هیئت مذهبی و مأموریتهای نو؛کانون اصلی تبیین و تکامل «بعثت مردمی»
همدان- هیئتهای مذهبی بهمثابه یکی از ریشهدارترین و اثرگذارترین نهادهای مردمی همیشه در بزنگاههای اجتماعی، به میدان تبیین، امیدآفرینی، جهتدهی و کنشگری وارد شدند.
خبرگزاری مهر، گروه استانها: در روزگاری که تحولات اجتماعی با شتابی چشمگیر لایههای مختلف جامعه را دربر گرفته، بازخوانی نقش هیئتهای مذهبی در شکلدهی به بیداری مردمی و تقویت هویت دینی و انقلابی، اهمیتی دوچندان یافته است.
آنچه در ماهها و رخدادهای اخیر در متن جامعه دیده شد، تنها مجموعهای از واکنشهای مقطعی و احساسی نبود، بلکه نشانههایی از یک دگرگونی عمیقتر، یک بازگشت معنادار و نوعی تجدید حیات در لایههایی از بدنه مردمی را آشکار کرد.
خبرگزاری مهر در نشست بررسی نقش هیئتهای مذهبی در جریان «بعثت مردمی» و تحولات اجتماعی اخیر میزگردی با حضور جمعی از فعالان فرهنگی، مسئولان هیئتی و کارشناسان این حوزه برگزار کرد که در ادامه میخوانید.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان همدان در این میزگرد با اشاره به تحولات اجتماعی و حضور مردم در صحنه، اظهار کرد: مردم در این حرکت، بهنوعی «مبعوث» شدهاند و اراده آنان بر به سرانجام رساندن کار است یا به تعبیر دیگر، پیشبرنده اصلی این جریان، حضور و نقشآفرینی مردم است.
حجت الاسلام علی اصغر گرجی افزود: اصل بعثت مردمی محقق شده است، اما این بعثت هنوز به کمال نهایی خود نرسیده و برای رسیدن به نقطه مطلوب، نیازمند طی مراحلی مشخص و رعایت الزاماتی جدی است.
وی با تأکید بر اینکه بعثت بهخودیخود هدف نهایی نیست، تصریح کرد: همانگونه که بعثت انبیا(ع) مقدمهای برای تحقق اهداف بزرگتر الهی بود، بعثت مردمی نیز آغاز یک مسیر است، نه پایان آن و بعثت مقدمهای برای رسیدن به کمال و تحقق مأموریتهای بزرگتر است.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان همدان ادامه داد: اگر بخواهیم با نگاهی تطبیقی به تاریخ اسلام بنگریم، میتوان گفت بعثت پیامبر اسلام(ص) نیز در مراحلی چون دعوت پنهانی، دعوت آشکار، تشکیل حکومت و جهاد جلوهگر شد.
از این منظر، بعثت مردمی امروز نیز در مرحله نخست تحقق یافته، اما هنوز تا رسیدن به غایت و کمال خود فاصله دارد.
وی با اشاره به نقش هیئتها در این روند گفت: اگر سؤال این باشد که آیا هیئت نقش ایفا کرده است یا خیر، پاسخ قطعاً مثبت است.
هیئتها در سطح ملی، استانی و شهری نقشآفرین بودهاند؛ اما اگر سؤال این باشد که آیا هیئتها همه آنچه را باید انجام میدادند، محقق کردهاند، پاسخ منفی است.
میان «هیئت موجود» و «هیئت تراز» فاصلهای معنادار وجود دارد
حجت الاسلام گرجی خاطرنشان کرد: میان «هیئت موجود» و «هیئت تراز» فاصلهای معنادار وجود دارد و هیئت تراز، هیئتی است که در لحظه نیاز، زودتر از دیگران واقعیت را درک کند، درست تشخیص دهد و بهموقع در میدان حاضر شود.
وی با اشاره به تنوع وضعیت هیئتها اظهار کرد: هیئتها یکدست نیستند و باید آنها را واقعبینانه در طیفهای مختلف دستهبندی کرد.
بخشی از هیئتها از ابتدا فعال، پیشرو و انقلابی بودهاند؛ بخشی دیگر در وضعیت خاکستری قرار داشتهاند و بهتدریج دچار بیداری و تحول شدهاند؛ و برخی نیز اساساً از ابتدا انتظار نقشآفرینی جدی از آنان نمیرفت.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان همدان افزود: در همین مسیر، برخی هیئتها و چهرههای هیئتی که پیشتر مواضع روشنی نداشتند، در این مقطع وارد میدان شدند و این خود نشانهای از بروز نوعی بیداری در درون بدنه هیئتی است.
