آذری ها مهیای عزای تاسوعا و عاشورای حسینی؛یوم العباس اوج دلدادگی ها

خبرگزاری مهر- گروه استانها: امشب شب تاسوعای حسینی شبی که امسال در آذربایجان غربی عزاداری ها را به حماسه تبدیل کرده است با فرارسیدن تاسوعا و عاشورا عزاداری ها در تمامی شهرها به خصوص ارومیه به اوج خود رسیده است.
کوچه‌ها و خیابان‌ها سیاه‌پوش از هفته های گذشته و نوای «یا حسین» از هر گوشه به گوش می‌رسد.
طبل‌ها و سنج‌ها بار دیگر به صدا درآمده اند و دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی در سوگ سید و سالار شهیدان در جای جای مناطق شهری و روستایی به حرکت درآمده اند.
در این دیار، خدمت در دستگاه امام حسین(ع) محدود به سن و سال نیست.
کودکان، نوجوانان، جوانان و سالخوردگان هر یک به سهم خود در برپایی آیین‌های عزاداری نقش دارند.
بسیاری از نوجوانان و جوانان از هفته‌ها و حتی ماه‌ها پیش برای نوحه‌خوانی و مرثیه‌سرایی تمرین می‌کنند و اشتیاق آنان برای حضور در مراسم به اندازه‌ای است که گاه برای نوحه‌خوانی میان آنان نوبت‌بندی می‌شود.
امشب عزاداری ها و آیین های ماه محرم به دلیل شب تاسوعا حال و هوای دیگری دارد، مردم آذربایجان غربی به عشق و ارادت ویژه به سقای دشت کربلا مشهور هستند و امشب با اوج عزاداری خود برای برای برگزاری آیین های عزاداری تاسوعا و عاشورا آماده می کنند.
محرم در آذربایجان غربی تنها ماه عزاداری نیست، بلکه ماه همدلی، مهربانی و همبستگی اجتماعی است.
در این ایام، دل‌ها به یکدیگر نزدیک‌تر می‌شوند و مردم فارغ از تفاوت‌های قومی، اجتماعی و اقتصادی، در سوگ امام حسین(ع) گرد هم می‌آیند.
علاوه بر این، آذربایجان غربی میراث‌دار آیین‌های کهنی است که نسل به نسل حفظ شده‌اند.
سنت‌هایی همچون توغ‌گردانی یا علم‌گردانی، تعزیه‌خوانی، شاه‌حسین‌گویان و دیگر مراسم مذهبی همچنان با شکوه برگزار می‌شوند.
آیین‌هایی که افزون بر جنبه‌های معنوی، زمینه‌ساز تقویت پیوندهای اجتماعی هستند و فقیر و غنی را در کنار یکدیگر جمع می‌کنند تا در مکتب عاشورا، درس ایثار، همدلی و آزادگی بیاموزند.
تجمع مردم ارومیه در یوم العباس اوج دلداگی آذری ها به سقای دشت کربلا
همزمان با عصر تاسوعا مردم ارومیه، با تجمع در خیابان سرداران ارومیه ندای لبیک یا اباالفضل و لبیک یا حسین سرداده و به یاد سردار بی دست کربلا عزاداری می کنند و امسال این آیین نیز با رنگ و بوی حماسی برگزار می شود.
رئیس اداره تبلیغات اسلامی ارومیه از برگزاری یوم العباس در ارومیه همزمان با تاسوعای در ارومیه خبر داد و گفت: این آیین عصر روز تاسوعا با مشارکت دو هزار هیئت مذهبی برگزار میرشود.
حجت الاسلام علی اعتمادی اظهار کرد: روز تاسوعاست و یکی از رسم های مردم عزادار ارومیه برپایی تجمع یوم العباس در این روز است، تا بگویند عباس ای علمدار دشت کربلا علمت بر زمین نیافتاده و ما همه علمدار مکتب حسینی هستیم.
وی ادامه داد: تجمعی که در آن عزاداران دسته جات و هیئت های مختلف برای عرض ارادت به ساحت پاک و مقدس علمدار و سقای دشت مربلا با هم بودنی دیگر را تجربه می کنند.
