انقلاب فلامینگوها؛ نماد خیزش علیه دولت آلبانی

باشگاه خبرنگاران جوان؛ بهناز عابدی*- «اسرائیل برو بیرون!» و «آلبانی فروشی نیست!»؛ اینها شعار‌هایی است که حالا بیش از ۲۰ روز است که در خیابان‌های تیرانا و شهر‌های ساحلی این کشور از زبان هزاران معترض شنیده می‌شود.
آنها می‌گویند کشورشان فروشی نیست و خواهان استعفای ادی راما، نخست‌وزیر سوسیالیست این کشور شده‌اند.
اما چه اتفاقی افتاده که یک پروژه گردشگری چنین موجی از اعتراض را به راه انداخته و حتی لقب «انقلاب فلامینگوها» گرفته است؟
چرا نام اسرائیل در این تجمعات شنیده می‌شود و چرا برخی معترضان از خطر تبدیل شدن آلبانی به «فلسطین دوم» حرف می‌زنند؟
برای فهم ماجرا باید کمی به عقب برگردیم.
آلبانی، کشوری کوچک در بالکان، تا چند دهه پیش یکی از فقیرترین کشور‌های اروپا بود.
پس از فروپاشی کمونیسم، اقتصاد آزاد شد و جذب سرمایه‌گذاری خارجی به ویژه در عرصه گردشگری در دستور کار اصلی دولت قرار گرفت چراکه رویای تبدیل شدن به یکی از قطب‌های گردشگری اروپا را در سر می‌پروراند.
سواحل بکر، جزایر دست‌نخورده و طبیعت کم‌نظیر این کشور داشته‌های جذابی برای تحققق این آرزو بودند.
در همین راستا، چندی پیش اعلام شد که شرکتی مرتبط با جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، قصد دارد میلیارد‌ها دلار در جنوب آلبانی سرمایه‌گذاری کند.
قلب این پروژه، جزیره بکر «سازان» است؛ طرحی که دولت از آن به‌عنوان موتور توسعه و اشتغال‌زایی یاد و استقبال کرده است.
اما منتقدان پر شمار این ماجرا، روایت دیگری دارند.
از نگاه آنها، مسئله فقط ساخت چند هتل نیست؛ بحث بر سر این است که چه کسی درباره خاک آلبانی تصمیم می‌گیرد.
اعتراض‌ها ابتدا از سوی فعالان محیط زیست آغاز شد، سپس دانشگاهیان و مردم محلی به آن پیوستند و خیلی زود به یک جنبش گسترده تبدیل شد.
شعار محوری این جنبش هم ساده بود: «آلبانی فروشی نیست.»
در پس این شعار، نگرانی‌های عمیق‌تری قرار دارد؛ ترس از خصوصی شدن بهترین سواحل کشور، کنار گذاشته شدن مردم از تصمیم‌های کلان و افزایش نفوذ سرمایه‌گذاران خارجی بر آینده سرزمین.
اهمیت ماجرا زمانی بیشتر می‌شود که بدانیم محل اجرای پروژه، یک منطقه عادی نیست.
تالاب نارتا، سواحل زورنک و زیستگاه فلامینگو‌های صورتی از مهم‌ترین اکوسیستم‌های ساحلی دریای آدریاتیک به شمار می‌روند.
فعالان محیط زیست هشدار می‌دهند که ساخت‌وساز گسترده می‌تواند مسیر مهاجرت پرندگان را تغییر دهد و به این میراث طبیعی آسیب بزند.
با این حال، اعتراضات به‌تدریج از محیط زیست فراتر رفته و به موضوعاتی مانند هویت ملی، حاکمیت و مالکیت سرزمین گره خورده است.
معترضان در عین حال این اعتراضات را به نمادی علیه ساختار‌های فاسد حاکمیت بدل کرده‌اند تا نارضایتی خود از شیوه حکمرانی را نیز اعلام نمایند.
