نظریه جنجالی شیخ جعفری درباره سقیفه؛ محقق مسیحی با یک حدیث متحول شد
حجتالاسلام سیدعلی روحانی گفت: شیخ محمدرضا جعفری سقیفه را نتیجه طبیعی شرایط اجتماعی آن دوران میدانست اینکه نفاق از مکه آغاز شد و در مدینه اکثر جامعه یا منافق یا ضعیفالایمان بودند.
به گزارش خبرنگار مهر، همزمان با ایام عید ولایت و در آستانه روز مباهله، آیین رونمایی از آثار تازه منتشرشده «شیخ محمدرضا جعفری» با هدف زنده نگه داشتن یاد و اندیشههای این عالم ربانی برگزار شد.
این مراسم به همت «بنیاد فرهنگ جعفری» و در محل کانون اسلامی انصار برگزار شد.
حجتالاسلام سیدعلی روحانی، مسئول بخش تدوین بنیاد فرهنگ جعفری، در ابتدای این نشست به تشریح روند شکلگیری و اهداف بنیاد پرداخت.
وی با اشاره به ضرورت بهرهمندی حوزه علمیه قم از آراء عمیق علامه جعفری، گفت: تشکیل این بنیاد بر پایه شناخت دقیق جایگاه علمی ایشان و نیاز مبرم پژوهشی جامعه حوزوی صورت گرفت.
روحانی به یکی از چالشبرانگیزترین نظریات شیخ محمدرضا جعفری اشاره کرد و افزود: ایشان معتقد بودند که جریان سقیفه، نتیجه طبیعی شرایط اجتماعی آن دوران بود.
ایشان برای اثبات این نظریه، قرآن را به عنوان یک منبع موثق تاریخی مورد استفاده قرار میدادند و نشان میدادند که نفاق از مکه شروع شد و در مدینه نیز اکثر جامعه یا منافق بودند یا ضعیفالایمان.
ما قصد داریم سال آینده در همایشی تخصصی، این دیدگاه را که مبتنی بر بازخوانی دوران رسالت با استناد به قرآن کریم (به عنوان منبع مورد اعتماد تمام فرق اسلامی) است، به بحث و بررسی بگذاریم.
وی توضیح داد که شیخ جعفری با تحلیل آیات قرآن، ریشههای نفاق را از مکه دانسته و بیان کردند که با توجه به غلبه منافقان و ضعف ایمان بخشی از جامعه مدینه، پذیرش خلافت بلافصل امیرالمؤمنین علی (ع) پس از رحلت پیامبر (ص) در آن بستر اجتماعی دشوار بود.
گنجینهای کمیاب از ۳۰ هزار جلد کتاب و ۲۷ هزار دستنوشته
مسئول بخش تدوین بنیاد، از ابعاد عظیم میراث مکتوب علامه جعفری پرده برداشت و اظهار داشت: حدود ۳۰ هزار جلد کتاب شخصی ایشان به بنیاد منتقل و وقف شده است که اکنون به یک کتابخانه تخصصی و مرجع برای پژوهشگران تبدیل شده است.
بسیاری از نسخههای موجود در این کتابخانه، در هیچ مرکز دیگری یافت نمیشود و حکم یک دایرهالمعارف تخصصی را دارد.
روحانی همچنین به ضبط سیستماتیک دروس ایشان اشاره کرد و گفت: تمام جلسات درس ایشان ضبط شده است که شامل ۶۶۷ نوار تاریخ اسلام، ۴۵۵ نوار درباره امامت و مباحث دیگر است.
علاوه بر این، ۲۷ هزار صفحه دستنوشته علمی در قالب ۵۰۸ دفتر به بنیاد اهدا شده است.
نکته جالب توجه، دفتر خوشنویسی شده «الغدیر» توسط خود علامه با خطی بسیار زیباست.
وی با اشاره به فعالیتهای چهارگانه بنیاد در حوزههای امامت، تاریخ تحلیلی صدر اسلام، کلام و رجال، چشمانداز بنیاد را تبدیل شدن به یک مرکز مرجع بینالمللی برای تربیت مدافعان ولایت دانست.
تاکنون ۴۸ اثر از سوی بخش تدوین منتشر شده و ۱۵ عنوان دیگر نیز در دست انتشار است.
