«قربانی درون» یعنی خودخواهی و خشم‌های قدیمی را رها کنیم

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها- امیرماهان محمدی یکتا: عید قربان در نگاه بسیاری تنها یک مراسم عبادی نیست؛ بلکه تمثیلی از انسان‌بودن، فداکاری و انتخاب‌های دشوار است، امروز که جامعه ایران در بستر فشارهای گوناگون قرار دارد، نگاه به این عید می‌تواند ما را به بازخوانی مفاهیم بنیادین ایمان، امید و مسئولیت‌پذیری برساند.
گفت‌وگوی حاضر با حجت‌الاسلام منصور باقربیک تبریزی مدیرکل تبلیغات اسلامی شهرستان‌های استان تهران و کارشناس مذهبی، فرهنگی و اجتماعی تلاشی است، برای شنیدن توضیحاتی از کسی که سال‌ها در میدان تبلیغ، شناخت اجتماعی و تحلیل شرایط فرهنگی کشور فعال بوده است.
*عید قربان برای جامعه‌ای که امروز چه معنایی می‌تواند داشته باشد؟
عید قربان عیدی است که در آن «تن دادن به خواست خدا» محور است، وقتی جامعه‌ای در بحران قرار می‌گیرد، طبیعی است که مردم زیر فشارها بار روانی بیشتری دارند، اتفاقاً در چنین دوره‌هایی مفهوم قربان معنا پیدا می‌کند: یعنی انسان بسنجد که حاضر است چه چیزهایی را—از راحتی تا منافع شخصی—برای خیر عمومی و برای گذر از شرایط سخت قربانی کند.
عید قربان به ما یادآوری می‌کند که بدون فداکاری، هیچ جامعه‌ای از بحران عبور نمی‌کند.
همان‌طور که ابراهیم(ع) برای رسیدن به نقطه آرامش الهی باید از یک دلبستگی عظیم عبور می‌کرد، جامعه امروز ما هم برای عبور از گردنه‌ها نیاز به بازتعریف دلبستگی‌ها دارد؛ از زیاده‌خواهی، اسراف، کینه‌های سیاسی، تا بی‌تفاوتی اجتماعی.
این را هم باید بگویم، قربانی کردن فقط اقتصادی نیست، گاهی صداقت در کار، ترک فساد و توجه به مردم بزرگ‌ترین قربانی است.
هم مسئولان و هم مردم نقش تعیین‌کننده ای در این بین دارند، اینکه در فضای مجازی یا روابط اجتماعی تقسیم نفرت نکنیم، امید را در جامعه بیدار نگه‌داریم، به هم کمک کنیم، این‌ها هم «قربانی» است.
امروز ساده‌ترین کار ناامید کردن و تمسخر است، اما سخت‌ترین کار امیدآفرینی و مهربانی است.
* شما بارها از «قربانی درون» سخن گفته اید، این مفهوم چیست و چه نسبتی با روزگار ما دارد؟
قربانی درون یعنی رها کردن آن چیزهایی که از درون ما را زمین‌گیر می‌کند، خودخواهی، خشم‌های قدیمی، ناامیدی مزمن، کینه‌های بی‌ثمر، وابستگی‌های غلط، و حتی ترس‌های فلج‌کننده.
در جامعه امروز، بسیاری از مشکلات از «درون آدم‌ها» شروع می‌شود.
مثلاً اگر کارمند یک اداره باشد، بی‌مسئولیتی‌اش تراکم می‌شود و تبدیل به یک بحران اجتماعی خواهد شد، اگر پدر و مادری باشد، فرزندش قربانی کم‌تحملی یا بی‌حوصلگی او می‌شود.
قربانی کردن این صفات داخلی همان نقطه‌ای است که می‌توان گفت «عید قربان از ما آغاز می‌شود، نه از بیرون».
* ارتباط عید قربان با ایثار چیست؟
آیا ایثار با شرایط امروز مردم امکان‌پذیر است؟
ایثار یعنی «بر دیگری مقدم داشتن».
در روزگار فشار اقتصادی این کار شاید دشوار باشد، اما دقیقاً ارزشمندتر هم هست.
ایثار لزوماً پول خرج کردن نیست.
امروز ایثار می‌تواند وقت گذاشتن برای حل یک مشکل عمومی، حمایت معنوی از همسایه، خانواده یا همکار، مشارکت در حل‌وفصل اختلافات، تلاش برای ساختن امید در جامعه و یا گذشت از حق شخصی برای مصلحت بزرگ‌تر باشد.
