چه رازی در ماندگاری قیام عاشوراست؟/ سخن آیات و روایات

خبرگزاری مهر، یادداشت مهمان_حجت الاسلام عبدالحسین یداللهی پژوهشگر بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی: قیام عاشورا تنها یک حادثه تاریخی در سال ۶۱ هجری نبود؛ بلکه جریانی زنده و الهام‌بخش است که تا امروز در وجدان مسلمانان و آزادگان جهان باقی مانده است.
راز این ماندگاری را باید در الهی بودن هدف، اخلاص، پیوند با قرآن، عزت، شهادت و پیام‌رسانی پس از کربلا جست‌وجو کرد.
۱.
هدف الهی و اصلاح‌گرانه
امام حسین علیه‌السلام قیام خود را برای قدرت یا منفعت شخصی آغاز نکرد، بلکه هدفش اصلاح امت پیامبر بود: «إِنِّی لَمْ أَخْرُجْ أَشِرًا وَلَا بَطِرًا … وَإِنَّمَا خَرَجْتُ لِطَلَبِ الْإِصْلَاحِ فِی أُمَّةِ جَدِّی.»
من برای فساد و ستم قیام نکردم، بلکه برای اصلاح امت جدم برخاستم.
(احمدی میانجی، مکاتیب الائمه، ج۳، ص۱۱۳).
این هدف با آیه قرآن هماهنگ است: «إِنْ أُرِیدُ إِلَّا الْإِصْلَاحَ مَا اسْتَطَعْتُ» (هود: ۸۸)
و چون این قیام برای خدا بود، ماندگار شد: «مَا عِندَکُمْ یَنفَدُ وَمَا عِندَ اللَّهِ بَاقٍ» (نحل: ۹۶)
۲.
اخلاص و پیوند با قرآن
عاشورا نمونه روشن عمل خالصانه در راه خداست.
قرآن می‌فرماید: «وَالْبَاقِیَاتُ الصَّالِحَاتُ خَیْرٌ عِندَ رَبِّکَ» (کهف: ۴۶)
امام حسین علیه‌السلام و یارانش همه چیز خود را در راه خدا فدا کردند.
در زیارت وارث آمده است:
«أَشْهَدُ أَنَّکَ قَدْ أَقَمْتَ الصَّلَاةَ … وَأَمَرْتَ بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَیْتَ عَنِ الْمُنْکَرِ.» (شیخ طوسی، مصباح المتهجد، ج۲، ص۷۲۰) عاشورا تجسم عملی قرآن بود؛ زیرا امام در برابر ظلم ایستاد: «وَلَا تَرْکَنُوا إِلَی الَّذِینَ ظَلَمُوا» (هود: ۱۱۳)
۳.
احیای امر به معروف و نهی از منکر
یکی از اهداف اصلی قیام عاشورا، زنده کردن امر به معروف و نهی از منکر بود.
قرآن می‌فرماید: «وَلْتَکُن مِّنکُمْ أُمَّةٌ … یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَیَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنکَرِ» (آل عمران: ۱۰۴)
امام حسین علیه‌السلام با قیام خود نشان داد که مؤمن نباید در برابر تحریف دین و گسترش ظلم بی‌تفاوت باشد.
۴.
عزت در برابر ذلت
عاشورا پیام عزت و آزادگی است.
امام حسین علیه‌السلام فرمودند: «هَیْهَاتَ مِنَّا الذِّلَّةُ»؛ ذلت از ما دور است.
(مسعودی، اثبات الوصیه، ص۱۶۶).
قرآن نیز عزت را از آن خدا، پیامبر و مؤمنان می‌داند: «وَلِلَّهِ الْعِزَّةُ وَلِرَسُولِهِ وَلِلْمُؤْمِنِینَ» (منافقون: ۸)
پس عاشورا آموخت که می‌توان مظلوم بود، اما ذلیل نبود.
۵.
شهادت و حیات جاودان
قرآن شهیدان را زنده می‌داند: «وَلَا تَحْسَبَنَّ الَّذِینَ قُتِلُوا فِی سَبِیلِ اللَّهِ أَمْوَاتًا» (آل عمران: ۱۶۹)
از همین رو، یاد امام حسین علیه‌السلام و یارانش خاموش نشد؛ زیرا خون شهید، وجدان تاریخ را بیدار می‌کند.
۶.
وفاداری یاران و پیام‌رسانی عاشورا
یاران امام حسین علیه‌السلام نمونه کامل وفاداری بودند.
امام درباره آنان فرمودند: «لَا أَعْلَمُ أَصْحَابًا أَوْفَی وَلَا خَیْرًا مِنْ أَصْحَابِی.» (شیخ مفید، الإرشاد، ج۲، ص۹۱)
پس از کربلا نیز حضرت زینب سلام‌الله‌علیها و امام سجاد علیه‌السلام پیام عاشورا را زنده نگه داشتند.
حضرت زینب سلام‌الله‌علیها فرمودند: «مَا رَأَیْتُ إِلَّا جَمِیلًا.» (ابن‌طاووس، اللهوف، ص۱۶۰)
راز ماندگاری عاشورا در الهی بودن هدف، اخلاص، عدالت‌خواهی، امر به معروف، عزت، شهادت و پیام‌رسانی اهل‌بیت علیهم‌السلام است.
عاشورا تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ بلکه مدرسه‌ای همیشگی برای آزادگی، حق‌طلبی و ایستادگی در برابر باطل است.
قیام عاشورا الگویی از ایستادگی در برابر ظلم، حفظ عزت و فداکاری در راه حق است.
همین فرهنگ در جنگ ایران نیز الهام‌بخش رزمندگان و مردم بود و روحیه ایثار، مقاومت و شهادت‌طلبی را تقویت کرد؛ بنابراین عاشورا به یک درس عملی برای دفاع و پایداری تبدیل شد.