نقد دیدگاه ۲ متفکر حوزه فلسفه تطبیقی در یک کتاب

به گزارش خبرنگار مهر، کتاب معرفت‌شناسی فلسفه تطبیقی؛ نقدی بر دیدگاه‌های پی.تی.راجو تألیف جوزف کای‌پائیل با تحقیق و ترجمه قاسم پورحسن استاد دانشگاه علامه طباطبایی و زهرا حاجی‌شاه‌کرم پژوهشگر پسادکتری به همت انتشارات صراط منتشر شد.
کای‌پائیل یکی از متفکران مهم در حوزه فلسفه تطبیقی است که با پژوهش‌های انتقادی خود، به‌ویژه در مقایسه فلسفه غرب و شرق، نقش مهمی در گسترش این رشته ایفا کرده است.
وی پایه‏ گذار ایده «فلسفه ‎ورزی گشوده» است که مدعی است می‎تواند جایگزینی برای فلسفه تطبیقی باشد.
نقدهای او بر فیلسوفان تطبیقی ازجمله دیدگاه‏های راجو، سبب شهرت او شد.
کتاب حاضر با عنوان معرفت‏شناسی فلسفه تطبیقی: نقدی بر دیدگاه‏های پی.
تی.
راجو در سال ۱۹۹۵ توسط مرکز مطالعات هند و بینادینی در روم منتشر شد و مشتمل بر یک مقدمه کوتاه یک‌صفحه‌ای، یک درآمد نسبتاً طولانی در ۱۴ صفحه، چهار بخش اصلی، یک نتیجه‏گیری مهم، اصطلاح‏شناسی و کتاب‎شناسی در پایان است.
چهار نکته در درآمد طرح گردید: الف) مفهوم فلسفه تطبیقی، ب) معرفت‏شناسی فلسفه تطبیقی، ج) تاریخچه کوتاه از فلسفه تطبیقی، و د) زندگی و آثار راجو.
سرشت فلسفه تطبیقی، عنوان بخش نخست می‏باشد که در چهار فصل مختصر فراهم شد.
او در فصل نخست و دوم به بررسی مفهوم فلسفه و سنت‎های مهم فلسفی می‏پردازد.
در فصل سوم بحث از نقاط آغازین سه سنت بزرگ فلسفی یعنی هند، چین و غرب را طرح کرده است.
فصل چهارم اختصاص به بررسی خود مفهوم فلسفه تطبیقی دارد.
روش فلسفه تطبیقی، عنوان بخش دوم و در دو فصل است.
در فصل نخست، مباحثی همچون سه اصل راهنمای فلسفه تطبیقی، نسبت فلسفه تطبیقی با پدیدارشناسی، محوریت انسان در فلسفه تطبیقی، و جهان‌شمولی بودن انسان موردبررسی قرار می‏گیرد.
در فصل دوم، از منهج و رویه فلسفه تطبیقی، تحلیل و مقایسه سنت‎‌ها و نیز امکان تلفیق و ترکیب آن‎ها بحث به ‏عمل می‏آید.
بخش سوم اختصاص به ایده و اندیشه خاص راجو یعنی «نظریه تلفیق فلسفی» دارد.
این بخش در سه فصل کوتاه و با محوریت اصل کوژیتوی دکارتی و نوع بازخوانی راجو از آن فراهم آمده است؛ فصل اول: فلسفه «من هستم».
فصل دوم: اصل‏ گروی هستی‏ شناسانه تجربه «من هستم»، فصل سوم: بنیادین بودن هستی‏شناختی «من هستم» در «من هستمِ» متعالی.
مفصل‏ترین بخش را باید به لحاظ عناوین و ترتیب مباحث، بخش چهارم دانست که با عنوان نقد فلسفه تطبیقی آمده است.
بخش چهارم در پنج فصل با زیرمجموعه‏ های زیاد تدوین شده است:
در فصل نخست، سرشت و کارکرد فلسفه تطبیقی بررسی می‌‏شود.
فصل دوم، اختصاص به معرفت‏شناسی فلسفه تطبیقی دارد.
فلسفه تطبیقی راجو؛ تحلیل و نقد، عنوان فصل سوم است که زیرمجموعه‎ هایی همچون بازخوانی راجو از سه سنت، سه پیشافرض، فلسفه هند و چین و غرب، دو پیش‎فرض اصلی فلسفه تطبیقی، روش خاص را در فلسفه تطبیقی را شامل می‏شود.
کای‎پائیل در فصل چهارم از بخش چهارم کتاب، به نقد و ردّ فلسفه تطبیقی و نیز طرد فلسفه تطبیقی راجو دست می‏زند.
وی در فصل پنج، ایده اصلی خود را که همان «فلسفه‎ ورزی گشوده» است را طرح کرده و از آن به ‏عنوان مهم‏ترین بنیان و جایگزینی برای فلسفه تطبیقی یاد کرده و از ضرورت بازتدوین طرحی جدید در تاریخ فلسفه سخن می‏راند.
کتاب با نتیجه‏ گیری، اصطلاح‏ شناسی یا معادل‏ یابی در سه سنت، و کتاب‏شناسی به پایان می‏رسد.
پورحسن و حاجی‌شاه‌کرم کوشش کردند ضمن امانت‏داری در ترجمه، معادل‏هایی صحیح و روان انتخاب شده و در مواردی ناگزیر شدیم در داخل پرانتز معادل دوم را ذکر کنیم.
تدوین پیشگفتار نسبتاً مفصل در ابتدای اثر حاضر، بدان سبب بود که در ایران نه آثار راجو و نه اندیشه و آثار کای‏پائیل چندان خوانده نشده است.
شاید بتوان ادعا کرد که اثر حاضر مهم‏ترین و تنها نوشته‎ای است که نه‌تنها از منظر معرفت‎شناسی بلکه ازحیث معرفی عام اندیشه‏های این دو متفکر حوزه فلسفه تطبیقی در ایران انتشار پیدا کرده است.
محققان و دانشجویان رشته فلسفه تطبیقی، عمدتاً با اورسل، کربن و ایزوتسو آشنایی داشته و آگاهی چندانی از بسیاری از محققان و متفکران مهم این حوزه ندارند.
پیش‌ازاین اثر، کتاب فلسفه تطبیقی اورسل به‎همراه پیشگفتاری طولانی ترجمه شده و توسط انتشارات صراط به زیور طبع آراسته شد.
اثر حاضر را باید دومین کار از مجموعه چهار مجلدی برشمرد که در حوزه تطبیقی انجام داده و در دست انتشار هستند.
در تمامی این مجلدات با مفاهیم و اسامی نامأنوس در سنت هند و چین روبه‎رو بوده و به‌ناچار شرحی درخور از هرکدام ارائه کردیم که بخشی از این کوشش در پیوست دوم کتاب اورسل قابل ‌مشاهده و مطالعه است.