ایمنی غذا نقش مهمی در کاهش خطر ابتلا به سرطان دارد

فتح‌الله پورعلی در گفت‌وگو با خبرنگار مهر در تبریز با اشاره به وضعیت شیوع سرطان در جهان اظهار کرد: امروزه سرطان‌ها بعد از بیماری‌های قلبی و عروقی به عنوان دومین عامل مرگ‌ومیر در دنیا مطرح هستند و احتمال می‌رود در دهه‌های آینده به‌ویژه در کشورهای در حال توسعه حتی از بیماری‌های قلبی عروقی پیشی گرفته و به نخستین عامل مرگ‌ومیر تبدیل شوند.
وی افزود: یکی از نکات مهم در حوزه سرطان، بحث پیشگیری است.
بر اساس مطالعات انجام شده، حدود یک سوم سرطان‌های دنیا یا نزدیک به ۳۰ درصد آنها از طریق اصلاح شیوه زندگی قابل پیشگیری هستند که این موضوع شامل کنترل وزن، داشتن تغذیه سالم و صحیح و همچنین کنترل و ترک دخانیات می‌شود.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی با بیان اینکه بیماری‌های غیرواگیر از جمله سرطان‌ها معمولاً چندعاملی هستند، گفت: در بروز این بیماری‌ها عوامل مختلفی نقش دارند.
یکی از مهم‌ترین عوامل، استعداد ژنتیکی افراد است که نقش قابل توجهی در بروز سرطان‌ها دارد، اما از آنجا که ژنتیک قابل کنترل نیست، در بحث پیشگیری بیشتر به عواملی پرداخته می‌شود که قابل اصلاح و کنترل هستند.
وی ادامه داد: در میان عوامل محیطی، مواردی مانند سیگار کشیدن، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، آلودگی هوا، قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض نور خورشید و همچنین وجود آلاینده‌ها در مواد غذایی از جمله آفت‌کش‌ها، سموم و مواد نگهدارنده می‌توانند در بروز سرطان نقش داشته باشند.
پورعلی با اشاره به نقش رژیم غذایی در افزایش خطر ابتلا به سرطان بیان کرد: رژیم‌های غذایی پرچرب، مصرف زیاد گوشت قرمز، مصرف غذاهای فرآوری شده، کمبود مصرف میوه و سبزی در برنامه غذایی و همچنین کم‌تحرکی و شیوه زندگی نامناسب از جمله عواملی هستند که می‌توانند خطر بروز سرطان را افزایش دهند.
غذای مشخصی که به طور قطعی سرطان‌زا باشد معرفی نشده است
وی در پاسخ به این پرسش که آیا غذای خاصی می‌تواند باعث بروز سرطان شود، گفت: تاکنون غذای مشخصی که به طور قطعی سرطان‌زا شناخته شود معرفی نشده است، اما برخی مواد شیمیایی موجود در مواد غذایی مانند آفت‌کش‌ها، سموم و مواد افزودنی می‌توانند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی اضافه کرد: به همین دلیل سازمان جهانی بهداشت و سایر نهادهای مرتبط همواره بر موضوع ایمنی غذا و مصرف مواد غذایی سالم تأکید دارند.
منظور از تغذیه سالم این است که مواد غذایی مصرفی عاری از آلاینده‌ها و مواد مضر باشند.
وی ادامه داد: در برخی جوامع که سرطان‌های دستگاه گوارش به ویژه سرطان مری و معده شیوع بیشتری دارند، مصرف غذاهای نمک‌سود، دودی و مواد غذایی حاوی نیترات بیشتر مشاهده می‌شود.
در این شرایط مصرف زیاد نمک و نیترات‌ها می‌تواند به عنوان یکی از عوامل خطر بروز سرطان مطرح باشد.
نقش آنتی‌اکسیدان‌ها در پیشگیری از سرطان
پورعلی در ادامه با اشاره به نقش تغذیه در پیشگیری از سرطان گفت: بسیاری از مواد غذایی حاوی ترکیباتی هستند که می‌توانند در پیشگیری از سرطان نقش داشته باشند.
