معجزه احیاء در نگین آبی زاگرس؛ تالاب هشیلان در یکقدمی جهانیشدن
کرمانشاه- تالاب هشیلان با انسداد چاههای غیرمجاز و تزریق حقابه از رودخانه رازآور پس از سالها خشکسالی به طور کامل احیا شد و در آستانه ثبت در کنوانسیون رامسر قرار گرفت.
خبرگزاری مهر - گروه استانها: تالابها به عنوان حیاتیترین و در عین حال حساسترین بومسازگانهای روی زمین، نقشی بیبدیل در پایداری زیستمحیطی، حفظ تنوع زیستی و تنظیم چرخههای هیدرولوژیکی ایفا میکنند.
این شاهکارهای آفرینش که از آنها به عنوان «ریههای زمین» و «کلیههای طبیعت» یاد میشود، با تصفیه طبیعی آب، مهار سیلابهای ویرانگر، تقویت سفرههای آب زیرزمینی و تعدیل آبوهوای منطقهای، گهوارهای امن برای حیات حیاتوحش و بقای جوامع انسانی پیرامون خود فراهم میسازند.
در این میان، تالاب منحصربهفرد «هشیلان» در استان کرمانشاه، با دارا بودن بیش از ۱۱۰ جزیره و صخره کوچک و بزرگ مینیاتوری، یکی از زیباترین و ارزشمندترین پهنههای آبی در ناحیه رویشی زاگرس به شمار میرود که سالها مأمن انواع پرندگان مهاجر، آبزیان و گونههای گیاهی نادر بوده است.
با این حال، طی دو دهه اخیر، هجوم بیرحمانه خشکسالیهای پیاپی ناشی از تغییرات اقلیمی از یک سو و مداخلات مخرب انسانی از سوی دیگر، این نگین زمردین را به مرز نابودی و نابودی کامل کشاند.
حفر بیرویه چاههای غیرمجاز در حوضه آبریز تالاب، برداشتهای نامتوازان سفرههای زیرزمینی برای مصارف کشاورزی سنتی و عدم تأمین حقابه زیستمحیطی، سبب شد که این اکوسیستم پویا در سالهای گذشته به بیابانی ترکخورده و کانون تولید گردوغبار تبدیل شود؛ فاجعهای خاموش که نهتنها بومیان منطقه را از مواهب طبیعی محروم ساخت، بلکه زنگ خطر انقراض تنوع زیستی و فرونشست زمین را در این خطه به صدا درآورد.
تماشای پیکر بیجان هشیلان در سالهای اخیر، دغدغهمندان محیط زیست را در بیم و امیدی مداوم قرار داده بود.
اما امروز، ورق تحولات زیستمحیطی کرمانشاه برگشته است.
با عبور از سالهای سخت کمآبی و به دنبال اجرای طرحهای نجاتبخشی علمی و مدیریت همهجانبه منابع آب، دوباره صدای زندگی و تپش حیات در رگهای خشکیده هشیلان طنینانداز شده است.
بازگشت پرندگان مهاجر و سرزندگی دوباره نیزارها نشان میدهد که این اکوسیستم باارزش با تلفیقی از نزولات جوی و اراده مدیریتی، فاز جدیدی از احیا را تجربه میکند.
خبرگزاری مهر در گفتگو با مدیران ارشد متولی حوزه محیط زیست و آب استان کرمانشاه، ابعاد این احیای باشکوه و اقدامات زیرساختی انجامشده برای صیانت از این میراث طبیعی را مورد واکاوی قرار داده است که در ادامه میخوانید.
رازآور؛ شریان حیاتی برای صیانت از بومسازگان هشیلان
سعید دزفولینژاد، مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با تشریح اقدامات انجامشده برای نجات این اکوسیستم ارزشمند اظهار کرد: طی سه تا چهار سال گذشته برنامهریزیهای گسترده و منسجمی برای بهبود وضعیت تالاب هشیلان انجام شد که خوشبختانه بخش مهمی از آب مورد نیاز این تالاب ارزشمند از طریق هدایت شریانهای رودخانه رازآور تأمین شده است.
در سالهای اخیر، دستگاههای متولی با همافزایی و هماهنگی بینبخشی تلاش کردند تا شرایط زیستمحیطی هشیلان را به سطح مطلوبی برسانند تا این زیستبوم کمنظیر بتواند نقش اکولوژیک خود را به شکل کامل ایفا کند.
وی با اشاره به پیامدهای مثبت پرآبی تالاب در تعدیل اقلیم خرد منطقه افزود: تالاب هشیلان نقش حیاتی در تغذیه آبخوانهای منطقه ایفا میکند و وجود آب کافی در آن موجب تقویت ذخایر آب زیرزمینی و پایداری منابع پیرامون میشود.
علاوه بر این، این تالاب در تلطیف هوا و بهبود شرایط اقلیمی منطقه نیز تأثیرگذار است؛ موضوعی که از منظر معیشتی و زیستمحیطی برای ساکنان بومی اهمیت فراوانی دارد.
