محمدجعفر محجوب، از سرآمدان فرهنگ و ادب ایران بود
شماره چهل و پنجم مجموعه «شخصیتهای مانا» به زندگی و آثار و روزگار محمدجعفر محجوب اختصاص دارد، که کار نگارش و پژوهش آن به عهده علی تقوی عضو هیئت علمی فرهنگستان هنر بوده است.
به گزارش خبرنگار مهر، شماره چهل و پنجم مجموعه «شخصیتهای مانا» به زندگی و آثار و روزگار محمدجعفر محجوب اختصاص دارد، که کار نگارش و پژوهش آن به عهده علی تقوی عضو هیئت علمی فرهنگستان هنر بوده است، او چند کتاب دیگر نیز در این مجموعه دارد؛ و این بار درباره کتاب محجوب با خبرنگار مهر گفتگو کرده است:
تقوی در توضیح دلایل انتخاب شخصیت دکتر محمدجعفر محجوب گفت: کتاب «محمدجعفر محجوب»، نهمین کتابی است که تاکنون در مجموعه شخصیتهای مانا به قلم اینجانب در شرح احوال و آرا و آثار شخصیتهای ادبی و هنری معاصر به نگارش درآمده است.
در ادامه پرداختن به تنی چند از شاعران و نویسندگان و هنرمندان مطرح معاصر، نظر به جایگاه مهم و نقش مؤثر زندهیاد استاد محجوب در گستره زبان و ادبیات فارسی، بهویژه در مطالعات فرهنگ و ادب عامیانه، خود پیشنهاد نگارش کتابی درباره ایشان را به حوزه هنری دادم که مورد موافقت واقع شد.
وی به لطف هوش و استعداد خداداد و تلاش و اهتمام وافر خود، در تبیین و تحلیل پارهای از مهمترین مؤلفههای فرهنگی و ادبی ایران بسیار تأثیرگذار بوده است.
وی در خصوص زمان پژوهش کار افزود: نقش و جایگاه کمنظیر استاد محجوب در گستره فرهنگ و ادب ایران، و تنوع و تعدد آثار وی و ضرورت بررسی و تحلیل آنها، سبب شد کار پژوهش و نگارش این کتاب بیش از یکسال زمان ببرد.
او درباره بخشهای کتاب و انتخاب خود برای این فصلبندی افزود: در کتاب محمدجعفر محجوب، کوشیدم با مطالعه مقالات و کتابها و گفتوگوهای استاد و با مراجعه به دیگر منابع مهم، در دو فصل، نگاهی به سالهای زندگی استاد و تأملی بر مهمترین آرا و آثار وی داشته باشم.
فصل نخست، به برهههای مهم زندگی محجوب از دوران کودکی و نوجوانی و تحصیل در مدرسه و دانشگاه و کار در مجلس شورای ملی و سمت استادی دانشگاه و درنهایت به نحو سلوک و رفتار استاد محجوب، و فصل دوم به تحلیل و بررسی آرا و آثار ایشان اختصاص یافت.
تقوی ادامه داد: با توجه به مطالعات عمیق و پژوهشهای گسترده استاد در زمینه فرهنگ و ادبیات عامیانه ایران، آرا و نظرات وی در این خصوص در ده جستار از فصل دوم واکاوی و تحلیل شد.
جستارهای متعدد دیگر از فصل دوم کتاب هم به معرفی و نقد کتابهای استاد در سه ساحت تألیف، تصحیح و ترجمه اختصاص یافته است که در بیش از پنج دهه از زندگانی خود منتشر کرده بود.
این عضو فرهنگستان هنر در ادامه به توصیف شخصیت دکتر محجوب پرداخت و گفت: زندهیاد استاد محمدجعفر محجوب از سرآمدان معاصر ایران در شناسایی و تبیین و تحلیل فرهنگ و ادبیات عامیانه، بهویژه انواع داستانهای منظوم و منثور عامیانه فارسی به شمار میرود که مقالات و کتابهای متعددی نیز در این زمینه به نگارش درآورده است.
با تلاشهای وی، هم بسیاری از داستانهای عامیانه فارسی و آیینها و سنتهای ایرانی که پیشتر در مجامع علمی و پژوهشی چندان شناختهشده نبود، معرفی، تحلیل و بررسی شد و هم ادبیات عامیانه در کنار ادبیات رسمی مورد توجه دانشگاهها و محافل علمی قرار گرفت.
بهواسطه همین تحقیقات و پژوهشهای مؤثر محجوب در عرصه ادبیات عامیانه بود که علامه جلالالدین همایی به محجوب گفته بود: «شما فصل گمشدهای را به تاریخ ادبیات افزودید».
وی افزود: افزونبر این، محجوب در دیگر ساحتهای زبان و ادب فارسی نیز پژوهشهای ارزندهای دارد؛ ازجمله، دیوان چندتن از شاعران ادوار گذشته، همچون عبید زاکانی، قاآنی شیرازی، سروش اصفهانی و ایرج میرزا را تصحیح و با مقدمههایی تحلیلی منتشر کرده و در پژوهشهایی مفصل نیز به زبان فارسی، سبک شعر خراسانی و آیین فتوت و جوانمردی پرداخته است.
با تمام این اوصاف، همه آنان که با استاد محجوب، چه در کسوت استاد شاگردی و چه در صورت همکاری یا دوستی، از نزدیک آشنا بودند، بر این تأکید داشتند که دانش گسترده و آثار پرمایه و بسیار وی، هیچگاه غروری در او پدید نیاورد و همواره، زبان شیرین و سخن دلنشین و فروتنی و مهربانی بسیارش، همگان را شیفته خود میکرد.
تقوی در پاسخ به پرسش خبرنگار مهر درباره تفاوت سالهای ایران بودن و سالهای دور از ایران بودن محجوب و فعالیتهای او گفت: جای تأسّف و تحسّر بسیار است که محجوب بنا به دلایلی که در کتاب بازگفته شد، حدود پانزده سال از سالهای پایانی عمر خود را دور از وطن زندگی کرد و چهبسا اگر اوضاع دیگرگونه برای او رقم میخورد، میتوانست فارغ از پارهای گیرودارهای زندگی و غم معاش، در متن همان جامعهای که در آن پرورده و بالیده و الهامبخش وی در خلق آثار بود، هم منابع ارزنده بیشتری را در تبیین و تحلیل مواریث فرهنگی و ادبی ایران پدید آورد و از خود به یادگار گذارد و هم محققان و رهروان بیشتری را بهویژه در ساحت فرهنگ و ادبیات عامیانه بپرورد.
او در پایان افزود: با وجود این، در همه احوال، اصالتهای فرهنگ ایرانی و همواره درباره آن آموختن، چون خون پاک در رگهای جان زندهیاد محجوب جریان داشت.
او عاشق ایران، فرهنگ ایرانی و زبان و ادبیات فارسی بود و این عشق را به دیگران نیز منتقل میکرد.
محجوب همواره به هویت ایرانی خود میبالید و در ایران و خارج از ایران، با گفتار و کلام شیرین خود بسیاری از جوانان را با زبان فارسی آشتی میداد و آنان را بهواسطه مقالات و کتابهای متعدد خود با مفاخر فرهنگی و ادبی ایران پیوند میداد.