مهم‌ترین این ترکیبات آنتی‌اکسیدان‌ها هستند.
وی افزود: آنتی‌اکسیدان‌ها گروهی از ترکیبات موجود در مواد غذایی هستند که می‌توانند رادیکال‌های آزاد مضر در بدن را از بین ببرند یا از تشکیل آنها جلوگیری کنند.
رادیکال‌های آزاد می‌توانند به سلول‌ها آسیب برسانند و در بروز سرطان نقش داشته باشند، بنابراین آنتی‌اکسیدان‌ها با خنثی کردن این مواد از بدن در برابر سرطان محافظت می‌کنند.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی ادامه داد: از مهم‌ترین آنتی‌اکسیدان‌ها می‌توان به ویتامین‌های A ،C و E، کاروتنوئیدها، سلنیوم، روی، منیزیم و لیکوپن اشاره کرد که در بسیاری از مواد غذایی وجود دارند.
وی درباره منابع غذایی این مواد گفت: مرکبات، فلفل سبز، توت‌فرنگی و گوجه‌فرنگی از منابع مهم ویتامین C محسوب می‌شوند.
همچنین ویتامین E در موادی مانند ذرت، مغزها، زیتون، سبزی‌های برگ‌دار، روغن‌های گیاهی و سبوس گندم وجود دارد.
پورعلی با اشاره به نقش کاروتنوئیدها افزود: سبزیجات و میوه‌های نارنجی و زردرنگ مانند هویج، کدوحلوایی و طالبی و همچنین سبزی‌های سبز مانند اسفناج حاوی ترکیباتی مانند بتاکاروتن هستند که پیش‌ساز ویتامین A محسوب می‌شوند و در بدن به این ویتامین تبدیل می‌شوند.
وی گفت: به همین دلیل مصرف هویج و مواد غذایی حاوی بتاکاروتن برای سلامت بدن مفید است و می‌تواند در پیشگیری از سرطان نیز نقش داشته باشد.
میوه‌ها و سبزی‌ها نقش مهمی در پیشگیری از سرطان دارند
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی تأکید کرد: میوه‌ها و سبزی‌ها به دلیل داشتن انواع آنتی‌اکسیدان‌ها و فیبرهای غذایی نقش بسیار مهمی در پیشگیری از سرطان دارند و لازم است به مقدار کافی در برنامه غذایی روزانه مصرف شوند.
وی افزود: مطالعات نشان داده است در جوامعی که مصرف میوه و سبزی کمتر است، شیوع برخی سرطان‌ها بیشتر مشاهده می‌شود.
پورعلی با بیان اینکه مصرف روزانه میوه و سبزی توصیه می‌شود، گفت: به طور معمول توصیه می‌شود افراد روزانه حداقل پنج واحد میوه و سبزی مصرف کنند که حدود سه واحد آن سبزی و دو واحد آن میوه باشد.
وی ادامه داد: علاوه بر این، فیبرهای غذایی، اسید فولیک، ویتامین D و کلسیم نیز از جمله ترکیباتی هستند که می‌توانند در پیشگیری از برخی سرطان‌ها مؤثر باشند.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی همچنین به برخی مواد غذایی مفید در این زمینه اشاره کرد و گفت: سبزی‌های خانواده کلم، گل‌کلم، پیاز، سیر، تره، هویج، توت‌فرنگی، تمشک، انگور و سیب از جمله مواد غذایی هستند که ترکیبات مفیدی برای مقابله با رادیکال‌های آزاد دارند.
مصرف زیاد غذاهای پرچرب و فرآوری شده خطر سرطان را افزایش می‌دهد
وی در ادامه با اشاره به مواد غذایی که می‌توانند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهند، اظهار کرد: مصرف زیاد غذاهای پرچرب و سرخ‌کردنی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان را افزایش دهد.
