«سندرم کسلر»: فاجعه‌ای خاموش در فضا که می‌تواند با یک برخورد آغاز شود

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی - مدار زمین به طرز خطرناکی مملو از زباله‌های فضایی است که با سرعت‌های سرسام‌آوری حرکت می‌کنند و مهندسان هشدار می‌دهند که حتی اگر تمام پرتاب‌های موشک از امروز متوقف شوند، این مشکل بدتر خواهد شد.
طبق داده‌های شبکه‌های نظارتی ایالات متحده، در حال حاضر بیش از ۳۳۰۰۰ قطعه زباله با سرعت نزدیک به ۲۸۰۰۰ کیلومتر در ساعت در مدار زمین در حال گردش هستند.
این سرعت باورنکردنی به این معنی است که حتی کوچکترین قطعات می‌توانند آسیب جدی به فضاپیماها، ماهواره‌ها و ایستگاه‌های فعال در مدار پایین زمین وارد کنند.
به طرز شگفت‌آوری، وزن کل این زباله‌ها از ۱۵۸۰۰ تن فراتر می‌رود، معادل حدود ۴۰ هواپیمای مسافربری بزرگ که به هزاران قطعه سقوط کرده‌اند.
اما بزرگترین خطر نه تنها در زباله‌های موجود، بلکه در «سندرم کسلر»، یک واکنش زنجیره‌ای از رویدادها، نهفته است.
هر برخورد بین یک قطعه زباله و یک ماهواره، صد‌ها قطعه جدید ایجاد می‌کند که به نوبه خود با اشیاء دیگر برخورد می‌کنند و هزاران قطعه دیگر تولید می‌کنند و این چرخه معیوب ادامه می‌یابد.
این امر مدار زمین را برای هیچ فضاپیمایی غیرقابل استفاده می‌کند.
اعداد ترسناک
از ۳۳۲۶۹ شیء که در حال حاضر ردیابی می‌شوند، ۱۲۵۵۰ قطعه زباله واقعی (بقایای موشک، ماهواره‌های از کار افتاده و قطعات ناشی از انفجار) هستند، در حالی که ۱۷۶۸۲ قطعه باقی مانده ماهواره‌های عملیاتی هستند.
این بدان معناست که تقریباً به ازای هر ۱۰ ماهواره‌ای که در حال حاضر در مدار زمین در حال گردش هستند، ۷ قطعه زباله ردیابی می‌شود.
حتی اگر پرتاب‌ها فردا متوقف شوند، مشکل فقط بدتر می‌شود.
این نگران‌کننده‌ترین هشدار است.
امیلی ساچی، مهندس آیرودینامیک در دانشگاه بث، می‌گوید: خطر فقط مقدار زباله نیست، بلکه تراکم و سرعت آن است.
«حتی اگر امروز تصمیم بگیریم که پرتاب موشک‌ها را برای همیشه متوقف کنیم، سطح زباله‌ها همچنان رو به افزایش خواهد بود.
چرا؟
زیرا برخورد‌های فعلی و تجزیه اشیاء موجود، زباله‌های جدیدی را بسیار سریع‌تر از ورود مجدد زباله‌های قدیمی به جو و سوختن آنها تولید می‌کند.»
وقتی زباله‌ها دوباره وارد جو زمین می‌شوند و می‌سوزند، فلزاتی مانند آلومینیوم، مس و لیتیوم تبخیر می‌شوند و به ذرات ریزی تبدیل می‌شوند که در جو بالایی معلق می‌مانند.
دانشمندان هشدار می‌دهند که این ذرات می‌توانند بر شیمی جو و حتی لایه اوزون تأثیر بگذارند.
دولت‌ها، آژانس‌های فضایی و شرکت‌های خصوصی بیکار ننشسته‌اند.
مسابقه‌ای برای توسعه فناوری‌هایی برای پاکسازی فضا قبل از اینکه خیلی دیر شود، در جریان است.
یکی از برجسته‌ترین پروژه‌ها، ماموریت ClearSpace-۱ آژانس فضایی اروپا است که قرار است در سال ۲۰۲۹ پرتاب شود.
این یک فضاپیمای مجهز به بازو‌های رباتیک پنجه مانند است که زباله‌ها را جذب کرده و از مدار خارج می‌کند.
فناوری‌های دیگری که در حال توسعه هستند شامل سیستم‌های جذب مغناطیسی، مهار‌های الکترودینامیکی (کابل‌های بلندی که جریانی برای کشیدن زباله‌ها به جو ایجاد می‌کنند)، بادبان‌های یدک‌کش و حتی سیستم‌های لیزری برای کاهش سرعت زباله‌ها تا زمان سقوط هستند.
کارشناسان هشدار می‌دهند که حذف زباله‌ها در مقیاس بزرگ از نظر فنی چالش‌برانگیز و بسیار گران است.
حذف فعال زباله‌ها هنوز از نظر تجاری مقرون به صرفه نیست.
هاریشی دو، رهبر بخش پیشرانش در دانشگاه بث، می‌گوید: «ما هنوز به نقطه‌ای نرسیده‌ایم که بتوانیم بگوییم یک راه‌حل تجاری موفق برای این مشکل داریم.»
در همین حال، شرکت‌های فضایی شروع به تغییر نحوه طراحی ماهواره‌ها و فضاپیما‌ها کرده‌اند.
اکنون تمرکز بر سناریو‌های «پایان عمر مسئولانه» است، که در آن ماهواره‌ها می‌توانند با استفاده از موادی که کاملاً می‌سوزند و هیچ زباله‌ای باقی نمی‌گذارند، به صورت کنترل‌شده از مدار خارج شده و در جو بسوزند.
این تنها امید برای جلوگیری از بدتر شدن مشکل در آینده است، تا زمانی که فناوری‌های پاکسازی واقعی بتوانند آنچه را که باقی مانده است نجات دهند.
منبع: روسیا الیوم