تابآوری ایرانیان، روایتی تاریخی و فرهنگی از عبور از بحرانها
کارشناس رسانه گفت: سوم خرداد تنها یادآور آزادی خرمشهر نیست؛ بلکه نمادی از مقاومت و تابآوری جامعه ایرانی در برابر بحرانهای تاریخی است.
سید امیر یکهسادات کارشناس رسانه در گفتوگو با خبرنگار مهر، گفت: جامعه ایرانی علاوه بر تابآوری اجتماعی، در حوزه فرهنگی نیز توانسته در بزنگاههای دشوار تاریخی، هویت و انسجام خود را حفظ کند.
وی افزود: مفهوم تابآوری اجتماعی به توان یک جامعه برای مواجهه با بحرانها و بازسازی خود پس از شوکهای بزرگ اشاره دارد.
اگر تاریخ معاصر ایران را مرور کنیم، میبینیم جامعه ایرانی بارها در معرض جنگ، اشغال، تحریم و فشارهای اقتصادی قرار گرفته، اما در بسیاری از این مقاطع توانسته نوعی سازگاری و مقاومت اجتماعی از خود نشان دهد.
بخشی از این مسئله به ریشههای فرهنگی ایرانیان بازمیگردد؛ فرهنگی که در ادبیات، آیینها و حافظه تاریخی ما، مفهوم ایستادگی را زنده نگه داشته است.
این کارشناس رسانه خاطرنشان کرد: یکی از مهمترین ابعاد این مسئله، تابآوری فرهنگی است.
جامعه ایرانی در دورههای بحران، تنها به دنبال حفظ معیشت یا امنیت نبوده، بلکه تلاش کرده هویت فرهنگی خود را نیز حفظ کند.
در بسیاری از دورههای تاریخی، شعر، موسیقی، آیینهای مذهبی و سنتهای اجتماعی به ابزار حفظ امید و انسجام ملی تبدیل شدهاند.
حتی در سختترین شرایط، مردم تلاش کردهاند مناسبتهای فرهنگی و آیینی را زنده نگه دارند و همین مسئله به حفظ روحیه جمعی کمک کرده است.
وی ادامه داد: در جنگ جهانی اول، با وجود اعلام بیطرفی ایران، کشور عملاً به میدان رقابت قدرتهای خارجی تبدیل شد.
حضور نیروهای روس، عثمانی و بریتانیا، قحطی گسترده و تضعیف ساختارهای حکمرانی، جامعه ایران را با بحران بزرگی مواجه کرد، اما در همان شرایط نیز شبکههای محلی، پیوندهای اجتماعی و ساختارهای سنتی همیاری به بقای جامعه کمک کردند.
جنگ هشت ساله ایران و عراق، نمونه تابآوری فرهنگی در تاریخ معاصر ایران است
یکهسادات گفت: تجربه دوم مربوط به جنگ جهانی دوم است.
ایران بار دیگر، با وجود اعلام بیطرفی، در سال ۱۳۲۰ توسط متفقین اشغال شد.
فشارهای اقتصادی، ناامنی و تحولات سیاسی گسترده، شرایط دشواری را برای جامعه ایجاد کرد، اما جامعه ایرانی توانست خود را با وضعیت جدید تطبیق دهد و مسیر بازسازی اجتماعی و سیاسی را ادامه دهد.
وی با اشاره به جنگ تحمیلی اظهار کرد: بدون تردید برجستهترین نمونه تابآوری اجتماعی و فرهنگی در تاریخ معاصر ایران، جنگ هشتساله ایران و عراق است.
در آن دوران، مردم صرفاً درگیر مقاومت نظامی نبودند، بلکه نوعی همبستگی فرهنگی نیز شکل گرفت.
ادبیات دفاع مقدس، سرودها، روایتهای مردمی و حتی سبک زندگی آن دوران، بخشی از حافظه مشترک ایرانیان شد.
آزادسازی خرمشهر در سوم خرداد ۱۳۶۱ نیز به نماد همین مقاومت ملی تبدیل شد.
این کارشناس رسانه افزود: در سالهای اخیر نیز همزمان با فشارهای اقتصادی و تنشهای امنیتی، جامعه ایرانی همچنان از ظرفیتهای فرهنگی خود برای حفظ انسجام استفاده کرده است.
خانواده، آیینهای مذهبی، روابط خویشاوندی و فعالیتهای جمعی فرهنگی در بسیاری از مواقع به کاهش اضطراب اجتماعی و حفظ امید عمومی کمک کردهاند.
یکهسادات تصریح کرد: البته تابآوری اجتماعی و فرهنگی به معنای عادی شدن بحرانها نیست.
پایداری یک جامعه تنها با صبر مردم حفظ نمیشود و نیازمند سیاستگذاری کارآمد، تقویت سرمایه اجتماعی و کاهش فشارهای ساختاری است.
اما تجربه تاریخی نشان میدهد جامعه ایرانی در بزنگاههای دشوار، بارها توانسته با تکیه بر فرهنگ، حافظه جمعی و همبستگی اجتماعی از بحرانها عبور کند.
این کارشناس رسانه در پایان گفت: سوم خرداد فقط یک مناسبت تاریخی نیست، بلکه فرصتی برای بازخوانی تجربهای گستردهتر از مقاومت اجتماعی و فرهنگی در ایران است؛ تجربهای که همچنان میتواند یکی از مهمترین منابع امید و انسجام برای آینده باشد.