آری آذربایجانی ها معروفند به عاشق حضرت ابوالفضل العباس (ع) بودن عاشقانی که بعد از بیش از ۱۳۰۰ سال از عروج ملکوتی مولا و مقتدایشان همچنان در غم و اندوه از دست دادن علمدار دشت کربلا بر سر و سینه می زنند.
خیمه سوزندان سنت قدیمی روز عاشورا
همه ساله به یاد آتش زدن خیمه‌های اهل بیت ابا عبدالله الحسین(ع) در صحرای کربلا، روز عاشورا در ارومیه آیین خیمه سوزاندن انجام می‌شود، تعدادی چادر که با پارچه‌های سبز آذین بندی شده بعد از اقامه نماز ظهر عاشورا و همزمان با ساعات شهادت سالار شهیدان و سرور آزادگان عالم در میدان کربلا، به آتش کشیده می‌شود.
گردانندگان این نمایش، معمولا لباس‌های عربی سرخ رنگ بر تن کرده با چکمه، شمشیر، سپر، تیر و کمان بر دوش با رجز خوانی همچون سربازان سپاه یزید خیمه‌ها را آتش می‌زنند و کودکانی که به عنوان بخشی از نمایش در خیمه‌ها جا داده‌اند به بیرون فرار کرده و لشکریان یزید آنها را دنبال کرده و با وسایلی به نماد تازیانه بر بدن آنها می‌زنند.
نمایش خیمه سوزاندن از قدیمی‌ترین آیین‌های روز عاشوراست که همه ساله گروه کثیری از مردم از نقاط مختلف استان برای دیدن این نمایش به ارومیه می‌آیند محل اصلی نمایش خیمه سوزاندن مسجد مهدالقدم ارومیه است که در روز عاشورا با استقبال پرشور و بی نظیر عاشقان عصمت و طهارت (ع) روبرو می‌شود.
همچنین نظیر این مراسم در شهرهای خوی، نقده، سلماس و میاندوآب نیز برگزار می‌شود.
بعد از اجرای این آیین، حاضران با صدای بلند همراه با گریه فریاد می‌زنند: «قتیل کسیلدی» یعنی مقتول بریده شد.
بیشتر در نقاطی که شبیه‌ خوانی برگزار می‌شود مراسم سوزاندن خیمه با تعزیه همراه است و تعدادی شبیه ‌خوان کودک نیز در صحنه نمایش در حال فرار و شیون هستند تا تاثیر آن ملموس‌ تر شود.
بازگشت اسب بی سرنشین از دشت کربلا یکی از غم ‌انگیزترین صحنه‌های این مراسم است که به صورت نمادین در شهرهای مختلف آذربایجان غربی بازآفرینی می‌شود.
برای این منظور اسب سفید رنگی مجهز به پارچه‌های سبز و سفید در حالیکه آغشته به خون است و به آن تیر و پیکان‌های چوبی نیز متصل کرده‌اند، در بین دسته‌های عزاداری می‌گردانند.
شاه حسین گویان (شاخسی) سنت دیگر محرم در آذربایجان غربی
این مراسم از چند روز مانده به ماه محرم شروع و تا دهمین روز از این ماه و ظهر عاشورا ادامه دارد.
در زبان ترکی آذربایجانی، مردم به این مراسم «شاخسی» می‌گویند که مخفف واژه «شاه‌ حسین» است و عزاداران در مراسم شاه‌ حسین ‌گویان، چوبی را از زمین تا فرق سر خود حرکت می‌دهند در حالیکه هماهنگ پاهای خود را به زمین می‌کوبند وقتی که چوب به سمت پایین آورده می‌شود گروهی با صدای بلند ندای شاخسِی (شاه‌ حسین) و زمانی که چوب به سرشان نزدیک می‌شود گروه دیگر با صدای بلند ندای واخسِی (وای‌ حسین) سر می‌دهند.
این حرکت به نشانه جنگ یاران حسین بن علی(ع) با یاران یزیدبن معاویه در صحرای کربلا برگزار می‌شود و علاوه بر ندای «شاخسی واخسی»، همچنین حیدر، صفدر، مظلوم، حسین، «سوسوز حسین و عطشان حسین» از جمله شعارهایی است که گروه‌های شاه حسین گویان در حین حرکت منظم خود سر می‌دهند.