وی تصریح کرد: در بررسی این تحولات باید میان «هیئت» و «هیئتیها» تفاوت قائل شد.
در برخی عرصهها، نقشآفرینی افراد هیئتی از خود ساختار رسمی هیئتها بیشتر بوده است؛ به این معنا که گاه مجموعهای با عنوان هیئت بهطور کامل وارد میدان نشده، اما نیروها و چهرههای منتسب به آن، بهصورت فردی و مؤثر در صحنه حضور پیدا کردند.
حجت الاسلام گرجی افزود: با این حال، در برخی موارد نیز هیئتهای پیشرو توانستهاند نقش مهمی در شکستن فضای ترس اجتماعی و تقویت حضور مردمی ایفا کنند.
وی با اشاره به انتظاراتی که از هیئت تراز انقلاب اسلامی وجود دارد، گفت: هیئت تراز، هیئتی نیست که با تأخیر وارد میدان شود، بلکه باید در همان لحظه نیاز و همزمان با حضور مردم، در صحنه حاضر باشد.
اگر مردم به میدان میآیند، هیئت نیز باید بیدرنگ در کنار مردم قرار گیرد.
مدیرکل تبلیغات اسلامی استان همدان ادامه داد: انتظار از هیئتهای تراز، بهویژه در شرایط حساس، آن است که هم درک سریع و درست از موقعیت داشته باشند و هم بدون تعلل وارد میدان عمل شوند.
این همان ویژگیای است که رهبر معظم انقلاب در تبیین نقش خواص بر آن تأکید کردهاند؛ یعنی فهم درست، فهم بهنگام و اقدام بهموقع.
وی در جمعبندی سخنان خود تأکید کرد: بعثت مردمی محقق شده است و این مسئله را میتوان در حضور و نقشآفرینی مردم مشاهده کرد، اما برای آنکه این بعثت به سرانجام مطلوب برسد، باید الزامات آن بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد.
حجت الاسلام گرجی افزود: اگر این الزامات نادیده گرفته شود، بعثت در همان مرحله ابتدایی متوقف خواهد شد؛ اما اگر مسیر تکامل آن بهدرستی سپری شود، میتواند به یک جریان عمیق، ماندگار و اثرگذار در عرصه اجتماعی و فرهنگی تبدیل شود.
محسن صیفیکار نویسنده و هیئتپژوه همدانی در ادامه در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به مفهوم «بعثت مردمی» اظهار کرد: این پدیده، دستکم در چارچوب انقلاب اسلامی، امر تازهای نیست؛ بلکه امتداد همان منطقی است که در پیروزی انقلاب اسلامی نقشآفرین بود، یعنی حضور مردم در صحنه.
وی افزود: امام خمینی(ره) از آغاز، نگاهی عمیقاً مردمی به نهضت داشت و با الگوهای مبارزه چریکی و مسلحانه موافق نبود و پیروزی انقلاب زمانی محقق شد که مردم بهصورت گسترده وارد میدان شدند.
پس از آن نیز امام(ره) فرمودند: «میبینم ملت الهی شده است»؛ تعبیری که امروز نیز میتوان نشانههایی از آن را در جامعه مشاهده کرد، هرچند این وضعیت هنوز بهصورت کامل فراگیر نشده است.
این نویسنده همدانی ادامه داد: این حرکت میتواند ظرفیت امتداد فراملی نیز داشته باشد و چهبسا در سایر کشورها نیز ظهوراتی پیدا کند؛ هرچند در این زمینه، بهدلیل غلبه روایتهای رسانهای و ضعف بازتاب برخی واقعیات، تصویر روشنی در اختیار نداریم.
صیفی کار با اشاره به نقش تاریخی هیئتها تصریح کرد: هیئت در طول تاریخ تشیع، همواره رسالت خود را در حفظ نام و راه امام حسین(ع) انجام داده است.
اگر امروز نام سیدالشهدا(ع) زنده است، این تداوم، مرهون مجاهدت حضرت زینب(س) و امام سجاد(ع) در روایت و تبیین عاشورا و سپس استمرار همین مسیر در قالب مجالس و هیئتها است.
وی افزود: کارکرد اصلی هیئت، احیای نام امام حسین(ع) و در نتیجه احیای اسلام بوده و هرچند این نقش در دورههای مختلف تاریخی با فراز و فرود همراه بوده است.