چالشهای رمزگشایی از فیشهای پژوهشی
در ادامه این مراسم، حجتالاسلام اسدی، مدیر حفظ و نشر آثار بنیاد جعفری، به جزئیات فنی و دشواریهای تدوین آثار علامه پرداخت.
وی مجموعه فیشبرداریهای شیخ جعفری را «مجموعهای عظیم اما پیچیده» توصیف کرد و گفت: بسیاری از فیشها با علائم اختصاری خاص علامه نوشته شدهاند و اعرابگذاریهای منحصربهفردی دارند.
وظیفه اصلی ما حفظ اصالت این متون و کشف مقصود نهایی علامه از جاهای خالی یا ابهامات موجود است.
وی با اشاره به خاطرهای از علامه جعفری و یک پژوهشگر مسیحی لبنانی گفت: ایشان با همان لباس ساده خود، بدون عمامه و قبا، روایتی از امالی صدوق را برای یک پژوهشگر مسیحی نقل کردند.
آن پژوهشگر پس از شنیدن روایت، در تمام مسیر تا فرودگاه ساکت بود و در پایان گفت: در میان شیعه چنین جواهرات گرانبهایی دارید و کسی نمیشناسد.
اسلامی که امروز برخی تریبونها معرفی میکنند، ۱۸۰ درجه با اسلامی متفاوت است که مرحوم آقای جعفری معرفی میکرد.
اسدی مثال زد: برای اثبات تواتر احادیث مهدویت، علامه بیش از ۶۰۰ فیش تحقیقاتی جمعآوری کردهاند.
هنر ما این است که علاوه بر ثبت این دادهها، لایههای پنهان اندیشه ایشان را نیز استخراج کنیم.
برخی مفاهیم، مانند آنچه در کتاب "سنت التفسیر" آمده، هنوز نیازمند واکاوی عمیقتری است.
تبدیل درسنامه به کتابهای علمی-پژوهشی
مدیر حفظ و نشر آثار بنیاد، سختترین مرحله کار را «تدوین ساختاری» دروس ضبط شده دانست و افزود: ما تلاش میکنیم شنونده کتاب، حس کند که مستقیماً شاگرد شیخ در کلاس درس بوده است.
برای این منظور، ۸۰ جلسه درس باید باببندی، فصلبندی و به یک اثر منسجم علمی-پژوهشی با تأکید بر نوآوریهای علامه تبدیل شود.
وی در پایان بر سیاست درهای باز بنیاد تأکید کرد و گفت: بنیاد فرهنگ جعفری با سخاوت کامل، فیشها، نوارها و منابع را در اختیار پژوهشگران قرار میدهد تا فرآیند استخراج و تدوین آثار تسریع شود.
اسدی از دو اثر مهم در دست انتشار خبر داد و گفت: یکی از سنگینترین آثاری که در دست نشر است، مجموعه خاطرات علامه جعفری است که شامل دوران نجف، ایران قبل از رضاشاه و زندگی ایشان میشود و با نوآوری و ساختاری بدیع منتشر خواهد شد.
دیگری مجموعه ۷۰ جلسه مهدویت است که شبهات را پاسخ داده است.
همچنین کتاب «بازخوانی حقوق مالی پیامبر» از آثاری است که اکنون در مدارس علمیه تدریس میشود.
مدیر حفظ و نشر بنیاد فرهنگ جعفری با اشاره به کتاب «اسماعیلیه فی نشأة الولاء» تألیف شیخ جعفری گفت: ایشان در این کتاب با برادران اسماعیلی با اوج تواضع برخورد کرده و ثابت میکند که نصی بر امامت اسماعیل فرزند امام صادق(ع) وجود ندارد.
این کتاب در زمان حیات ایشان به انگلیسی ترجمه شد و پس از تبدیل به فارسی و تطبیق با متن عربی، هزاران فیش تحقیقاتی بدان اضافه گردید.
اسدی سخنانش را با اشاره به بعد عرفانی و عاطفی شخصیت علامه جعفری به پایان رساند: قلب علامه سرشار از عشق به اهل بیت (ع) بود؛ عشقی چنان عمیق که گاهی با نقل یک حدیث، اندیشمندان مسیحی را تحت تأثیر قرار داده و متحول میکرد.