چرا انگشت‌ها به سمت کوشنر و اسراییل نشانه رفته؟
اینکه روی بعضی پلاکارد‌ها و لابه‌لای برخی شعارها، نام اسرائیل شنیده می‌شود، به حضور جرد کوشنر در این پروژه است.
کوشنر تنها یک سرمایه‌گذار آمریکایی نیست؛ او از نزدیک‌ترین چهره‌ها به دونالد ترامپ و یکی از افراد تأثیرگذار در سیاست‌های خاورمیانه‌ای دولت او بوده که برای بسیاری از فعالان حامی فلسطین، نامش با حمایت از اسرائیل گره خورده است.
چند سال قبل کوشنر و ایوانکا ترامپ در جریان سفری به آلبانی، به این منطقه علاقمند می‌شوند، اما گفته می‌شود پیشنهاد اولیه جهت جذب سرمایه از سوی نخست‌وزیر آلبانی مطرح شده است.
پیمانکار اصلی این پروژه، شرکت سرمایه‌گذاری Affinity Partners است؛ شرکتی که کوشنر پس از خروج از کاخ سفید در دور نخست ریاست جمهوری ترامپ، تأسیس کرد و در پروژه‌های بزرگ املاک و گردشگری در نقاط مختلف جهان فعالیت دارد.
به همین دلیل، بخشی از معترضان این پروژه را صرفاً اقتصادی نمی‌بینند.
از نگاه آنها، این طرح نماد پیوند سرمایه خارجی با نفوذ سیاسی است.
البته معترضان نمی‌گویند آلبانی و فلسطین از نظر تاریخی یا سیاسی شبیه یکدیگرند.
آنچه آنها بر آن تأکید می‌کنند، یک شباهت نمادین است؛ احساس از دست دادن کنترل بر سرزمین و واگذاری تصمیم‌گیری درباره آینده کشور به بازیگرانی بیرون از جامعه محلی.
در واقع، نزاع اصلی میان دو نگاه متفاوت به توسعه است.
دولت می‌گوید بدون سرمایه خارجی رشد اقتصادی ممکن نیست و این پروژه‌ها می‌توانند اشتغال، درآمد و گردشگری را افزایش دهند.
در مقابل، معترضان معتقدند توسعه زمانی معنا دارد که مردم در تصمیم‌گیری مشارکت داشته باشند و طبیعت و منافع عمومی قربانی سرمایه‌گذاری نشود.
اآلبانی یکی از نزدیک‌ترین متحدان آمریکا در بالکان است.
بسیاری از مردم این کشور هنوز از نقش واشنگتن و ناتو در جنگ کوزوو با احترام یاد می‌کنند.
حتی در تیرانا خیابان‌هایی به نام رؤسای جمهور آمریکا وجود دارد.
به همین دلیل، این اعتراضات را نمی‌توان یک جنبش ضدآمریکایی دانست.
بسیاری از معترضان همچنان نگاه مثبتی به آمریکا دارند، اما با پروژه کوشنر مخالف‌اند.
اتحادیه اروپا نیز تا امروز موضعی محتاطانه اتخاذ کرده است.
نه حمایت آشکاری از پروژه کرده و نه مخالفت صریحی نشان داده است، اما تحولات را با دقت دنبال می‌کند.
آلبانی سال‌هاست در انتظار عضویت کامل در اتحادیه اروپا قرار دارد و بروکسل بار‌ها درباره فساد اداری، ضعف نظارت و شفاف نبودن برخی قرارداد‌های بزرگ اقتصادی در این کشور ابراز نگرانی کرده است.
برخی تحلیلگران معتقدند اروپا از هر روندی که دولت آلبانی را به شفافیت بیشتر وادار کند استقبال خواهد کرد؛ زیرا مسئله اصلی، تنها یک جزیره یا یک هتل نیست، بلکه نحوه انعقاد قرارداد‌های میلیارد دلاری و میزان نظارت عمومی بر آنهاست.
*دانش‌آموخته مطالعات اروپا