روایتی از ارادت حسینی در کوچههایِ کهنِ نوغان مشهد تا روستاهایِ جوین
مشهد- از کوچههای کهن نوغان مشهد تا روستاهای جوین، روایتِ عشقی ماندگار است که با آیینهای اصیلِ عاشورایی در رگهای خراسان جاری مانده است.
خبرگزاری مهر، گروه استان ها - عاطفه وفاییان: از کوچههای قدیمی و متبرک محله نوغان در مشهد تا روستاهای دور و نزدیک شهرستان جوین، محرم جریانی زنده از تاریخ و ارادت است که قرنهاست در جانِ این سرزمین جاری است.
در بافتِ سنتی پیرامون حرم مطهر رضوی، جایی که هیئتهای ریشهداری همچون «ثامنالائمه» و «ابوالفضلی مرویها» با تکیه بر آداب کهن، پرچم عزای حسینی را برافراشته نگه داشتهاند، هنوز میتوان طنینِ سینهزنیهای اصیل را شنید؛ نواهایی که با تاریخِ این دیار گره خورده و حتی در هیاهوی تغییرات مدرن شهری، یادآورِ پیوندِ ناگسستنی زائران و مجاوران با سیره اهلبیت (ع) هستند.
این شورِ حسینی اما تنها در گذشته محصور نمانده و با دستانِ مردم و نسلهای نو، هر سال پویاتر از پیش بازآفرینی میشود.
از آیینهای باشکوهِ تعزیهخوانی که در جوین روایتگرِ روزبهروزِ واقعه کربلاست، تا دستهرویهای عاشورایی که با نمادهای نمادین، خیابانهای شهر را به کربلایی مکرر تبدیل میکنند، همگی نشان از یک اراده جمعی دارند.
در این مسیر، از همراهی کسبه با تعطیلی بازار و نذورات خودجوش گرفته تا حضور پرشور جوانان در صفوفِ عزاداری، همگی حلقههای زنجیرهای هستند که فرهنگِ آزادگی را فراتر از مرزهای جغرافیایی، در تار و پودِ زندگی روزمره مردم خراسان رضوی زنده و تپنده نگاه داشته است.
حرکت دسته هیئت ثامنالائمه در بازار نوغان
امیر دانشوریبندار، مدیر هیئت ثامنالائمه نوغان در گفتگو با خبرنگار مهر درباره ویژگیهای عزاداری این هیئت اظهار کرد: هیئت ما از هیئتهای قدیمی محله نوغان مشهد است در این هیئت سینهزنیها به شیوه قدیمی و آرام انجام میشود و برخلاف برخی سبکهای جدید، محور اصلی برنامهها همان مداحی و سینهزنی سنتی است که سالها در این منطقه رواج داشته است.
مدیر هیئت ثامنالائمه نوغان ادامه داد: یکی از برنامههای شاخص هیئت، حرکت دسته عزاداری در روز تاسوعای حسینی است که با علم و سینهزنها در بازار و خیابانها برگزار میشود تا پیام عزاداری امام حسین(ع) در سطح شهر و میان مردم گسترش پیدا کند.
وی تصریح کرد: وقتی دستههای عزاداری در سطح شهر حرکت میکنند، افراد مختلف از جمله زائران و مسافران نیز به جمع عزاداران میپیوندند و این موضوع باعث میشود حال و هوای سوگواری سیدالشهدا(ع) در فضای شهر بیشتر نمایان شود.
دانشوری بندار با اشاره به برخی سنتهای قدیمی در مسیر حرکت دستهها گفت: در گذشته که مسیر عزاداریها از کوچهها و بازارچههای قدیمی اطراف حرم میگذشت، برخی کسبه هنگام عبور دستهها چراغ مغازههای خود را خاموش میکردند یا کرکرهها را پایین میکشیدند تا به نوعی احترام و همدردی خود را با عزاداران نشان دهند.
مدیر هیئت ثامنالائمه نوغان خاطرنشان کرد: با تغییر بافت شهری اطراف حرم مطهر رضوی و تبدیل بسیاری از کوچههای قدیمی به خیابانها و هتلها، برخی از این جلوههای سنتی کمتر دیده میشود، اما همچنان در برخی مسیرها و بهویژه در شبها این آیینها توسط مردم و کسبه اجرا میشود.
وی تأکید کرد: هدف اصلی هیئتها زنده نگه داشتن فرهنگ عزاداری امام حسین(ع) است و حرکت دستههای عزاداری در سطح شهر کمک میکند این فرهنگ در میان مردم و نسلهای جدید حفظ شود.
مسجد مرویها؛ یادگار متبرک به قدمگاه امام رضا(ع) در جوار حرم مطهر
احمد حکیمی، میاندار هیئت ابوالفضلی مرویها در گفتگو با خبرنگار مهر درباره سابقه و فعالیتهای هیئت ابوالفضلی مرویها، اظهار کرد: این هیئت بیش از یک قرن قدمت دارد و از هیئتهای قدیمی، سنتی و ریشهدار محله نوغان در مجاورت حرم مطهر امام رضا(ع) به شمار میآید.
میاندار هیئت ابوالفضلی مرویها درباره مسجد تاریخی مرویها نیز گفت: مرویها از شهر مرو همراه با امام رضا(ع) به خراسان آمدند و بنا بر نقلها، مکان مسجد محل استقرار و نمازگزاردن امام رضا(ع) بوده است.
وی این مسجد را یادگار ارزشمندی دانست که پس از جلوگیری اهالی و میراث فرهنگی از تخریب آن توسط شهرداری، اکنون دوباره در اختیار هیئت است و عملیات مرمت آن ادامه دارد.