عزاداران در حین این حرکت منظم و هماهنگ دست خود را بر پشت یکدیگر قرار داده و اتحاد و انسجام خود را نشان می‌دهند.
شاه حسین گویان، دایره وار حرکت می‌کنند و فردی نیز با مداحی مصیبت‌های روا شده بر امام حسین(ع) آنان را همراهی می‌کند.
عده‌ای این مراسم را به سبک سنتی انجام می‌دهند و از هیچ‌ گونه ابزار آلات جدیدی که در سال‌های اخیر در برخی مراسم عزاداری وارد شده حتی چوب مخصوص شاه حسین گویان نیز استفاده نمی‌کنند و به جای بالا و پایین حرکت دادن چوب مخصوص، با حرکت منظم پاهای خود که به زمین کوبیده می‌شود بر سینه می‌زنند اما عده‌ای هم با استفاده از طبل، سنج و سایر ابزارآلات، شور و شوق خاصی در این مراسم به وجود می‌آورند.
در صف اول دسته شاه حسین گویان، یکی از ریش سفیدان که آشنایی بیشتری نسبت به جوانان با اشعار و اذکار دارد می‌ایستد و اشعار را بیان و سایرین نیز آن را تکرار می‌کنند.
در پایان مراسم شاه حسین گویان، همگی ایستاده و در حالیکه دستان خود را بالا برده و بر سینه می‌زنند این شعرها را می‌خوانند:
آقامین آتی گلدی/ قانلی خلعتی گلدی (اسب آقایم به خیمه برگشت، پیراهن آقایم خونین شد)،
قانلی قیلیش کربلادا پاس توتوپ/ حسین اوچون ملکلرده یاس توتوپ (شمشیر خونین در سرزمین کربلا زنگ زده است/ملائکه‌های آسمان هم عزای امام حسین(ع) را برپا کرده‌اند)
فریاد شیمیر الیندن/ ای داد شیمیر الیندن.
(فریاد از دست شمر/ ای داد از دست شمر).
یکی از مهمترین نوحه‌های ذکر شده در هیات‌ها و مراسم شاه حسین گویان شعر زیبای استاد شهریار است که چنین سروده است:
«حسینه یئرلر آغلار گویلر آغلار/ بتول و مرتضی پیغمبر آغلار
زمین و آسمان در عزای حسین می گریند، بتول«حضرت زهرا (س)» و حضرت علی و پیغمبر می‌گریند.
این جمله نیز بیشتر به گوش می رسد: «هانسی گروهون بئله مولاسی وار؟
/ شیعه لرین حضرت عباسی وار / کدامین گروه چنین مولایی دارند!؟
شیعیان مولایی چون حضرت عباس دارند».
زنجیرزنی سنت دیگر محرم در آذربایجان غربی
زنجیرزنی از جمله آیین‌های دیرینه و ریشه‌دار ماه محرم در آذربایجان غربی است که هر سال با شکوه خاصی در شهرها، روستاها و مناطق مختلف استان برگزار می‌شود.
دسته‌های زنجیرزنی با حضور در مساجد، حسینیه‌ها، امامزادگان و خیابان‌ها، ارادت و عشق خود را به حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و یاران باوفایش ابراز می‌کنند.
مراسم زنجیرزنی از روزهای پایانی ماه ذی‌الحجه و آغاز محرم رونق می‌گیرد و با فرارسیدن تاسوعا و عاشورا به اوج خود می‌رسد.
در این روزها، عزاداران در قالب دسته‌های مختلف سازماندهی شده و به صورت منظم در مساجد، حسینیه‌ها، مصلاها و دیگر اماکن مذهبی به سوگواری می‌پردازند.
هر دسته زنجیرزنی دارای افراد مشخصی برای هدایت و حفظ نظم مراسم است تا عزاداری با هماهنگی و انسجام بیشتری برگزار شود.
در این آیین، همه اقشار جامعه از کودکان و نوجوانان گرفته تا جوانان و سالمندان حضور دارند و دوشادوش یکدیگر در سوگ سالار شهیدان عزاداری می‌کنند.
شیوه زنجیرزنی نیز در میان عزاداران متفاوت است.