سرزندگی فعلی تالاب تنها نتیجه بارندگیها نیست، بلکه مجموعهای از اقدامات مدیریتی، حفاظتی و تأمین به موقع حقابه زیستمحیطی در دستیابی به این وضعیت نقش داشتهاند.
نقشه راه محیط زیست برای ورود به کنوانسیون رامسر
مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کرمانشاه در بخش دیگری از این گفتگو، از برنامههای پیشبینیشده برای ارتقای جایگاه بینالمللی این تالاب به خبرنگار مهر خبر داد و تصریح کرد: تصمیم راهبردی ما بر این بود که در گام نخست، وضعیت تالاب را از نظر منابع آبی و شرایط اکولوژیک به پایدارترین حالت ممکن برسانیم و سپس فرآیند ثبت این تالاب در کنوانسیون بینالمللی رامسر را دنبال کنیم.
از آنجا که ثبت در این کنوانسیون مستلزم برخورداری از استانداردهای دقیق زیستمحیطی است، تمام تمرکز بر احیا قرار گرفت و اکنون با استمرار این روند، زمینه برای ثبت جهانی هشیلان و بهرهمندی از مزایای بینالمللی آن فراهم شده است.
پایان غارت سفرههای زیرزمینی با انسداد ۲۰۰ چاه غیرمجاز
بهرام درویشی، مدیرعامل شرکت آب منطقهای استان کرمانشاه نیز در گفتگو با خبرنگار مهر به تشریح اقدامات ضربتی و مهندسی این شرکت پرداخت و اظهار کرد: تالاب هشیلان طی سالهای گذشته با مشکلات متعددی از جمله کاهش شدید منابع آبی و برداشتهای غیرمجاز از سفرههای زیرزمینی مواجه بود که نگرانیهای فراوانی را ایجاد میکرد.
در راستای صیانت از منابع آبی، یکی از مهمترین برنامههای اجرا شده، برخورد قاطع با برداشتهای غیرقانونی و انسداد چاههای غیرمجاز در حاشیه تالاب بود که در این راستا ۲۰۰ حلقه چاه با آبدهی بسیار بالا شناسایی و مسدود شد؛ چرا که فعالیت این چاهها فشار سنگینی بر منابع زیرزمینی وارد میکرد و روند خشکی تالاب را تشدید مینمود.
تزریق ۵ میلیون مترمکعب آب و بازگشت تعادل به حوضه آبریز
وی در ادامه گفتگو با خبرنگار مهر، با اشاره به عملیات مهندسی تغذیه مصنوعی تالاب خاطرنشان کرد: علاوه بر انسداد چاهها، عملیات تغذیه مصنوعی تالاب نیز در دستور کار قرار گرفت و از طریق رودخانه رازآور حدود پنج میلیون متر مکعب آب به منطقه تزریق شد که این اقدام تأثیر بسزایی در تقویت منابع آب و بهبود شرایط تالاب داشته است.
اجرای همزمان این اقدامات تلفیقی موجب شد شرایط تالاب هشیلان به شکل قابل توجهی بهبود یابد و امروز شاهد بازگشت آب به بخشهای مختلف تالاب و احیای کامل این زیستبوم ارزشمند باشیم.
درویشی در پایان بر ضرورت پایداری این دستاوردها تأکید کرد و به خبرنگار مهر گفت: حفظ دستاوردهای حاصلشده نیازمند تداوم نظارت بر منابع آب، جلوگیری از حفر مجدد چاههای غیرمجاز و اجرای برنامههای مدیریت مصرف آب در سطح حوضه آبریز تالاب است.
تالاب هشیلان از ظرفیتهای مهم طبیعی استان به شمار میرود و احیای کامل آن میتواند نقش مؤثری در حفظ تنوع زیستی، تقویت اکوسیستم منطقه و توسعه ظرفیتهای گردشگری طبیعی (اکوتوریسم) استان کرمانشاه داشته باشد.
امیدهای مرده در بستر خشکیده هشیلان، امروز به مدد اقدامات تلفیقی و علمی نظیر تزریق حقابه ۵ میلیون مترمکعبی و برخورد شجاعانه با غارتگران آبهای زیرزمینی، به نمادی از موفقیت در احیای اکوسیستمهای طبیعی کشور تبدیل شده است؛ با این حال، حفظ این سرزندگی و دستیابی به هدف بزرگ ثبت در کنوانسیون بینالمللی رامسر، نگاهی فرابخشی و مطالبهای مستمر را میطلبد که دستگاههای اجرایی را ملزم به تخصیص دائمی و سالانه حقابه زیستمحیطی از رودخانه رازآور، پایش هوشمند اراضی حاشیه تالاب برای جلوگیری از حفر چاههای جدید و ممانعت از توسعه کشاورزی پرآببر در این حوضه نماید تا این معجزه سبز زاگرس برای نسلهای آینده پایدار بماند.