تخریب خاموش پناهگاه حیات وحش یخاب؛ «معادن» محیط زیست را میبلعند
کاشان - در دل یکی از بکرترین زیستگاههای امن کشور، جایی که مرز میان نیاز اقتصادی و حفاظت محیط زیست در هالهای از ابهام فرو رفته است، صدای انفجارهای معادن جایگزین غریدن حیات وحش شده است.
خبرگزاری مهر، گروه استانها - هادی نجفزاده: بهرهبرداری از معادن به عنوان یکی از ارکان توسعه صنعتی و اقتصادی، همواره با تغییرات گسترده در ساختار زمین و اکوسیستمهای طبیعی همراه بوده است.
فرآیندهایی مانند حفاری، انفجار، حمل و نقل مواد معدنی و دفع باطلهها نه تنها منجر به تخریب پوشش گیاهی و فرسایش خاک میشود بلکه با آزادسازی فلزات سنگین و گرد و غبار، منابع آبهای سطحی و زیرزمینی را نیز دچار آلودگی میکند.
این دگرگونیها در بلندمدت، زیستگاههای حساس جانوری را تکهتکه کرده و تعادل ظریف زیستمحیطی مناطق را بر هم میزند؛ موضوعی که نیازمند گزارشدهی دقیق و شفاف در ارزیابیهای زیستمحیطی پروژهها است.
در این میان، وضعیت فعالیت معادن در پناهگاه حیات وحش یخاب شهر ابوزیدآباد بسیار حائز اهمیت است.
این منطقه که به عنوان یکی از زیستگاههای اصلی گونههای شاخص و در معرض خطر انقراضی شناخته میشود، با معضل همجواری با معادن فعال و نیمه فعال روبرو است.
گزارشات میدانی حاکی از آن است که برداشت بیرویه مصالح و اکتشافات معدنی در حریم این پناهگاه، ضمن افزایش سر و صدای ناشی از ماشینآلات و تردد کامیونها، منجر به تخریب پناهگاههای طبیعی و اختلال در چرای دامهای وحشی شده است.
آثار تجمعی این فعالیتها در یخاب، فراتر از آلودگی فیزیکی، به کاهش تراکم جمعیت گونههای شاخص و تغییر مسیر مهاجرت آنها انجامیده است.
بررسی نقشههای تداخل معدنی نشان میدهد که بخشهایی از هسته اصلی پناهگاه در معرض خطر نفوذ گرد و غبار ناشی از دپوهای معدنی قرار دارد.
ارتقای یخاب از سال ۱۳۹۶
حسن امجدیان در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به اینکه این پناهگاه با توجه به ظرفیتهای خوبی که چه در حوزه گونههای گیاهی و چه در حوزه گونههای جانوری داشت از سال ۱۳۹۶ به عنوان پناهگاه ارتقا پیدا کرد، اظهار کرد: با توجه به ظرفیتهای موجود، این منطقه تحت عنوان زاگرس کوچک شناخته شده است.
وی با اشاره به اعطای یک سری مجوزها برای بهرهبرداری معادن در این منطقه ابراز کرد: حدود ۱۴ معدن در این منطقه دارای مجوز بهرهبرداری هستند، اما نکتهای که وجود دارد این است که فعالان زیستمحیطی در بخش کویرات منطقه ابوزید آباد این دغدغه را دارند که دوباره زمزمههایی شنیده میشود که قرار است مجوزهای جدید معادن در این منطقه صادر شود و این خود آسیب به ظرفیتهایی است که این منطقه دارد.
این استاد دانشگاه با بیان اینکه مردم محلی منطقه با توجه به تجربیات خود نگران توسعه معادن در این پناهگاه حیات وحش هستند، تصریح کرد: این دغدغهها باید توسط مسئولین محلی و کشوری شنیده شود، چراکه این منطقه جزو سرمایههای کشور است که باید نسلهای ما نیز از آن بهرهمند شوند.
وی خاطرنشان کرد: نکتهای که در ضوابط زیستمحیطی مرتبط با پناهگاه وجود دارد، یک سری ممنوعیتها و محدودیتهایی است که قانونگذار آنها را تعیین کرده است؛ از جمله اینکه ما برای بهرهبردار این الزام را در قانون داریم که بعد از اینکه دوران بهرهبرداری تمام میشود، او باید به ترمیم و بازسازی معدنی که باعث تخریب بخشی از محیطزیست شده است بپردازد که متأسفانه در معادنی که ما در سطح پناهگاه حیات وحش یخاب مشاهده کردیم چنین چیزی ندیدیم.
امجدیان افزود: این مهم برای بعد از بهرهبرداری است، ولی در مرحله قبل از بهرهبرداری هم نکتهای که وجود دارد این است که ما باید حواسمان به بحث ممنوعیتها و محدودیتهای مناطق چهارگانه زیستمحیطی باشد و آنجاهایی که قرار است آسیب به محیطزیست برسد باید محدودیتهای جدی اعمال شود.