پورعلی افزود: اسیدهای چرب ترانس و چربی‌های اشباع که در برخی مواد غذایی مانند کیک، کلوچه، کراکر، مارگارین، چیپس و برخی غذاهای حیوانی وجود دارند از جمله چربی‌هایی هستند که باید مصرف آنها محدود شود.
وی تأکید کرد: هنگام خرید مواد غذایی لازم است برچسب‌های تغذیه‌ای محصولات بررسی شود و میزان اسیدهای چرب ترانس آنها مورد توجه قرار گیرد.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی در عین حال گفت: برخی چربی‌ها مانند چربی‌های موجود در ماهی، مغزها، روغن‌های گیاهی مانند روغن کنجد، روغن کانولا و به‌ویژه روغن زیتون می‌توانند اثرات مفیدی برای سلامت داشته باشند.
وی با اشاره به خطر سموم قارچی در مواد غذایی بیان کرد: برخی سموم مانند آفلاتوکسین‌ها توسط قارچ‌ها در مواد غذایی فاسد شده تولید می‌شوند که می‌توانند خاصیت سرطان‌زایی داشته باشند.
پورعلی افزود: به عنوان مثال اگر نان یا برخی مواد غذایی برای مدت طولانی باقی بمانند و کپک بزنند، ممکن است این سموم در آنها ایجاد شود و مصرف چنین مواد غذایی می‌تواند برای سلامت خطرناک باشد.
وی همچنین درباره مصرف گوشت گفت: زیاده‌روی در مصرف گوشت قرمز با افزایش خطر برخی سرطان‌ها ارتباط دارد و مصرف گوشت‌های فرآوری شده مانند سوسیس و کالباس نیز باید محدود شود.
رژیم مدیترانه‌ای الگوی غذایی مناسب برای پیشگیری از سرطان
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی با اشاره به الگوهای غذایی سالم اظهار کرد: رژیم مدیترانه‌ای یکی از الگوهای غذایی مناسب است که در آن مصرف میوه، سبزی، روغن زیتون و مواد غذایی گیاهی زیاد و مصرف گوشت قرمز کمتر است و ماهی سهم بیشتری در برنامه غذایی دارد.
وی گفت: این نوع رژیم غذایی می‌تواند در پیشگیری از سرطان‌ها مؤثر باشد.
پورعلی همچنین به روش‌های پخت غذا اشاره کرد و افزود: پخت مواد غذایی در حرارت‌های بسیار بالا، دودی کردن، نمک‌سود کردن یا افزودن مواد نگهدارنده به مواد غذایی می‌تواند موجب تولید ترکیبات سرطان‌زا شود.
توصیه‌هایی برای پیشگیری از سرطان
وی در پایان با ارائه توصیه‌هایی برای پیشگیری از سرطان گفت: نگهداری صحیح مواد غذایی در یخچال، پرهیز از مصرف غذاهای سوخته مانند گوشت یا نان سوخته و حتی پیازداغ سوخته، استفاده از روش‌های سالم پخت مانند بخارپز و آب‌پز، کاهش مصرف نمک و قند، محدود کردن غذاهای آماده و کنسروی و افزایش مصرف میوه و سبزی از جمله اقدامات مؤثر در پیشگیری از سرطان است.
مدیر گروه بهبود تغذیه جامعه مرکز بهداشت استان آذربایجان شرقی افزود: همچنین توصیه می‌شود از غلات سبوس‌دار استفاده شود، مصرف گوشت قرمز و گوشت‌های فرآوری شده کاهش یابد، مصرف حبوبات و مغزها افزایش پیدا کند، وزن بدن در محدوده مناسب حفظ شود و افراد روزانه دست‌کم ۳۰ دقیقه فعالیت بدنی مانند پیاده‌روی داشته باشند.
وی تأکید کرد: با رعایت اصول تغذیه سالم، اصلاح شیوه زندگی و کنترل عوامل خطر می‌توان تا حد زیادی احتمال ابتلا به سرطان را کاهش داد و سلامت جامعه را ارتقا بخشید.