عید قربان در کردستان؛ از نوای تکبیر در مساجد تا تقسیم نذری در کوچهها
سنندج- عید قربان در کردستان تنها یک مناسبت مذهبی نیست، بلکه آیینی ریشهدار از همدلی است روزی که نوای تکبیر طنینانداز میشود و سنت قربانی، سفرههای مردم نیازمند را رنگ مهربانی میبخشد.
خبرگزاری مهر؛ گروه استانها: صبح عید قربان در کردستان حال و هوای دیگری دارد؛ از نخستین ساعات بامداد، صدای تکبیر و ذکر در کوچهها و محلهها پیچیده و مردم با لباسهای محلی و آراسته راهی مساجد و مصلیها میشوند.
پیرمردانی که عصا به دست آرام قدم برمیدارند، کودکانی که لباس نو پوشیدهاند و زنان کُرد که برای پذیرایی از مهمانان و آمادهسازی نذریها از سحرگاه بیدار شدهاند، بخشی از جلوههای این عید بزرگ اسلامی در دیار فرهنگ و عرفان است.
عید قربان در کردستان تنها به انجام یک فریضه دینی محدود نمیشود، بلکه مجموعهای از آئینهای اجتماعی و فرهنگی را در بر میگیرد که نسل به نسل منتقل شده است.
از قربانی کردن دام و توزیع گوشت میان نیازمندان گرفته تا دید و بازدیدهای خانوادگی، صله رحم و کمک به محرومان، همگی نشانههایی از روحیه همبستگی مردم این خطه است.
عیدی که با نوای تکبیر آغاز میشود
در بسیاری از شهرها و روستاهای کردستان، مردم از شب عید قربان خود را برای این روز آماده میکنند مساجد و تکایا مملو از جمعیتی میشود که برای اقامه نماز عید گرد هم آمدهاند صدای «الله اکبر» و «لا اله الا الله» در فضای شهرها طنین میاندازد و حال و هوایی معنوی ایجاد میکند.
در سنندج، سقز، بانه، مریوان و قروه و حتی جای این استان نماز عید قربان معمولاً با حضور گسترده مردم در مصلاها و مساجد بزرگ برگزار میشود
بسیاری از خانوادهها نیز پیش از طلوع آفتاب، قربانیهای خود را آماده میکنند تا پس از اقامه نماز، آئین قربانی انجام شود.
ماموستاها و علمای اهل سنت کردستان در خطبههای این روز، مردم را به وحدت، نوعدوستی و کمک به نیازمندان دعوت میکنند و فلسفه عید قربان را نماد عبودیت و تسلیم در برابر فرمان الهی میدانند.
قربانی؛ سنتی برای تقسیم مهربانی
قربانی کردن دام در کردستان تنها یک عمل عبادی نیست، بلکه فرصتی برای تقسیم شادی و مهربانی میان مردم محسوب میشود بسیاری از خانوادهها بخشی از گوشت قربانی را میان اقوام، همسایگان و نیازمندان توزیع میکنند.
در برخی روستاها هنوز رسم قدیمی «سهم همسایه» پابرجاست؛ به این معنا که حتی خانوادههای کمبضاعت نیز تلاش میکنند سهمی هرچند اندک برای همسایه یا خانوادهای نیازمند کنار بگذارند.
همین سنتها باعث شده عید قربان در کردستان رنگ و بویی از همدلی اجتماعی داشته باشد.
در شهرهای مرزی استان نیز گروههای مردمی و خیریهها هر ساله با جمعآوری نذورات، گوشت قربانی را میان خانوادههای کمبرخوردار توزیع میکنند.
برخی جوانان داوطلب نیز از صبح روز عید در کنار مراکز خیریه حضور مییابند تا در بستهبندی و توزیع گوشت مشارکت داشته باشند.
لباسهای محلی و شور دید و بازدیدها
یکی از جلوههای زیبای عید قربان در کردستان، پوشیدن لباسهای محلی کُردی است مردان با لباسهای سنتی شامل چوخه و رانک و زنان با لباسهای رنگارنگ کُردی در مراسمهای عید حاضر میشوند و این موضوع جلوهای خاص به فضای شهرها و روستاها میبخشد.