لبه پرتگاه انقراض برای گونههای نایاب
حسین فرامرزی نیز در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: ادامه فعالیت معادن در منطقه حفاظتشده یخاب ابوزیدآباد، حیات دو گونه جانوری نادر و منحصربهفرد جهان را با خطر انقراض قطعی مواجه کرده است.
وی افزود: این منطقه دارای پوشش گیاهی بسیار خاصی است که بستر زندگی دو گونه نادر حیات وحش را فراهم میکند که در هیچ نقطه دیگری از کره زمین یافت نمیشوند.
این فعال محیطزیست ابراز کرد: منطقه یخاب ابوزیدآباد در استان اصفهان، گنجینهای از تنوع زیستی است.
متأسفانه طی سالهای اخیر، مجوزهای بیرویه برای بهرهبرداری معادن در این منطقه صادر شده که نهتنها پوشش گیاهی نادر را نابود میکند، بلکه با تخریب زیستگاه، این دو گونه جانوری منحصربهفرد را به لبه پرتگاه انقراض کشانده است.
وی افزود: برداشت سنگ و مواد معدنی با انفجار و ماشینآلات سنگین، ضمن آلودگی صوتی و گردوغبار شدید، باعث گریز و جابهجایی اجباری این جانوران شده است.
از آنجا که این گونهها قادر به زندگی در هیچ زیستگاه دیگری نیستند، عملاً با تخریب زیستگاهشان، محکوم به مرگ تدریجی خواهند شد.
فرامرزی با اشاره به مسئولیت قانونی و اخلاقی نهادهای متولی گفت: هرچند گفته میشود که فعالیت معادن با طی مراحل قانونی بوده است، اما این نکته را باید مورد توجه قرار داد که مگر متولیان امر به خصوص سازمان محیطزیست چرا نسبت به موافقت با اعطای مجوز برای بهرهبرداری با این معادن در منطقهای که به عنوان پناهگاه حیات وحش است، موافقت کردهاند؟
فرآیندهای قانونی در برابر دغدغههای محیطزیستی
حسین اکبری معاون محیطزیست طبیعی اداره کل محیطزیست استان اصفهان نیز در گفتگو با خبرنگار مهر با بیان اینکه دغدغه فعالان محیطزیست برای فعالیت معادن در یخاب قابل تقدیر است، اظهار کرد: به هر حال ماهیت معدن یک اثراتی بر طبیعت دارد ولی مجوز جدید معدن یخاب مسبوق به سابقه است.
وی با بیان اینکه برای اعطای این مجوز فرآیند قانونی انجام شده است، ابراز کرد: البته در شرایط کنونی باید اداره کل محیطزیست استان اصفهان با هماهنگی اداره کل منابع طبیعی و اداره کل صمت و خود فرد متقاضی نشستی داشته باشد تا الزامات زیستمحیطی آن منطقه بررسی شود.
معاون محیطزیست طبیعی اداره کل محیطزیست استان اصفهان تصریح کرد: باید روشها و راهکارهایی را اتخاذ کنیم که فعالیت این معادن حداقل اثرات بر طبیعت داشته باشد.
وی خاطرنشان کرد: جادههای دسترسی، حفاریها و بهرهبرداری از این معادن باید به گونهای باشد که تخریب و آلودگی برای محیطزیست نداشته باشد و البته بهرهبردار نیز باید در عمل به مسئولیتهای اجتماعی خود نیز مشارکت کنند.
اکبری افزود: تمام ملاحظاتی که مدنظر فعالان محیطزیستی است در کارگروه تعاملی سازمان حفاظت محیطزیست و وزارت صمت مطرح شده است و با توجه به سوابقی که مجوز جدید فعالیت از قبل داشته است همانند شرکت در مزایده؛ فعالیت این معدن بلامانع است.
ضرورت بازنگری در مدیریت پناهگاه یخاب
بررسی فعالیت معادن در پناهگاه حیات وحش یخاب به روشنی نشان میدهد که این فعالیتها با اهداف حفاظتی این منطقه در تعارض مستقیم قرار دارند.
اگرچه بهرهبرداری معادن ممکن است منافع اقتصادی کوتاهمدتی به همراه داشته باشد، اما شواهد حاکی از اثرات جبرانناپذیر و وسیع زیستمحیطی است.
عملیات معدنکاوی به طور مشخص منجر به تخریب فیزیکی زیستگاههای کلیدی، آلودگی منابع آب (از طریق ورود رسوبات و فلزات سنگین)، افزایش گردوغبار، فرسایش خاک و اختلال در کریدورهای مهاجرت گونههای شاخص شده است.
همچنین سر و صدا و ترددهای مکرر، الگوهای رفتاری و تولیدمثلی جانوران را بر هم زده و آرامش منطقه را که رکن اصلی یک پناهگاه است، از بین برده است.
در مجموع، ادامه فعالیتهای معدنی ضمن نقض قوانین حفاظت از مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیطزیست، تداوم حیات این پناهگاه را با مخاطرهای جدی روبرو میسازد.
بنابراین، هرگونه تداوم یا توسعه این فعالیتها غیرقابل قبول است.