این پژوهشگر با تأکید بر ضرورت دقت تاریخی در بررسی نسبت هیئت و انقلاب اسلامی گفت: نباید با نگاهی یکدست و مطلق، همه هیئتها را بهطور کامل انقلابی یا غیرانقلابی تلقی کرد.
بررسیهای تاریخی نشان میدهد که بخشی از هیئتها در جریان انقلاب نقش فعالتری داشتهاند و بخشی دیگر بیشتر در چارچوب سنتی و آیینی باقی ماندهاند.
صیفی کار تصریح کرد: در تحلیل تاریخی، باید میان «هیئت تراز»، «هیئت انقلابی» و هیئتهایی که پیوند ضعیفتری با مسائل اجتماعی و سیاسی داشتهاند، تفکیک قائل شد.
به باور من، چیزی به نام «هیئت ضدانقلاب» بهمعنای مصطلح وجود ندارد، اما شدت و ضعف پیوند هیئتها با مبانی انقلاب اسلامی متفاوت بوده است.
هیئت، مسجد و جلسات قرآن در تربیت نسل مؤمن و انقلابی اثرگذار بودهاند
این هیئت پژوه همدانی در ادامه با اشاره به نقش بسترهای مذهبی در شکلگیری نیروهای انقلابی گفت: هیئت، مسجد و جلسات قرآن، همگی در تربیت نسل مؤمن و انقلابی اثرگذار بودهاند، اما نباید رابطهای سادهانگارانه و علت و معلولیِ قطعی میان این پایگاهها و سرنوشت افراد برقرار کرد.
وی افزود: درستتر آن است که بگوییم این پایگاهها زمینهساز، تسهیلگر و جهتدهنده بودهاند، نه اینکه بهتنهایی علت تامهی شکلگیری شخصیتهای انقلابی یا شهدا محسوب شوند.
تحلیل تاریخیِ دقیق، نیازمند پرهیز از تعمیمهای نارواست.
این نویسنده همدانی، از نزدیکتر شدن دوبارهی هیئت و مسجد بهعنوان یکی از ویژگیهای مهم شرایط فعلی یاد کرد و گفت: در گذشته، در برخی موارد میان هیئتها و مساجد فاصله یا اصطکاک وجود داشت و بعضی هیئتها بهسمت استقلال از مسجد حرکت کرده بودند؛ اما در این بعثت جدید، شاهد نوعی آشتی و اتصال دوبارهی هیئت و مسجد هستیم.
صیفی کار افزود: امروز در بسیاری از نقاط، هیئت و مسجد در کنار یکدیگر قرار گرفتهاند و همین همافزایی میتواند زمینهساز شکلگیری یک حرکت فرهنگی و اجتماعی عمیقتر باشد.
وی با اشاره به تحولات فکری و فرهنگی نسل جدید تصریح کرد: امروز با حجم متنوعی از شبهات در میان نوجوانان و جوانان مواجه هستیم و این نشان میدهد که در حوزه پاسخگویی علمی و اقناعی، خلأهای جدی وجود دارد.
این هیئتپژوه با تأکید بر اینکه حلقه مفقوده در بسیاری از هیئتها «جهاد تبیین» است، اظهار کرد: اگر تبیین لازم در درون هیئتها شکل نگیرد، حرکتهای هیجانی و عاطفی در سطح شور باقی میماند و به عمق فکری و معرفتی لازم نمیرسد.
وی افزود: مسئله امروز این است که برای مخاطب روشن شود چرا باید در میدان حضور داشته باشد.
اگر این حضور صرفاً بر پایه احساسات مقطعی شکل گرفته باشد، با فروکشکردن هیجان، امکان عقبنشینی و ریزش نیز وجود خواهد داشت.
از این رو، تبیینِ معنا، چرایی و افق این حضور، یک ضرورت جدی است.
صیفی کار در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به نقش نهادهای فرهنگی و اجرایی گفت: بخشی از این وظیفه امروز بر دوش نیروهای دغدغهمند و جریانهای خودجوش قرار گرفته و بسیاری از کارها بهصورت آتشبهاختیار در حال انجام است؛ اما این بهمعنای رفع مسئولیت از نهادهای متولی نیست.
