بحران سوخت در روسیه؛ هجوم «توریستهای بنزین» به مرزهای قزاقستان
حملات پهپادی اوکراین به پالایشگاههای روسیه، بازار سوخت این کشور را با بحرانی بیسابقه مواجه کرده است.
به گزارش مشرق، حملات گسترده ارتش اوکراین به زیرساختهای انرژی روسیه و از کار افتادن چندین پالایشگاه کلیدی این کشور، مسکو را با یک بحران سوخت بیسابقه و گسترده مواجه کرده است.
این وضعیت، موجی از رانندگان روسی را به سمت پمپبنزینهای قزاقستان روانه ساخته است؛ پدیدهای که در میان ساکنان محلی قزاقستان به شکلگیری صفهای طولانی از «توریستهای سوخت» یا همان رانندگان روسی که برای تامین سوخت خودروهای خود ناچار به عبور از مرزها شدهاند، تعبیر میشود.
با توجه به سهمیهبندی شدید سوخت در جایگاههای عرضه روسیه، صادرات غیرقانونی و فرامرزی سوخت سایهای بر روابط تجاری دو کشور انداخته و شمار خودروهایی که از ۱۲ منطقه مرزی فدراسیون روسیه وارد قزاقستان میشوند، به شدت افزایش یافته است.
درخواست مسکو از آستانه برای تامین بنزین
پیش از این، رسانهها گزارش داده بودند که روسیه رسماً از قزاقستان درخواست کرده است تا ۵۰ هزار تن بنزین با اکتان ۹۲ را برای جبران کسری بازار خود تامین کند.
بر اساس آمارهای موجود، حجم تولید بنزین در روسیه در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نزدیک به ۲۵ درصد کاهش یافته که این افت شدید، حداقل ۶۲ منطقه از فدراسیون روسیه را به طور مستقیم تحت تاثیر قرار داده و زنجیره تامین انرژی را مختل کرده است.
سوخت در قزاقستان از یارانههای سنگین دولتی بهرهمند است و قیمت آن تحت نظارت شدید آستانه قرار دارد؛ به طوری که قیمت هر لیتر بنزین در این کشور حدود ۰.۵۰ دلار است.
این نرخ بسیار ارزانتر و دسترسپذیرتر از سوخت در روسیه است و همین تفاوت فاحش قیمت، انگیزهای مضاعف برای هجوم رانندگان روسی ایجاد کرده است.
نگرانی قزاقستان از سرریز شدن بحران انرژی
دولت آستانه هنوز به طور رسمی با درخواست مسکو موافقت نکرده؛ چرا که خود با چالشهای لجستیکی داخلی از جمله برنامههای تعمیر و نگهداری دورهای پالایشگاههایش دستوپنجه نرم میکند.
مقامات قزاقستان به شدت نگرانند که تداوم کمبود سوخت در روسیه، سیل خودروهای روسی را به سمت جایگاههای سوخت محلی افزایش دهد و این امر تاثیرات منفی شدیدی بر میزان مصرف داخلی کشور بر جای بگذارد.
این فشار مضاعف به ویژه بر پمپبنزینهای استانهای مرزی قزاقستان مانند قزاقستان غربی، کوستانای، پاولودار و قزاقستان شمالی سنگینی میکند و میتواند به کمبود موضعی سوخت یا شتاب گرفتن رشد قیمتها در داخل قزاقستان منجر شود.
در حال حاضر محدودیتهای عرضه بنزین و گازوئیل در ۶۲ منطقه روسیه اعمال میشود و قیمت خردهفروشی سوخت در روسیه همچنان در حال افزایش است.
طبق گزارش سازمان آمار روسیه (روسست)، تنها در بازه زمانی ۱۶ تا ۲۲ ژوئن، قیمت بنزین به طور متوسط ۳ درصد گرانتر شده است؛ خبرگزاری بلومبرگ این جهش قیمتی را شدیدترین جهش هفتگی در طول ۲۰ سال گذشته از زمان ثبت آمارهای رسمی ارزیابی کرده است.
اوجگیری بحران در آستانه انتخابات پارلمانی
تحلیلگران بازار انرژی پیشبینی میکنند که بحران کنونی سوخت در روسیه تا اواخر تابستان یا اوایل پاییز به اوج خود خواهد رسید؛ چرا که آغاز فصل برداشت محصولات کشاورزی و افزایش نیاز به سوخت در این بخش، در کنار تداوم حملات پهپادی اوکراین که بیش از ۲۵ درصد از ظرفیت پالایشی روسیه را از کار انداخته، فشارها را مضاعف خواهد کرد.
