دفاع مشروع و اقدام متقابل؛ دو مبنای حقوقی پاسخ ایران
یک وکیل دادگستریبا اشاره به مقررات کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل اظهار کرد: اگر آتشبس را یک تعهد بینالمللی بدانیم، نقض آن میتواند زمینهساز اقدام متقابل از سوی دولت زیاندیده باشد.
به گزارش خبرنگار مهر، در حالی که از آتشبس میان ایران و آمریکا سخن گفته میشود، طی روزهای اخیر شاهد تبادل آتش و حملات متقابل میان دو طرف بودهایم؛ وضعیتی که به اعتقاد برخی کارشناسان حقوق بینالملل، نمونهای کمسابقه و قابل تأمل در روابط بینالملل محسوب میشود.
کمال رئوف، وکیل پایه یک دادگستری و استاد دانشگاه، در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحولات اخیر اظهار کرد: با وجود آنکه آمریکا بارها آتشبس را نقض کرده، مقامات این کشور همچنان مدعی بودند اقدامات انجامشده به معنای نقض آتشبس نیست و حتی پاسخهای نظامی ایران را نیز در قالب عملیات محدود ارزیابی میکنند.
تبادل آتش در سایه آتشبس
وی افزود: در روزهای گذشته و با وجود اعلام آتشبس، میان سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروهای آمریکایی در منطقه تبادل آتش رخ داده است.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، سپاه مراکز وابسته به فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) در منطقه خلیج فارس و بحرین را هدف قرار داده و طرف آمریکایی نیز اصل وقوع این حملات را تأیید کرده است.
رئوف تصریح کرد: همچنین در واکنش به هدف قرار گرفتن نفتکش ایرانی و برخی اقدامات محدودکننده در تنگه هرمز، ایران دست به اقدامات متقابل نظامی زده است؛ اقداماتی که باید در چارچوب قواعد حقوق بینالملل مورد بررسی قرار گیرد.
دفاع مشروع و اقدام متقابل؛ دو مبنای حقوقی پاسخ ایران
این استاد دانشگاه با بیان اینکه حقوق بینالملل برای چنین شرایطی سازوکارهای مشخصی پیشبینی کرده است، گفت: یکی از مهمترین مبانی حقوقی اقدامات ایران، اصل دفاع مشروع است.
مطابق بند ۳ ماده ۱ قطعنامه تعریف تجاوز مصوب مجمع عمومی سازمان ملل متحد در سال ۱۹۷۴، محاصره دریایی یک کشور میتواند مصداق اقدام تجاوزکارانه تلقی شود و دولت هدف حق دارد در چارچوب دفاع مشروع واکنش متناسب نشان دهد.
وی افزود: علاوه بر دفاع مشروع، اصل اقدام متقابل نیز در حقوق بینالملل مورد پذیرش قرار گرفته است.
بر اساس ماده ۴۹ طرح مسئولیت بینالمللی دولتها، دولت زیاندیده میتواند برای وادار کردن دولت متخلف به اجرای تعهدات خود، اقدامات متقابل انجام دهد.
نقض آتشبس میتواند مبنای اقدام متقابل باشد
رئوف با اشاره به مقررات کمیسیون حقوق بینالملل سازمان ملل اظهار کرد: اگر آتشبس را یک تعهد بینالمللی بدانیم، نقض آن میتواند زمینهساز اقدام متقابل از سوی دولت زیاندیده باشد.
به همین دلیل، پاسخهای متناسب به نقض تعهدات بینالمللی در نظام حقوقی بینالملل پیشبینی شده و مسبوق به سابقه است.
وی ادامه داد: مواد ۴۹ تا ۵۳ طرح مسئولیت بینالمللی دولتها به طور مشخص به موضوع اقدامات متقابل اختصاص یافته است.
فلسفه این مقررات نیز آن است که دولت متخلف به اجرای تعهدات خود وادار شود.
پشتوانه قانونی داخلی برای مقابله با اقدامات آمریکا
این حقوقدان در ادامه با اشاره به قوانین داخلی جمهوری اسلامی ایران گفت: قانون مقابله با نقض حقوق بشر و اقدامات ماجراجویانه و تروریستی آمریکا در منطقه که در سال ۱۳۹۶ تصویب شد و همچنین اصلاحات بعدی آن، چارچوبهای حقوقی لازم برای مقابله با اقدامات خصمانه آمریکا را پیشبینی کرده است.
به گفته وی، بر اساس قانون اقدام متقابل در برابر اعلام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به عنوان سازمان تروریستی از سوی آمریکا، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا (سنتکام) و نیروهای تحت امر آن از منظر حقوق داخلی ایران در زمره گروههای تروریستی قرار گرفتهاند.
رئوف در پایان خاطرنشان کرد: مطابق ماده ۵۳ طرح مسئولیت بینالمللی دولتها، هر زمان دولت متخلف به تعهدات خود بازگردد و رفتار ناقض متوقف شود، اقدامات متقابل نیز باید خاتمه یابد.
بنابراین فلسفه اقدام متقابل نه تشدید تنش، بلکه وادار کردن طرف متخلف به رعایت تعهدات بینالمللی است.