وی تأکید کرد: نهادهای فرهنگی، آموزشی و اجرایی باید با برنامهریزی منسجمتر، نیروهای توانمندتر و رویکردی اقناعی و عمیقتر وارد میدان شوند و تجربه نشان داده که کار فرهنگی مؤثر، صرفاً با بخشنامه و دستور پیش نمیرود، بلکه نیازمند تربیت نیروی انسانی، تولید محتوای قوی و حضور میدانی مستمر است.
این نویسنده و پژوهشگر همدانی خاطرنشان کرد: آنچه امروز در قالب یک بعثت مردمی دیده میشود، یک فرصت الهی است و نباید آن را دستکم گرفت.
اگر این ظرفیت با جهاد تبیین، تعمیق معرفتی و بازتعریف مأموریت هیئتها همراه شود، میتواند به تحولی ماندگار در عرصه فرهنگی و اجتماعی کشور منجر شود.
وی افزود: حفظ این دستاورد، منوط به آن است که هیئتها از سطح واکنشهای مقطعی عبور کنند و با تقویت عناصر معرفتی، تربیتی و تبیینی، نقش تاریخی خود را در شرایط جدید بهدرستی ایفا کنند.
حجتالاسلام پوررجبعلی مدیر کانون تربیتی آفتابگردان استان همدان در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به ضرورت بازتعریف «قشر خاکستری» گفت: در ادبیات رایج، وقتی از قشر خاکستری سخن گفته میشود، ذهنها سریع به سمت افراد کمحجاب یا بیحجاب میرود؛ در حالی که باید پذیرفت پیش از رخدادهای اخیر، بخشی از هیئتها نیز در عمل در طیف خاکستری قرار داشتند؛ یعنی موضع روشن و کنش بهموقع نداشتند و برخی هنوز هم در همان وضعیت هستند.
وی با بیان نمونهای از واکنشهای ابتدایی هیئتها افزود: در روزهای سوم یا چهارم پس از شهادت رهبر انقلاب، برای راهاندازی دسته زنجیرزنی از امامزاده یحیی به سمت میدان، با هیئتهای مختلف تماس گرفتیم تا دستکم «یک علم» در اختیار قرار دهند، اما بسیاری همراهی نکردند و حتی برخی اعلام میکردند خروج علم برایشان هزینه و آسیب اجتماعی دارد.
هرچند در ادامه، با گذشت زمان بخشی از همین طیف در مناسبتهایی مانند چهلم همراهی بیشتری نشان دادند.
حجت الاسلام پوررجبعلی تصریح کرد: قشر خاکستری الزاماً از ظاهر قابل شناسایی نیست و ارزیابی جذب یا عدم جذب آن، صرفاً با تصویر و نشانههای بیرونی ممکن نیست؛ بخشی از خاکستریها در میان مذهبیها و حتی در بدنه هیئتی دیده میشوند.
هرچه حرکت مردمی عمیقتر میشود، سطح تقابل و فشار افزایش مییابد
وی با تأکید بر وقوع نوعی «بعثت و بیداری» در جامعه گفت: در تجربه تاریخی بعثت پیامبر اکرم(ص)، با آغاز بعثت دشمنیها نیز آشکار شد؛ در این مقطع نیز هرچه حرکت مردمی عمیقتر میشود، سطح تقابل و فشار افزایش مییابد و یکی از مهمترین میدانهای این تقابل، حوزه اقتصاد و معیشت است.
مدیر کانون تربیتی آفتابگردان استان همدان افزود: فشارهای اقتصادی، تردیدآفرینی و نسبت دادن مشکلات به حضور مردم در صحنه، از ابزارهای فرسایشی است و اگر تبیین بهموقع صورت نگیرد بخشی از مردم دچار پرسش و تردید شوند و این میتواند به کاهش مشارکت میدانی بینجامد.
وی گفت: ما با یک ظرفیت بزرگ مردمی مواجه هستیم که بهسختی شکل گرفته است، اما برای آن مأموریت روشن تعریف نمیکنیم.
حضورهای کوتاهمدت بدون جهت مشخص چند شعار، چند نماهنگ و سپس پایان برای حفظ و تعمیق این سرمایه کافی نیست.
حجت الاسلام پوررجبعلی ادامه داد: در دوره اغتشاشات، همین حضور مردمی مانع بسیاری از آسیبها شد.
اکنون که کشور با گونهای دیگر از جنگ، یعنی فشار اقتصادی و معیشتی مواجه است، باید متناسب با این میدان نیز برای ظرفیت مردمی مأموریتهای عملیاتی تعریف شود؛ مأموریتهایی فراتر از اقدامات نمایشی و بدون کارکرد.