دید و بازدیدهای خانوادگی نیز بخش جداییناپذیر این عید است خانوادهها پس از اقامه نماز و انجام قربانی، به دیدار بزرگترهای فامیل میروند در بسیاری از خانهها سفرههایی از نان محلی، شیرینیهای سنتی، چای و غذاهای محلی برای پذیرایی از مهمانان پهن میشود.
در برخی مناطق کردستان رسم است که جوانترها دست بزرگترهای خانواده را میبوسند و از آنان طلب دعای خیر میکنند.
این سنت کهن همچنان در بسیاری از خانوادهها حفظ شده و به تقویت پیوندهای خانوادگی کمک میکند.
نقش زنان در آئینهای عید قربان
زنان کُرد در برگزاری آئینهای عید قربان نقش پررنگی دارند.
از آمادهسازی غذا و شیرینیهای محلی گرفته تا ساماندهی دید و بازدیدها و مشارکت در توزیع نذورات، بخش مهمی از فضای عید بر دوش زنان خانواده است.
در برخی مناطق روستایی، زنان از روز قبل نانهای محلی مانند برساق و کلانه آماده میکنند و غذاهای سنتی برای پذیرایی از مهمانان میپزند همچنین بسیاری از زنان در کنار مردان در توزیع گوشت قربانی میان خانوادههای نیازمند مشارکت دارند.
برخی مادران کردستانی نیز تلاش میکنند کودکان خود را از سنین پایین با فلسفه عید قربان و اهمیت کمک به دیگران آشنا کنند تا این سنتهای انسانی و دینی در نسلهای آینده نیز تداوم یابد.
عید قربان و رونق بازارهای محلی
با نزدیک شدن به عید قربان، بازارهای کردستان نیز حال و هوای متفاوتی پیدا میکنند بازار فروش دام، لباسهای محلی، شیرینی و مواد غذایی رونق میگیرد و بسیاری از مردم برای خرید مایحتاج عید راهی بازارها میشوند.
در شهرهایی مانند بانه و سقز، بازار دام در روزهای منتهی به عید قربان یکی از پررونقترین روزهای خود را سپری میکند فروشندگان دام از مناطق مختلف استان و حتی استانهای همجوار برای عرضه دام به این بازارها میآیند.
همچنین قنادان و نانواییهای سنتی نیز این روزها شلوغتر از همیشه هستند و مردم برای تهیه شیرینی و نان محلی به آنها مراجعه میکنند.
عید قربان؛ نماد وحدت در کردستان
کردستان همواره به عنوان سرزمین همزیستی و وحدت شناخته شده و عید قربان نیز یکی از مناسبتهایی است که این وحدت را به نمایش میگذارد در بسیاری از شهرهای استان، مردم با هر قومیت و گرایشی در کنار یکدیگر این عید را گرامی میدارند.
علمای اهل سنت و تشیع نیز در پیامها و سخنرانیهای خود بر ضرورت حفظ وحدت اسلامی و همدلی میان مسلمانان تأکید میکنند بسیاری از مردم معتقدند که عید قربان فرصتی برای کنار گذاشتن اختلافات و تقویت روحیه برادری و همبستگی است.
در سالهای اخیر نیز گروههای مردمی و سازمانهای خیریه تلاش کردهاند با اجرای پویشهای کمک مؤمنانه، فلسفه واقعی عید قربان یعنی توجه به محرومان را بیش از گذشته در جامعه ترویج کنند.
قربانی؛ آئینی ماندگار در فرهنگ مردم کردستان
هرچند زندگی مدرن بخشی از سبک زندگی سنتی مردم را تغییر داده، اما آئینهای عید قربان همچنان جایگاه ویژهای در میان خانوادههای کردستانی دارد بسیاری از خانوادهها معتقدند حفظ این سنتها به معنای حفظ هویت فرهنگی و دینی جامعه است.
پیرمردان روستاها هنوز از عیدهای قربان قدیم یاد میکنند؛ روزهایی که مردم با امکانات کمتر اما دلهایی نزدیکتر، عید را جشن میگرفتند و هیچ خانوادهای در روستا بدون سهم قربانی نمیماند.
امروز نیز با وجود تغییر سبک زندگی، روح مهربانی، سخاوت و همدلی همچنان در عید قربان کردستان زنده است؛ عیدی که در آن صدای تکبیر، بوی نان تازه، سفرههای ساده و دستان بخشنده مردم، معنای واقعی بندگی و انسانیت را روایت میکند.
