نمایشگاه کتاب یا نمایش، گاه کتاب

یادداشت مهمان، مسعود آذرباد، نویسنده: هر سال اسفند که می‌شود دولت و ناشران به تکاپوی نمایشگاه کتاب تهران می‌افتند.
نمایشگاهی که تقریبا سه ماه بعدش، در اردیبهشت برگزار می‌شود و سی و چند دوره است که برگزار شده است.
اما امسال حمله آمریکای جنایتکار در اسفندماه به سرزمینمان ایران همه چیز را زیر و رو کرد.
جنگ زورش به هر کسی که رسید تعطیلش کرد؛ مدارس، دانشگاه‌ها، ورزش و خیلی چیزهای دیگر را.
یکی از این خیلی چیزهای دیگر که تعطیل شد، نمایشگاه بین‌المللی کتاب بود.
البته این اولین بار نیست که نمایشگاه کتاب با جنگ گره می‌خورد.
دهه شصت، وقتی اولین جنگ از سوی ارتش بعث صدام به ایران تحمیل شد، نمایشگاه کتاب برگزار می‌شد.
اما رذالت و دنائت آمریکایی‌ها بیشتر از صدام حسین و سربازانش است.
وقتی جنایتکاران آمریکایی به یک دبستان و دانش‌آموزان بی‌گناهش رحم نمی‌کنند و دوبار آنجا را با موشک می‌زنند طبیعی است که به نمایشگاه کتاب و مخاطبان و ناشران و اهالی صنعت نشر ایران رحم نکنند.
لازمه وضعیت امنیتی این روزهای ایران، تعطیلی نمایشگاه کتاب در اردیبهشت است.
وزارت ارشاد هم به نمایندگی از دولت تصمیم گرفت همانند همه‌گیری کرونا، از مسیر نمایشگاه مجازی برود.
یک دلیلش خب مسائل امنیتی است.
یک دلیل دیگرش هم مسائل اقتصادی است.
ناشران طبق سنت همیشگی، حساب کتاب مالی‌شان را حول محور نمایشگاه کتاب چیده بودند که خب با برهم خوردن نمایشگاه حضوری کتاب، روی ناشران، فشار مالی زیاد می‌آید.
البته اجازه بدهید همین الان یک سوزن به همه دست‌اندرکاران صنعت نشر و کسانی که در آن سهم و نقش دارند بزنم.
اینکه وضعیت مالی سالانه اغلب (اگر نگوییم همه) ناشران به نمایشگاه کتاب گره خورده است، خودش یک حفره بزرگ در این صنعت است.
ساختار تولید و توزیع باید در صنعت نشر روی دوش ناشر و پخشی و رسانه و کتابفروش باشد نه اینکه ناشر همه تخم‌مرغ‌هایش را در سبد نمایشگاه کتاب بگذارد و چک و قرض‌هایش را برای ایام نمایشگاه کتاب بکشد.
مگر باقی صنف‌ها و صنایع با نمایشگاه جلو می‌روند و چرخشان با فروش در نمایشگاه می‌چرخد که کتاب را هم در این قاعده گذاشتیم.
به نظرم تهدید جنگ، می‌تواند فرصتی باشد که صنعت نشر ایران، وضعش را بهبود ببخشد.
(البته اگر در این زمینه، اراده‌ای از سوی دولت و ملت باشد!)
بماند که تهدید این جنگ، فرصت‌های جدید دیگری هم برای ما فراهم کرده است که پرداخت به آن مجال دیگری می‌طلبد.
اگر بخواهیم صداقت بیشتری به خرج بدهیم و مدافع بی‌چون و چرا و بی‌جیره و مواجب این وضعیت نباشیم باید باز هم یک سوزن دیگر به وزارت ارشاد و اتحادیه ناشران بزنیم.
قبول می‌کنیم که به‌خاطر وضعیت جنگی، نمایشگاه مجازی باشد، اما چرا انقدر در اجرا ضعیف هستیم؟
اطلاع‌رسانی خیلی سطح پایین است.
دستگاه رسانه‌ای وزارت ارشاد، باید زودتر از اینها به نمایشگاه کتاب مجازی می‌پرداخت و به مردم اطلاع‌رسانی بیشتری می‌کرد تا جامعه کتاب‌خوان بیشتر درگیر شود.
اغلب مردم هنوز خبردار نشده‌اند که قرار است نمایشگاه کتاب برگزار شود.
تازه، ۱۹ اردیبهشت ماه، پنج روز مانده به نمایشگاه کتاب تهران، پوستر نمایشگاه اطلاع‌رسانی شده است.
چرا؟
این سؤالی است که پاسخش از سوی دستگاه اجرایی فرهنگی کشور، داده نشده است و توقع ناشران و مخاطبان این است که در قبال این کم‌کاری اگر اقناع نمی‌شوند پاسخ درخوری بگیرند.
مسئله دیگری که خوب است به آن توجه بشود، زیرساخت‌های فنی است.
نمایشگاه مجازی در بستر اینترنت شکل می‌گیرد.
آیا با وضعیت اینترنت در شرایط جنگی، آیا سایت نمایشگاه، تحمل این فشار را دارد؟
آیا مخاطبان به سهولت خواهند توانست خرید داشته باشند؟
آیا این ساختار از قبل آزمایش شده است و توانسته از آزمایش سربلند بیرون آید؟
پاسخ به این پرسش و پرسش‌های مشابه را فقط در هنگام برگزار خواهیم فهمید.
امیدوارم که تا آن موقع دیر نشده باشد.
از سوی دیگر، نفس حضور نمایشگاه حضوری کتاب است.
مسئله من فروشگاهی شدن نمایشگاه کتاب نیست.
بر فرض که ایرادی هم به این وضعیت نگیریم، نمایشگاه کتاب حضوری، فرصتی است برای دیدار اهالی صنعت نشر با یکدیگر.
اینجا جایی است که مخاطب با ناشر و نویسنده با یکدیگر دیدار می‌کنند، دیدگاه‌هایشان را با هم به اشتراک می‌گذارند و آغاز بسیاری از اتفاقاتی است که برای صنعت نشر و مخاطب مبارک و ارزشمند است.
خوب است اگر تمهیدی اندیشیده شود و نمایشگاه کتاب حضوری شده ولو در تابستان برگزار شود.
همانطور که گفتم از یک سمت سوخت جدیدی به موتور نشر ایران تزریق می‌شود و از سوی دیگر، نوعی آرامش و ثبات که لازمه دوران پس از جنگ است به جامعه تزریق می‌شود.
منکر تلاش‌های وزارت ارشاد و سایر ارکان برگزاری نمایشگاه نیستم اما توقع این است که مدیران و دست‌اندرکاران نمایشگاه کتاب، با توجه به شرایط موجود کشور که جنگ مهم‌ترین فصل آن است، سریع و دقیق، بهترین تمهیدها را انتخاب کنند تا وضعیت نشر بیش از این درگیر بی‌ثباتی نشود.