برخی با یک دست و برخی با دو دست زنجیر می‌زنند اما آنچه همه آنان را به هم پیوند می‌دهد، عشق و ارادت مشترک به امام حسین(ع) و زنده نگه داشتن فرهنگ عاشورا است.
عزاداری تاسوعا وعاشورای حسینی با مشارکت ۲۰۰۰ هیئت مذهبی در آذربایجان غربی
معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی آذربایجان ‌غربی گفت: همزمان با ایام تاسوعا و عاشورای حسینی، دو هزار هیئت مذهبی و دسته عزاداری در سراسر استان به سوگواری سید و سالار شهیدان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) خواهند پرداخت.
حجت‌الاسلام یاسر آقامحمدی در گفتگو با خبرنگار مهر افزود: مراسم عزاداری روز تاسوعا در ارومیه از ساعت ۸ صبح آغاز می‌شود و هیئت های مذهبی و مردم عزادار تا ظهر با حضور در خیابان امام خمینی(ره)، در سوگ حضرت اباعبدالله الحسین(ع) به عزاداری می‌پردازند.
وی افزود: آیین «یوم‌العباس» نیز عصر تاسوعا از ساعت ۱۷:۳۰ با حضور پیرغلامان حسینی و جمعی از عاشقان اهل‌بیت(ع) در میدان ولایت فقیه ارومیه برگزار می‌شود.
حجت‌الاسلام آقامحمدی با اشاره به برنامه‌های روز عاشورا نیز گفت: مراسم عزاداری این روز نیز از ساعت ۸ صبح تا ظهر در خیابان‌های مختلف شهر ارومیه و به‌ویژه خیابان امام خمینی(ره) برگزار می‌شود و هیئت های عزاداری در قالب دسته‌جات سینه‌زنی و زنجیرزنی به سوگواری خواهند پرداخت.
معاون فرهنگی اداره‌کل تبلیغات اسلامی آذربایجان ‌غربی درباره برنامه‌های روز عاشورا نیز گفت: مراسم عزاداری این روز از ساعت ۸ صبح تا ظهر در خیابان‌های مختلف ارومیه به‌ویژه خیابان امام خمینی(ره) برگزار خواهد شد و دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی به سوگواری می‌پردازند.
حجت الاسلام آقامحمدی ادامه داد: نماز ظهر عاشورا با حضور عزاداران حسینی و به امامت حجت‌الاسلام والمسلمین سیدمهدی قریشی، نماینده ولی‌فقیه در آذربایجان‌غربی، در خیابان سرداران ارومیه اقامه می‌شود.
تاسوعا و عاشورا تجلی گاه تقابل همیشگی حق علیه باطل
رئیس شورا در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ایام تاسوعا و عاشورا تنها یک واقعه تاریخی در تقویم نیست، بلکه تجلی‌گاه تقابل همیشگی حق و باطل، نور و ظلمت، و آزادگی و اسارت است که در آن بشریت عیار انسانیت خویش را سنجیده است.
حسین پناهی با پرداختن به جایگاه حضرت ابوالفضل العباس (ع)، تاسوعا را روز تجلی وفاداری و بصیرت دانست و افزود: حضرت عباس (ع) نماد بصیرتی بود که اجازه نداد هیچ امان‌نامه‌ای او را از مسیر حق منحرف کند؛ او به ما آموخت که در طوفان فتنه‌ها، تنها چراغ راه، وفاداری به عهد و ایستادگی در کنار حقیقت است.
رئیس شورای شهر ارومیه در ادامه با توصیف عاشورا به عنوان قله رفیع ایثار، تاکید کرد: امام حسین (ع) در کربلا درس آزادگی را فراتر از مرزهای مذهب و جغرافیا فریاد زد.
کربلا میدان غلبه‌ی خون بر شمشیر و پیروزی اراده انسانی بر زنجیرهای ذلت بود.
وی با تبیین مفهوم «حسینی بودن» در عصر حاضر، تصریح کرد: حسینی بودن امروز به معنای مبارزه با جهل، مقابله با ظلم در هر کجای جهان، پایبندی به اخلاق و انصاف، و تلاش برای ساختن جامعه‌ای است که در آن «انسانیت» بر «منفعت» مقدم باشد.