در عید قربان، اصل قربانی کردن نمادی از ایثار است، یعنی من از بخشی از داشته خود می‌گذرم تا جامعه‌ام از آن بهره‌مند شود.
چه این گذشت مادی باشد چه اخلاقی و چه حتی سیاسی.
* به عنوان مثال به جنگ رمضان اشاره می کنم، این جنگ چه درسی برای ما در روزگار کنونی دارد؟
جنگ رمضان، جنگی بود که اراده و معنویت در آن نقش محوری داشت.
ملت‌ ما، با ایمان، وحدت و روحیه فداکاری توانست ورق را برگرداند و در مقابل استکبار جهانی بایستد، این جنگ یک پیام روشن برای امروز دارد: وقتی جامعه‌ای متحد باشد، از بحران‌ها عبور می‌کند، حتی اگر امکاناتش کم باشد.
امروز ما هم در داخل کشور با جنگ اقتصادی مواجهیم، دشمن همواره می‌خواهد امید مردم را هدف بگیرد.
جنگ رمضان نشان می‌دهد که در سخت‌ترین شرایط هم می‌توان پیروز شد، اگر مردم احساس کنند کنار هم ایستاده‌اند و دروغ، فساد و بی‌تفاوتی جایی ندارد.
* آیا نسل جوان امروز توانسته با مفهوم قربانی ارتباط برقرار کند؟
نسل جوان روحیه بسیار بلندی دارد، اگر ببینند معنا چیست، اتفاقاً بیشتر از دیگران قربانی می‌کنند،مشکل این است که ما زبان ارتباط با جوان را تغییر نداده‌ایم.
برای نسل جدید، قربانی یعنی عمل‌گرایی در کمک به جامعه، صداقت در رفتار، نرفتن به سمت فساد، احترام به دیگران در فضای مجازی، ساختن پروژه‌های جمعی برای بهبود جامعه، و وقتی این‌ها را توضیح دهیم، جوانان خودشان پیش‌قدم می‌شوند.
نمونه‌اش فعالیت‌های جهادی و گروه‌های داوطلب مردمی است.
* چطور می‌توان عید قربان را از یک آیین فردی به یک «رخداد اجتماعی» تبدیل کرد؟
عید قربان همین امروز نیز یک آئین اجتماعی است، شما نماز عید قربان را ببینید، همه مردم در صفوف متحد در برابر پروردگار به بندگی می ایستند، البته با سه کار مهم:
۱.
روایت‌سازی: باید قصه‌های واقعی ایثار در جامعه بازگو شود.
۲.
عمل جمعی: مساجد، محلات و نهادهای مردمی برنامه‌هایی مشترک برای کمک‌رسانی اجرا کنند.
۳.
هم‌افزایی رسانه‌ای: رسانه‌ها بر فداکاری‌های کوچک و مردمی نورافکن بیندازند، نه فقط روی حوادث تلخ.
می توان، این عید را بیش از گذشته اجتماعی کرد، اگر مردم احساس کنند عید قربان فرصتی برای کنار هم بودن است، این عید بیش از پیش تبدیل به یک رخداد اجتماعی اثرگذار می‌شود.
* اگر بخواهید یک پیام از عید قربان برای وضعیت فعلی کشور انتخاب کنید، آن پیام چیست؟
پیام عید قربان این است: «تا وقتی که به خاطر همدیگر قربانی ندهیم، هیچ چیز درست نمی‌شود.»
قربانی یعنی خروج از خودپرستی.
یعنی منِ نوعی بفهمم که حال جامعه‌ام به حال خودم گره خورده است، اگر عید قربان به ما یاد دهد که بخشی از وقت، انرژی، آرامش و حتی حقمان را برای مصلحت بزرگ‌تر کنار بگذاریم، ایران دوباره روی ریل پیشرفت قرار می‌گیرد.
عید قربان تنها یک خاطره تاریخی یا یک آیین عبادی نیست؛ تمرینی است برای انسان شدن، گفت‌وگوی ما با حجت‌الاسلام منصور باقربیک تبریزی نشان داد که این عید، با همه سادگی ظاهری‌اش، ظرفیت آن را دارد که تبدیل به منشوری برای اتحاد، انسجام و ایثار در جامعه شود، جامعه‌ای که نیازمند مهربانی، صداقت، اعتمادسازی و تصمیم‌های سخت اما ضروری است.
اگر عید قربان را نه صرفاً به‌عنوان یک مراسم، بلکه به‌عنوان یک «راه» ببینیم، شاید بتوانیم در میانه بحران‌ها، امید را دوباره بازیابیم و مسیر ایثار و انسانیت را با هم طی کنیم.