حکیمی با اشاره به فعالیتهای این هیئت در طول سال افزود: هیئت هر هفته مراسم هفتگی برگزار میکند و در مناسبتهای مختلف از جمله شبهای شهادت ائمه(ع) و جشنهای ولادت برنامههای مذهبی دارد.
در دهههای محرم و صفر نیز هر شب مراسم عزاداری، سینهزنی و روضه در حسینیه موقت مرویها برگزار میشود.
پیشتر این مراسم در مسجد تاریخی مرویها برپا میشد که اکنون در حال مرمت و بازسازی است.
این پیشکسوت هیئتی درباره آیین دستهروی هیئت گفت: طبق سنت دیرینه مشهد، عصر روز تاسوعا هیئت ابوالفضلی مرویها همراه با علم، پرچمها، تزئینات سنتی و نمادهای واقعه عاشورا از چهارراه زرینه به سمت حرم مطهر امام رضا(ع) حرکت میکند و عزاداران در این مسیر به امام رضا(ع) عرض تسلیت میکنند.
وی افزود: در این دستهروی نمادهایی چون گهواره حضرت علیاصغر(ع)، اسب حضرت قمر بنیهاشم(ع)، نماد اسارت اهلبیت(ع)، پردههای سنتی و پرچمهای مذهبی همراه هیئت است تا مردم مسیر با مشاهده این نشانهها حالوهوای عاشورا به صورت زنده احساس کنند.
حکیمی ادامه داد: در طول مسیر، نوحهخوانی و پاسخ عزاداران، سینهزنی و اجرای آیینهای سنتی انجام میشود و هیئتهای دیگر نیز به صورت دستهبهدسته همراه میشوند تا منتهی به حرم رضوی شوند.
میاندار هیئت ابوالفضلی مرویها با تاکید بر اهمیت مراسم شام غریبان گفت: شام غریبان طی سالهای اخیر با شکوه بیشتری برگزار شده و هیئتهای سنتی تلاش میکنند چراغ یاد امام حسین(ع) و اهلبیت(ع) را زنده نگه دارند.
به گفته او، از نگاه هیئت، نام امام حسین(ع) پس از عاشورا تازه احیا و پررنگ میشود و نباید اجازه داد این یاد در هیاهوی مشکلات و حوادث روز کمرنگ شود.
هر تعزیهخوانی؛ روایتگر روزبهروز واقعه عاشورا در روستاها
محمد میمری، مدیر کانون تعزیه شهرستان جوین در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه تعزیهخوانی یکی از ارکان اصلی عزاداریهای سنتی است، اظهار کرد: در بسیاری از روستاهای جوین، مجالس تعزیه به مدت ۱۰ روز کامل برگزار میشود.
در این مجالس، تعزیهخوانان هر روز را به نام یکی از شهدای کربلا و متناسب با مناسبتهای آن روز (مانند تعزیه حضرت علیاکبر (ع)، حضرت علیاصغر (ع) و حضرت ابوالفضل العباس (ع)) شبیهخوانی میکنند.
مدیر کانون تعزیه شهرستان جوین افزود: اوج این مراسم در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی است؛ به طوری که با حضور مهاجران و مقیمان شهرهای دیگر در زادگاه خود، جمعیت روستاها بین ۱.۵ تا ۲ برابر افزایش مییابد و مجالس عزاداری و تعزیهخوانی با شکوهی دوچندان برپا میشود.
وی درباره نحوه تامین تعزیهخوانان اظهار کرد: برخی از روستاها از هنرمندان بومی و محلی خود بهره میبرند و در مناطقی که گروهها کامل نیستند، از تعزیهخوانان روستاهای همجوار یا شبیهخوانان برجسته خارج از شهرستان دعوت به عمل میآید.
میمری با تمجید از میزبانی شایسته مردم از عزاداران گفت: خیرین و اهالی روستاها در مسیر عبور دستههای عزاداری به صورت کاملاً خودجوش با توزیع آب سرد، شربت، میوههای فصلی (مانند هندوانه و خیار) و نذورات دیگر از عزاداران پذیرایی میکنند.
بسیاری از خانوارها شخصاً به مسیر دستهها میآیند تا به یاد درگذشتگان خود از سوگواران پذیرایی کنند.
رئیس شورای هیئات مذهبی جوین در خصوص همراهی اصناف و کسبه در این ایام بیان کرد: گرچه در زمان عبور دستهها در نقاط شهری مانند نقاب و حکمآباد کسبه به فعالیت خود ادامه میدهند، اما در روزهای تاسوعا و عاشورا بازار به طور کامل تعطیل شده و همگی در صفوف عزاداری قرار میگیرند.
مغازهداران همچنین با نصب پرچمهای مشکی بر سردر مغازههای خود، حرمت این ایام را پاس میدارند.
علاوه بر این، ابراز ارادت به شکل ماشیننویسی، گلمالی خودروها و شعارنویسی روی بدنه اتومبیلها از دیگر جلوههای بصری است که شهروندان برای نشان دادن فضای محرم در سطح شهر و جادهها انجام میدهند.
وی با تاکید بر نقش پررنگ جوانان در پویایی مراسم محرم امسال گفت: جوانان جوین همواره فراتر از برنامههای جاری هیئتها، با ایدهها و طرحهای نو وارد میدان میشوند.
یکی از برنامههای ویژه هیئات مذهبی در مسیر حرکت خود، حضور در گلزار شهدا یا حیاط خانه شهدای والامقام روستاها است؛ دستههای عزاداری با توقفی کوتاه و فاتحهخوانی، یاد و خاطره حماسهسازان دفاع مقدس را گرامی میدارند.