ما سوی پایتخت شهادت حسینوار، بیترس پیش میرویم
این سه جنگ تحمیلی نشان داد که ایران دوست ترین مردمان، با ایمانترینان آناناند؛ و فرهنگ وطن دوستی و دلاوری، و شجاعت و شهادت با تاروپود این مردم و سرزمین آمیخته است.
خبرگزاری مهر، گروه فرهنگ و ادب، طاهره طهرانی: شعر «ما جنگ میکنیم» از سرودههای خسرو فرشیدورد، شاعر و زبانشناس ایرانی، در آبان سال ۱۳۵۹ و در نخستین ماههای آغاز جنگ ایران و عراق سروده شده است.
این اثر در فضای اجتماعی و سیاسی ناشی از حمله عراق به ایران شکل گرفت؛ دورهای که بخشهایی از مناطق غربی و جنوبی کشور درگیر جنگ و اشغال نظامی بودند.
در چنین شرایطی، شعر بهعنوان ابزاری فرهنگی برای تقویت روحیه مقاومت و همبستگی ملی مورد توجه قرار گرفت و سروده فرشیدورد نیز در همین بستر تاریخی شکل گرفت:
ما جنگ میکنیم
با غولهای هار
با لشکران مار
با کرکس پلید
با خولی و یزید
با شمر و ابنسعد
با دزد راهزن
با دیو و اهرمن
با دشمن وطن
ما جنگ میکنیم
با مشت و چوب و سنگ
با توپ و با تفنگ
تا آخرین فشنگ
با دیو شوم جهل
با اژدهای ظلم
از بهر کشت و کار خود
از بهر سرزمین خویش
از بهر کیش و دین خویش
ما جنگ میکنیم
در راه آشیانه و شهر و دیار خویش
از بهر کودکان و زن و جفت و یار خویش
تا واپسین نفس
تا آخرین فشنگ
با مشت و چوب و سنگ
ما یک وجب ز پهنه میهن نمیدهیم
ما سرزمین خویش به دشمن نمیدهیم
ما جنگ میکنیم
ما شرمسار در بر ملت نمیشویم
هرگز اسیر خواری و ذلت نمیشویم
ما جنگ میکنیم
بهر دفاع از شرف و آبروی خویش
بهر نجات میهن پررنگ و بوی و خویش
ما جنگ میکنیم
ما دست خود به خون ددان رنگ میکنیم
ضحاک مار دوش را
دربند میکنیم
او را اسیر بند دماوند میکنیم
ما جنگ میکنیم
ما خاک را ز خون عدو رنگ میکنیم
آینده آن ماست
ما سوی پایتخت شهادت، حسینوار
ما سوی مرزهای سعادت همای سان
بیترس پیش میرویم
ما جنگ میکنیم
ما مرز و بوم میهن خود را ز چنگ خصم
آزاد می کنیم
ما سرزمین پاک نیاکان خویش را
آباد میکنیم
ما عاقبت به غول جهان خوار شهر سوز
پیروز میشویم
ما عاقبت در این جهان پر از ننگ و عار و ظلم
بهروز میشویم
ما جنگ میکنیم
با مشت و چوب و سنگ
تا آخرین نفس
تا آخرین فشنگ...
یکی از ویژگیهای برجسته این شعر، تکرار جمله «ما جنگ میکنیم» در بخشهای مختلف شعر است که نقش محوری در سازماندهی متن دارد و نوعی ریتم و انسجام معنایی ایجاد میکند.
تکرار «ما» فردیت را حذف میکند و بر هویت جمعی تأکید میگذارد، و شعر را از حالت شخصی به بیانیه ملی تبدیل میکند.
از نظر زبانی، شاعر ترکیبی از واژگان ساده و روزمره با واژگان و نمادهای ادبی کلاسیک فارسی را به کار گرفته است.
در کنار واژههایی مانند «مشت»، «چوب»، «سنگ»، «توپ» و «تفنگ» که فضای عینی میدان نبرد را تداعی میکنند، مفاهیم و نمادهایی برگرفته از ادبیات حماسی ایران همچون «ضحاک مار دوش»، «اهرمن»، «دیو» و «دماوند» نیز دیده میشود.
این ترکیب زبانی باعث شده است که شعر هم به زبان مردم نزدیک باشد و هم از پشتوانه نمادهای ادبی و اسطورهای بهره ببرد.
از سوی دیگر به کارگیری واژگان مذهبی-تاریخی مانند خولی، یزید، شمر، ابن سعد و حسینوار از حوزه معنایی ادبیات عاشورایی که معانی آشنا و کاربردی است، برداشت کرده است.
مضمون اصلی شعر بر دفاع از سرزمین، حفظ تمامیت ارضی و مقاومت در برابر تجاوز تأکید دارد.
شاعر در بخشهای مختلف شعر بر وحدت ملی و ایستادگی تا پایان نبرد تأکید میکند.
عباراتی مانند «ما یک وجب از پهنه میهن نمیدهیم» نشاندهنده تأکید بر حفظ سرزمین و مقابله با دشمن است.
در عین حال، مفاهیمی همچون شهادت و الگوگیری از شخصیتهای دینی نیز در لایههای معنایی شعر حضور دارند.
در مقایسه با برخی دیگر از آثار شعر جنگ در ادبیات معاصر ایران، این شعر رویکردی مستقیم و حماسی دارد.
«ما جنگ میکنیم» را میتوان نمونهای از شعرهای آغازین دوره جنگ ایران و عراق دانست؛ دورهای که در آن شعر بیشتر نقش تهییجی و بسیجکننده داشت.
این اثر همچنین به دلیل بهرهگیری از عناصر حماسی ادبیات کلاسیک در کنار مفاهیم سیاسی و اجتماعی معاصر، از منظر مطالعات ادبی و زبانشناختی نیز قابل بررسی است.
به همین دلیل، این شعر در پژوهشهای مربوط به ادبیات جنگ و تحولات شعر معاصر فارسی مورد توجه قرار گرفته است.
از سوی دیگر بازخوانی این شعر در شرایط کنونی ایران و پس از دو جنگ پیاپی، نشاندهنده سبوعیت دشمن در مقابل ملت اغیران است که به دفاع از آب و خاک خود برخاسته است.
هرچقدر که در جنگ هشت ساله و دفاع مقدس برابر رژیم بعث، ایران در برابر صدامی قرار داشت که تمام دنیا به حمایت از او پرداخته بودند؛ دیدیم که در این دو جنگ اخیر که آمریکا و اسرائیل با تمام توان به کشورمان حمله کرده بودند، پس از 38 سال باز هم ایرانیان با تمام توان و در همه لایه های اجتماعی به دفاع برخاستند.
این سه جنگ تحمیلی به روشنی نشان داد که ایران دوستترین مردمان، با ایمان ترینان آنان اند؛ و فرهنگ وطن دوستی و دلاوری، و شجاعت و شهادت با تار و پود این مردم و سرزمین آمیخته است.