وی با اشاره به نزدیک بودن ماه محرم تأکید کرد: اگر از اکنون برای محرم طراحی و برنامهریزی نشود، بخشی از ظرفیتی که شکل گرفته، بهسادگی فرسوده یا هدر میرود؛ محرم میتواند نقطه تثبیت، عمقبخشی و سازماندهی این سرمایه باشد.
مدیر کانون تربیتی آفتابگردان استان همدان با انتقاد از تعریفهای سطحی از مفهوم «بچههیئتی» گفت: در ذهن برخی، بچههیئتی یعنی آشنایی با چند سبک عزاداری، چند اصطلاح یا نشانههای ظاهری؛ در حالی که اینها هویت اصیل هیئت نیست.
اگر تعریفها سطحی باشد، گفتگو و برنامهریزی هم به نتیجه نمیرسد.
این فعال هیئت همچنین به اختلاف در تحلیل و روایت اشاره کرد و گفت: در برخی فضاها، نسبت دادن مفاهیم عاشورایی به مصادیق امروز با مخالفتهایی مواجه است و جریانهایی در حال تقویت هستند که این نوع تبیین را مغالطه میدانند.
در کنار این موضوع، گرایش بخشی از هیئتها به «سخنرانان و چهرههای شبکههای اجتماعی» و معیار قرار دادن شهرت بهجای عمق معرفتی، از آسیبهای جدی است.
حجت الاسلام پوررجبعلی نقش روحانیت را در ساماندهی این وضعیت کلیدی دانست و گفت: مهمترین نهاد برای معرفتدهی و تبیین، روحانیت است.
باید برای ارکان هیئت از جمله مداح، سخنران، مدیر و بدنه فعال بستههای دقیق اطلاعاتی، بهویژه در حوزه دشمنشناسی و تحلیل صحنه، تهیه و ارائه شود.
وی تأکید کرد: هیئت مؤثر نباید به یک برنامه محدود شود؛ هیئت باید پیوست عملیاتی از گروههای جهادی و مواسات تا حلقههای تربیتی و ...
داشته باشد و باید مراقبت شود هویت هیئت با غلبه نماهنگها و فضای کنسرتگونه دچار تغییر ماهوی نشود و جایگاه هر قالب از سرود تا مداحی بهصورت متوازن تعریف گردد.
مدیر کانون تربیتی آفتابگردان استان همدان در پایان گفت: هیئتها برای حل مسائل معرفتی و تبیینی، به «سخنران ثابت» نیاز دارند؛ سخنرانی که در طول زمان تربیت فکری انجام دهد و ادبیات و مرزهای تحلیل را تثبیت کند.
محور شدن کامل مداح و انتقال بار معرفتی به مداح نمیتواند جایگزین سخنران ثابت و تربیتگر شود.
علی اسدی مسئول کانون مداحان استان همدان در ادامه در گفتوگو با خبرنگار مهر با اشاره به تحولات اجتماعی اخیر گفت: در حضورهای مردمی، نوعی فهم و رویکرد تازه بهویژه در میان نسلهای جوانتر از جمله دهههشتادیها و دههنودیها شکل گرفته که نوعی دگرگونی و بیداری درونی در بخشی از جامعه است.
وی افزود: اگرچه همچنان بخشهایی از طیف خاکستری در جامعه وجود دارند، اما شواهد میدانی نشان میدهد در میان برخی خانوادهها و گروههای اجتماعی که پیشتر حضور آنها در چنین صحنههایی کمتر انتظار میرفت، گرایش تازهای به حضور و همراهی شکل گرفته است.
مسئول کانون مداحان استان همدان با اشاره به تغییر رویکرد برخی افراد و گروهها گفت: در ماههای اخیر، حتی در میان کسانی که پیشتر در فضاهای ملتهب و ناآرام حضور داشتند، تغییر نگاه و بازگشت به مواضع متفاوت قابل مشاهده است.
همچنین در میان بخشی از مداحان و ذاکرانی که پیشتر مواضع کمرنگتری نسبت به مسائل انقلاب و ارزشهای انقلابی داشتند، اکنون نوعی بیداری و احساس مسئولیت بیشتر دیده میشود.
اصل دشمنشناسی نسبت به گذشته در هیئتها پررنگتر شده است
وی با تأکید بر نقش هیئتها اظهار کرد: بخشی از مردم حاضر در این اجتماعات، خود از بدنه هیئتها هستند و بخشی دیگر نیز در بستر هیئت و فرهنگ مذهبی شکل گرفتهاند؛ از این رو، نقش هیئتها در این جریان را نمیتوان نادیده گرفت.