در همین رابطه، «گازیز آبیشف»، تحلیلگر سیاسی قزاقستان، در گفتگو با رسانهها اظهار داشت: «بدون شک بحران سوخت در روسیه میتواند تاثیرات منفی عمیقی بر قزاقستان بگذارد، چرا که بازارهای دو کشور به شدت به یکدیگر وابسته و متصل هستند.
رانندگان روسی اکنون به طور گسترده برای سوختگیری وارد قزاقستان میشوند و متاسفانه طی دو تا سه ماه آینده، این مسئله به یک بحران جدی و حیاتی تبدیل خواهد شد و هنوز مشخص نیست راه حل خروج از این وضعیت چه خواهد بود.»
آبیشف با اشاره به اینکه روسیه صادرات انواع سوخت از جمله گازوئیل و سوخت هواپیما را ممنوع کرده است، افزود: «با نزدیک شدن به انتخابات مجلس دومای روسیه در ماه سپتامبر و همچنین انتخابات پارلمانی قزاقستان در اواخر تابستان، مسئله سوخت و انرژی میان مسکو و آستانه میتواند به شدت تنشزا و حاد شود.»
محدودیتهای اتحادیه اوراسیا و چالش قیمتگذاری
این کارشناس قزاق تاکید کرد: «اگر روسیه نتواند منابع جانبی خود را احیا کند و حملات اوکراین به بخش نفت روسیه ادامه یابد، این بحران انرژی قطعاً به قزاقستان نیز سرایت خواهد کرد.
قزاقستان به عنوان عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا نمیتواند مرزهای خود را به روی روسیه ببندد، خرید سوخت را برای شهروندان روس ممنوع کند یا در مسیر ورود آنها به پمپبنزینهای قزاقستان مانعتراشی کند؛ زیرا این اقدام به منزله نقض اصول بنیادین این اتحادیه خواهد بود و مسکو نیز میتواند با اقدامی متقابل، موانعی را برای ورود شهروندان قزاق به مناطق مرزی روسیه ایجاد کند.»
آبیشف خاطرنشان کرد که سه پالایشگاه بزرگ قزاقستان نیز به طور دورهای برای تعمیرات تعطیل میشوند: «پالایشگاه شمالی که در مرز با روسیه قرار دارد، با مواد خام روسی و نفت سیبری کار میکند.
احتمالاً پالایشگاه پاولودار ناچار خواهد بود زمان تعمیرات خود را به تعویق بیندازد تا با تمام ظرفیت کار کند و سوخت مورد نیاز بازار را تامین کند.»
با این حال، وی معتقد است که دیر یا زود، دولت قزاقستان برای کاهش خطرات خروج سوخت ناچار خواهد شد قیمتهای داخلی سوخت را افزایش دهد.
بین تعهدات همپیمانی و منافع ملی آستانه
این تحلیلگر سیاسی در پایان با تاکید بر روابط دوستانه و حسن همجواری میان دو کشور گفت: «روسیه به عنوان یک شریک اقتصادی کلیدی اکنون دچار بحران شده است.
فارغ از علل این بحران، قزاقستان در نهایت کمکهایی را به فدراسیون روسیه ارائه خواهد داد، اما فکر نمیکنم این اقدام به قیمت آسیب رساندن به منافع ملی خودش تمام شود.
دولت قزاقستان ابتدا محاسبات دقیق مصرف داخلی را انجام خواهد داد تا مطمئن شود سوخت کافی برای ماشینآلات کشاورزی و دهقانان قزاق تامین شده و تنها در صورت وجود مازاد سوخت، وارد گفتگو و معامله با روسیه خواهد شد.»
وی تصریح کرد که در صورت درخواستهای مکرر روسیه و در چارچوب تعهدات همپیمانی، قزاقستان ممکن است در صورت وجود مازاد، به مسکو کمک سوختی کند، اما حجم این کمکها موضوع مذاکرات پیچیده، طولانی و بوروکراتیک خواهد بود و آستانه اگرچه رفتار یک بازیچه را نخواهد داشت، اما با توجه به تاریخ مشترک و ناگزیر بودن تعاملات آینده، نمیتواند پاسخی قاطعانه و منفی به مسکو بدهد.