم می‌خواهد اسحاق را -که نور دیده‌اش است- قربانی کند.
در کتاب (ترس و لرز) -که ساحت زندگی ایمانی و دینی (ایده‌آل نویسنده) است- (دیگری) به‌شکل (مطلق) تعریف شده‌است، لذا خودِ کی‌یر کگارد با اتّکا بر همین نظر، دیگری‌ستیز است.
شعبانی در واکنش به وی ادامه داد: البتّه این موضوع را هم در نظر داشته باشیم که از دیدگاه کی‌یر کگارد در کتاب (ترس و لرز) برای شوالیه‌ی ایمانی (دیگری) وجود ندارد.
سمیعی در ادامه این بحث با اشاره به متن کتاب ادامه داد: کی‌یر کگارد خیلی سقراط را دوست دارد ولی جایی از کتاب (ترس و لرز) می‌گوید: «سقراط نامتناهی را از دست می‌دهد.» این همان نقطه‌ای است که انتقاد هایدگر از تاریخ فلسفه- به‌خصوص سقراط و ارسطو- آغاز می‌شود؛ سقراط، وجود را معلّق می‌کند.
در (ترس و لرز) مثالی از اساطیر یونانی هم وجود دارد: آگاممنون فرمانده‌ی جزایری است که باید به تروا حمله کنند، چون تروا قانونی را که ضامن اتّحاد با یونانیان است شکسته.
تو برای بازسازی خودت، از دیگری دستگیری می‌کنی؛ این همان شکافی است که طرح کتاب (ترس و لرز) را به مسئله‌ی (دیگری و یاریگری) متصّل می‌کند.
از دیدگاه هگل تناقض‌ها در مراحل بالاتر تبدیل به صلح می‌شوند؛ آگاممنون هم برای صلح یونان دخترش را قربانی می‌کند.
*خدا عذاب نمی‌فرستد، امتحان می‌کند
اکبری دیزگاه در ادامه سخنان خود با اشاره به کتاب مقدس گفت: کی‌یر کگارد بر خلاف کتاب مقدّس که می‌گوید: «خداوند عذاب می‌فرستد.»، معتقد است خداوند امتحان می‌کند.
ظاهر ماجرا این است که کی‌یر کگارد به‌دلیل جوانی یا درگیری جدّی‌اش با طرفداران هگل، ماجرای حضرت ابراهیم را مطرح می‌کند.
*روایت کی‌یر کگاردی از شخصیّت ژان والژان
اگر با این درکِ جدید از مسئله‌ی (ناهم‌مقیاسی) سراغ کتاب (ترس و لرز) برویم، قرائت متفاوتی از ایمان خواهیم داشت: «دیگری همان کسی است که با پرداختن به آن، تفرّد را به‌دست می‌آوریم.»
برای مثال شخصیّت (ژان والژان) را در (بینوایان) ویکتور هوگو در نظر بگیرید: انگار ویکتور هوگو با طرحی کی‌یرکگاردی به‌مسئله‌ی ایمان، روایت سیر و سلوک ایمانِ شخصیّت ژان والژان را نوشته‌است.
ژان والژان در مراحلِ مختلف، اسامی متفاوتی هم برای خودش دارد.
زمانی‌که ژان والژان از زندان فرار می‌کند، ان‌قدر شرور است که می‌خواهد تنها کسی را که به او پناه داده (کشیش) را بکشد و اموالش را بدزدد.
این شمعدان‌ها را هم جا گذاشت.» بعد از رفتن پلیس‌ها، کشیش به ژان والژان می‌گوید: «من با این شمعدان‌ها تو را از شیطان خریدم و به خدا فروختم.» البتّه ژان والژان هنوز متحوّل نمی‌شود، چون سکّه‌ی آن پسربچّه را هم می‌دزدد.
در شخصیّت ژان والژان همه‌چیز حل شده‌است، تا جایی‌که حتّی خودش را هم فدا می‌کند.
شعبانی در خاتمه گفت: طرحِ کی‌یر کگارد در (ترس و لرز) طرحِ شکست‌خورده‌ای است.
بعد از این کتاب، سعی می‌کند در کتاب (آثار یا اعمال عشق) این طرح را با اشاره به مفهوم همسایگی در کتاب مقدّس بازسازی کند که به‌تعبیر منتقدین، نسبت به (ترس و لرز) طرح موفّق‌تری است.