اسدی ادامه داد: رویکرد محتوایی هیئتها در این مقطع تغییر محسوسی کرده است.
امروز حتی در هیئتهایی که برنامههای هفتگی معمول دارند، محتوا رنگ و بوی حماسی، ضد استکباری، ضد دشمن متجاوز و همراه با یاد و نام رهبران و شهدا پیدا کرده و این تحول، نشانهای مهم از تغییر فضای هیئتها است.
وی گفت: اگرچه ممکن است در همه هیئتها مفاهیم عاشورایی با همان ادبیات صریح گذشته به مصادیق امروز پیوند نخورد، اما اصل دشمنشناسی نسبت به گذشته بهمراتب پررنگتر شده است.
شعرها، نوحهها، نشانهها و مضامین امروز هیئتها گویای همین جهتگیری جدید است.
مسئول کانون مداحان استان همدان افزود: در بسیاری از هیئتها، مسئله شهدا، مظلومیت آنها و نسبت این حوادث با ظلم و تجاوز، بهطور جدی وارد محتوا شده و همین امر، هیئتها را به تحولات روز نزدیکتر کرده است.
وی با اشاره به تغییر در شیوه برگزاری برخی مجالس گفت: در بسیاری از هیئتها، برنامههای هفتگی بهگونهای تنظیم شده که ضمن حفظ برنامه داخلی، امکان حضور در اجتماعات مردمی نیز فراهم شود.
کوتاهکردن سینهزنی، دعا و روضه برای رسیدن به میدان و همراهی با مردم، نشانهای از درک موقعیت و مسئولیتپذیری بیشتر هیئتها است.
اسدی اضافه کرد: این تحول حتی در نشانهها و نمادها نیز دیده میشود؛ از جمله حضور علمها و پرچمهایی که بر روی آنها تصاویر رهبر و شهدای این حوادث نصب شده است.
وی با اشاره به ظرفیت میدانی هیئتها در همدان تصریح کرد: در شهر همدان، دهها نقطه تجمع شبانه وجود دارد و بخش قابل توجهی از این اجتماعات، مستقیم یا غیرمستقیم با هیئتها مرتبط است.
مسئول کانون مداحان استان همدان افزود: این نقش در شهرهای کوچکتر و روستاها حتی آشکارتر است؛ جایی که هیئت و مسجد در پایینترین سطوح اجتماعی نیز توانستهاند حرکتهای مردمی را سامان دهند و فعال نگه دارند.
وی با اشاره به روند تاریخی هیئتها گفت: در سالهای پس از انقلاب و بهویژه پس از پایان جنگ تحمیلی، برخی هیئتها بهتدریج دچار نوعی انفعال و سیر نزولی شدند.
البته این وضعیت فراگیر نبوده، اما در بخشی از هیئتها قابل مشاهده است.
اسدی در ادامه تأکید کرد: بیانات رهبر شهید انقلاب درباره هیئتها، بهویژه در سالهای اخیر، نقش مهمی در احیای توجه به ظرفیتهای اجتماعی، فرهنگی و تمدنی هیئت داشته است.
همین تأکیدها سبب شد مداحان، شاعران، مدیران هیئت و سخنرانان نسبت به مأموریتهای جدید خود آگاهتر شوند و در راستای تقویت محتوای مجالس گام بردارند.
وی در جمعبندی سخنان خود گفت: چشمانداز آینده هیئتها، حتی در صورت عبور از شرایط بحرانی، بهمراتب دشوارتر و مهمتر خواهد بود؛ زیرا مرحله بعد، پختهسازی و ماندگارکردن این افکار و تجربهها در ذهن نسل جوان است.
وی تصریح کرد: مسئله اصلی در ادامه مسیر، روایت درست این رخدادها و تبیین صحیح این تجربه تاریخی است.
تحقق این هدف نیز وابسته به ارتقای سواد فعالان هیئتی، پختهتر شدن محتواها و حفظ ارتباط مؤثر و مستمر با مخاطبان خواهد بود.
وی خاطرنشان کرد: اگر این مسیر بهدرستی طی شود، چشمانداز هیئتها میتواند از بسیاری از دورههای پیشین نیز اثرگذارتر باشد؛ اما تحقق آن نیازمند کار جدیتر، فعالیت بیشتر و تلاش مضاعف از سوی هیئتها و عناصر مؤثر آنها است.