پایان مصونیت جغرافیایی؛ دکترین جدید بازدارندگی ایران
به گزارش مشرق، علی حسن حیدری فعال رسانه در تلگرام نوشت:
تحولات اخیر منطقه نشان میدهد که خاورمیانه وارد مرحله تازهای از بازتعریف موازنه قدرت شده است؛ مرحلهای که در آن، مفهوم «امنیت جغرافیایی» برای قدرتهای بزرگ، دیگر همان معنای سنتی گذشته را ندارد.
در همین چارچوب، بیانیه اخیر سپاه پاسداران درباره امکان گسترش دامنه نبرد به سطوح فرامنطقهای را باید فراتر از یک موضعگیری رسانهای یا هشدار سیاسی تحلیل کرد.
این پیام، در واقع اعلام رسمی یک تغییر راهبردی در منطق بازدارندگی جمهوری اسلامی است؛ تغییری که بر اساس آن، هرگونه اقدام نظامی علیه ایران، لزوماً در مرزهای جغرافیایی خاورمیانه محدود نخواهد ماند و میتواند منافع، زیرساختها و امنیت شبکهای غرب را در مقیاسی گستردهتر تحت تأثیر قرار دهد.
آنچه این بیانیه را مهم میکند، صرفاً ادبیات تهدیدآمیز آن نیست، بلکه پشتوانه عملیاتی و تجربی آن در تحولات سالهای اخیر است.
جنگهای جدید ثابت کردهاند که عصر مصونیت مطلق قدرتهای بزرگ به پایان رسیده است.
امروز فناوریهای نوین موشکی، پهپادی، سایبری و شبکههای نبرد نامتقارن، این امکان را فراهم کردهاند که بازیگران منطقهای نیز بتوانند هزینههای سنگینی را به قدرتهای فرامنطقهای تحمیل کنند.
در چنین شرایطی، فاصله جغرافیایی دیگر تضمینکننده امنیت نیست و همین مسئله، مهمترین تغییر در قواعد درگیری طی دهه اخیر محسوب میشود.
راهبرد جدید ایران را باید در چارچوب «بازدارندگی تهاجمی» تحلیل کرد؛ دکترینی که هدف آن نه آغاز جنگ، بلکه افزایش هزینه و پیچیدهسازی محاسبات دشمن است.
در این منطق، بازدارندگی صرفاً به معنای دفاع از مرزها نیست، بلکه به معنای ایجاد این باور در ذهن طرف مقابل است که هرگونه اقدام تهاجمی، تبعاتی غیرقابلکنترل و چندلایه برای او ایجاد خواهد کرد.
به بیان دیگر، ایران تلاش میکند معادلهای را تثبیت کند که در آن، تصمیم به جنگ علیه ایران، مساوی با ورود به یک بحران گسترده اقتصادی، امنیتی و ژئوپلیتیکی برای کل غرب تلقی شود.
در این میان، مسئله فقط توان موشکی یا پهپادی نیست؛ بلکه مهمتر از آن، «شبکهسازی راهبردی» در جغرافیای منطقه است.
تجربه سالهای اخیر نشان داده که بازیگران همسو با ایران در نقاط مختلف غرب آسیا، اکنون به بخشی از معادله بازدارندگی منطقهای تبدیل شدهاند.
همین مسئله موجب شده که هرگونه درگیری احتمالی، از یک جنگ محدود به تقابلی چندجبههای و فرسایشی تبدیل شود.
این تحول، عملاً نظریه سنتی «جنگ کنترلشده» را که سالها مبنای محاسبات امنیتی آمریکا در منطقه بود، با چالش جدی مواجه کرده است.
پیام مهم دیگر این بیانیه، بُعد اقتصادی جنگهای مدرن است.
در جهان بههمپیوسته امروز، امنیت انرژی و تجارت جهانی بهشدت شکنندهتر از گذشته شده است.
کافی است تنها یکی از گلوگاههای راهبردی انرژی و تجارت دچار ناامنی پایدار شود تا موجی از بحران در بازارهای جهانی شکل بگیرد.
تنگه هرمز، بابالمندب و مسیرهای حیاتی دریایی، صرفاً گذرگاههای منطقهای نیستند، بلکه شریانهای اصلی اقتصاد جهانیاند.
از این رو، هرگونه تنش گسترده در این حوزهها میتواند زنجیره تأمین، بازار انرژی، بیمه حملونقل و تجارت جهانی را با بحرانهای کمسابقه روبهرو کند.
همین مسئله سبب شده که جنگ در غرب آسیا، دیگر صرفاً یک بحران منطقهای نباشد، بلکه مستقیماً با امنیت اقتصادی جهان گره بخورد.
برای آمریکا و اروپا، مسئله اصلی اکنون نه فقط توان نظامی ایران، بلکه تغییر ماهیت تهدید است.
در گذشته، غرب بر این تصور استوار بود که میتواند با اتکا به فاصله جغرافیایی، شبکه پایگاههای نظامی و برتری تکنولوژیک، هر بحرانی را در خارج از مرزهای خود مدیریت کند؛ اما جنگهای جدید نشان دادهاند که تهدیدهای نامتقارن میتوانند زیرساختهای اقتصادی، سایبری و امنیتی را حتی در عمق کشورهای غربی نیز تحت تأثیر قرار دهند.
به همین دلیل، نگرانی اصلی غرب امروز صرفاً یک جنگ نظامی کلاسیک نیست، بلکه گسترش نبردهای فرسایشی، شبکهای و چندبعدی است که میتواند امنیت داخلی جوامع غربی را نیز دچار اختلال کند.
در نهایت، بیانیه اخیر سپاه را باید نشانهای از تحول در نظم امنیتی منطقه دانست؛ نظمی که در آن، دوران جنگهای یکطرفه و مداخلات کمهزینه رو به پایان است.
جمهوری اسلامی تلاش میکند این پیام را منتقل کند که هرگونه ماجراجویی نظامی، دیگر بدون هزینه و محدود به جغرافیای خاورمیانه نخواهد بود.
چه این راهبرد را بپذیریم و چه درباره ابعاد آن نقد داشته باشیم، واقعیت آن است که معادلات قدرت در منطقه تغییر کرده و مفهوم بازدارندگی وارد مرحلهای تازه شده است؛ مرحلهای که در آن، «قدرت تحمیل هزینه» و «توان برهمزدن محاسبات دشمن» بیش از هر زمان دیگری تعیینکننده خواهد بود.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.