بی‌بی‌حیاتی در آینه تئاتر؛ احیای نام شاعر پرآوازه کرمانی

خبرگزاری مهر، گروه استان ها- فاطمه آقا مولایی: شامگاه ۱۸ خردادماه، پلاتو «تئاتر شهر» کرمان میزبان نشستی متفاوت برای نقد و بررسی نمایش «حوالی ۱۱۸۰ هجری شمسی» بود؛ اثری به نویسندگی و کارگردانی مریم ترشیزی و آرش اخلاقی‌زاده که با نگاهی به زندگی بی‌بی‌حیاتی، شاعر پرآوازه اما مهجور کرمانی، به روی صحنه رفته است.
این نشست که با حضور جمعی از اهالی تئاتر، منتقدان و مخاطبان برگزار شد، به فضایی برای گفتگو درباره چالش‌های روایت تاریخ در قالب نمایش تبدیل شد.
نمایش «حوالی ۱۱۸۰ هجری شمسی» با هنرمندی هنرجویان دبیرستان هنرهای زیبای دخترانه، تلاش کرده تا روایتی از زندگی بی‌بی‌حیاتی در عصر قاجار ارائه دهد.
مریم ترشیزی، کارگردان این اثر، در ابتدای نشست با اشاره به دغدغه‌هایش برای شکل‌گیری این کار گفت: هدف ما صرفاً بازسازی یک واقعه تاریخی نبود.
بی‌بی‌حیاتی در دوره‌ای مردسالار، هم کنشگری اجتماعی داشت و هم در شعر پیشرو بود و دغدغه من پیوند دادن دغدغه‌های این زن شاعر با مسائل نسل امروز و بررسی تفاوت‌های نسلی بود.
در ادامه این نشست، مدیرکل کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان استان کرمان، به عنوان یکی از منتقدان حاضر، انتخاب این سوژه را اتفاقی مبارک خواند.
اکبر خدادادی، با تأکید بر اینکه میراث فرهنگی یک سرزمین تنها در ابنیه تاریخی خلاصه نمی‌شود، تصریح کرد: باید بازخوانی شخصیت‌های فرهنگ‌سازمان را جدی بگیریم؛ چرا که آن‌ها هویت ادبی ما را غنا می‌بخشند.
با این حال، خدادادی، نقد صریحی به ساختار روایی نمایش وارد کرد.
او با اشاره به غلبه ادبیات مذکر بر متن نمایش، پیشنهاد داد: برای اینکه این نمایش کاملاً بوی کرمان را بگیرد، باید از ظرفیت زبان، لهجه و فرهنگ عامه کرمانی در دیالوگ‌ها بیشتر استفاده می‌شد تا غنای اثر برای مخاطب بومی دوچندان شود.
بخش چالشی این نشست، به نقد مهدی حشمتی، کارگردان و مدرس تئاتر اختصاص داشت.
او ضمن تحسین انتخاب موسیقی متن که به گفته او «سر جای خود و کاملاً درست» بود، به ساختار دراماتیک کار نقد وارد کرد.
حشمتی، با بیان اینکه درام قدرتمندی در این اثر شکل نگرفته است، افزود: تئاتر هنرِ قراردادهاست و من نقد جدی به لحظاتی دارم که بازیگران می‌خواهند دیالوگ‌های معمولی را ادا کنند، اما گرفتار بازی‌های اغراق‌آمیز «اگزجره» می‌شوند که هیچ منطقی در ساختار قراردادی نمایش ندارد.
وی ادامه داد: این لحظات باعث دور شدن مخاطب از اثر می‌شود و اگر حذف شوند، ارتباط با کار شیرین‌تر خواهد بود.
مریم ترشیزی، در پاسخ به نقد حشمتی، موضع اجرایی خود را شفاف کرد.
او تأکید کرد که اساساً به دنبال یک اجرای رئالیستی «واقع‌گرایانه» نبوده است که بتوان آن را با معیارهای مرسوم بازیگری قضاوت کرد.
کارگردان این اثر توضیح داد: اصلاً بنای کار ما رئال نبود که بخواهیم از دید رئال قضاوتش کنیم و اگر می‌خواستیم رئال کار کنیم، اثر در نمی‌آمد.
وی افزود: این بازی‌هایِ اگزجره، انتخابِ سبکیِ ما برای عبور از روایت‌های خطی و نمایش فضای ذهنی کاراکترها در آن ساختار غیررئالیستی است.
باید گفت نشست «حوالی ۱۱۸۰ هجری شمسی» اگر چه با اختلاف‌نظرهای جدی میان منتقدان و گروه اجرایی همراه بود، اما نشان داد که جای خالی روایت‌های زنانه و پژوهش‌محور در حافظه تاریخی کرمان تا چه اندازه حس می‌شود.
این اثر، اگرچه در مسیر بلوغ فنی و دراماتیک نیاز به بازنگری‌هایی دارد، اما چراغ گفت‌وگویی را روشن کرده است که تئاتر کرمان برای رشد خود به آن نیازمند است؛ چرا که بی‌بی‌حیاتی، فراتر از یک نام بر پیشانی یک موزه یا مدرسه، بخشی از هویت زنده و جاری این دیار است که حالا با این تئاتر، دوباره به صحنه بازگشته است.