واکنش منفی بازارهای جهانی به موضع ترامپ درباره پاسخ ایران برای توافق
به گزارش مشرق، کانال تلگرامی رصد جنگ نوشت:
پاسخ جمهوری اسلامی ایران به آخرین متن پیشنهادی آمریکا برای پایان جنگ و توافق هستهای، روز یکشنبه ۲۰ اردیبهشت از طریق میانجی پاکستانی به واشنگتن منتقل شد.
اهمیت این پاسخ از آن جهت است که تهران پس از گذشت بیش از ۷۰ روز از آغاز جنگ اکنون در نقطهای قرار گرفته که به دلیل اعمال کنترل و اقتدار کامل بر تنگه هرمز، عملا ابتکار عمل را در دست دارد.
پاسخ ایران در واکنش به متنی ارائه شد که واشنگتن پس از دریافت پیشنهاد ۱۴ مادهای تهران تدوین کرده بود.
تهران پیشتر ۱۳ اردیبهشت اعلام کرده بود متن پیشنهادی آمریکا را از طریق پاکستان دریافت کرده و در حال بررسی آن است.
حالا با ارسال پاسخ نهایی ایران، مشخص شده جمهوری اسلامی نهتنها حاضر نشده چارچوب مطلوب واشنگتن را بپذیرد، بلکه تلاش کرده مسیر مذاکرات را به سمت موضوعاتی ببرد که از نگاه تهران، «فوریت واقعی» دارند؛ یعنی پایان جنگ در همه جبههها، توقف اقدامات آمریکا علیه کشتیهای ایرانی، پایان محاصره دریایی و امنیت دریانوردی در خلیج فارس و تنگه هرمز و آزادسازی داراییهای بلوکه ایران.
نکته مهم اما واکنش سریع و عصبی رئیس جمهور دمدمیمزاج آمریکا به این پاسخ بود.
ترامپ ساعاتی پس از دریافت پاسخ ایران، در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد متن ارائهشده از سوی تهران را خوانده اما از آن «راضی نیست» و آن را «غیرقابل قبول» میداند.
همین موضعگیری، بدون آنکه هنوز جزئیاتی از متن پاسخ ایران منتشر شده باشد، بخوبی نشان میدهد واشنگتن انتظار داشته تهران در برابر فشارها و محاصره دریایی، به پذیرش خواستههای آمریکا تن دهد اما واکنش ترامپ نشان داد پاسخ ایران دقیقا برخلاف این انتظار تنظیم شده است.
جزئیات دقیقی از متن پاسخ ایران منتشر نشده اما همین میزان از واکنش آمریکاییها تصویر نسبتاً روشنی از ماهیت پاسخ تهران ارائه میدهد.
اگر پاسخ ایران در چارچوب خواستههای آمریکا تنظیم شده بود، طبیعتاً ترامپ آن را به عنوان نشانه پیشرفت معرفی میکرد؛ همانطور که در هفتههای گذشته بارها تلاش کرد فضای رسانهای را به سمت «نزدیک بودن توافق» سوق دهد اما استفاده وی از عباراتی مانند «غیرقابل قبول» و «ناراضی هستم» نشان میدهد جمهوری اسلامی نهتنها حاضر نشده خواستههای حداکثری واشنگتن را بپذیرد، بلکه پاسخ خود را بر مبنای منافع، امنیت و محاسبات مستقل خود تنظیم کرده است؛ موضوعی که برای کاخ سفید، بویژه در شرایطی که تلاش میکند به رغم دست برتر تهران در میدان، خود را بازیگر برتر نشان دهد، یک شکست روانی محسوب میشود.
در واقع آنچه اکنون بیش از هر چیز به چشم میآید، شکست راهبرد تحمیل اراده آمریکا به ایران است.
واشنگتن تصور میکرد مجموعه فشارهای نظامی، محاصره دریایی، تحریمها و عملیات رسانهای میتواند تهران را به پذیرش شروط مدنظر آن، بویژه درباره تأسیسات هستهای، ذخایر اورانیوم و ترتیبات امنیتی منطقه وادار کند اما پاسخ ایران نشان داد نظام اسلامی نهتنها حاضر به تسلیم نشده، بلکه اساساً اولویت مذاکرات را از موضوعات مطلوب آمریکا به سمت پایان جنگ و بازتعریف ترتیبات امنیتی منطقه سوق داده است.
در همین رابطه سخنگوی وزارت امور خارجه کشورمان نیز در نشست هفتگی خود، تصویری از محتوای پاسخ ایران ارائه داد.
«اسماعیل بقائی» روز گذشته تأکید کرد: «ما هیچ امتیازی مطالبه نکردیم.
تنها چیزی که مطالبه کردیم حقوق مشروع ایران است».
وی سپس با اشاره به محورهای اصلی پیشنهاد ایران گفت: «آیا مطالبه ایران برای خاتمه جنگ در منطقه، توقف راهزنی دریایی علیه کشتیهای ایران و آزاد شدن داراییهای متعلق به مردم ایران که سالهاست به ناحق در بانکهای خارجی مسدود شده، مطالبه زیادهخواهانهای است؟»
این اظهارات نشان میدهد تهران تلاش کرده پاسخ خود را نه در قالب یک معامله محدود سیاسی، بلکه در چارچوب یک بسته امنیتی - منطقهای تعریف کند.
بقائی تصریح کرد: «هر آنچه در متن پیشنهاد کردیم معقول و سخاوتمندانه بود؛ نه فقط برای منافع ملی ایران بلکه برای خیر و صلاح منطقه و جهان».
او در ادامه تأکید کرد طرف آمریکایی همچنان بر «خواستههای نامعقول» خود پافشاری میکند.
نکته مهمتر اما سخنان بقائی درباره اولویتهای ایران بود.
سخنگوی وزارت امور خارجه اعلام کرد: «در این مرحله تمرکز ما بر چیزی است که فوریت دارد.
آنچه فوریت دارد خاتمه جنگ در همه جبههها به شمول لبنان، تأمین ایمنی و امنیت دریانوردی در تنگه هرمز و خلیج فارس و همزمان توقف اقدامات خلاف قانون و راهزنی آمریکا علیه کشتیهای تجاری است».
این موضعگیری به وضوح نشان میدهد تهران تلاش میکند پرونده مذاکرات را از سطح صرفا هستهای خارج کند و آن را به مساله نظم جدید امنیتی منطقه گره بزند؛ نظمی که در آن امنیت انرژی، امنیت دریانوردی و حتی قواعد تردد در تنگه هرمز بدون در نظر گرفتن نقش و منافع ایران قابل تعریف نباشد.
واکنش منفی بازارهای جهانی به رد پاسخ ایران
اظهارات ترامپ در رد پاسخ پیشنهادی ایران، بلافاصله واکنش منفی بازارهای جهانی را به دنبال داشت.
بازار انرژی که طی هفتههای اخیر بهشدت نسبت به تحولات خلیج فارس و تنگه هرمز حساس شده، این موضعگیری را نشانه افزایش احتمال ادامه بحران و شکست روند کاهش تنش تلقی کرد.
در همین رابطه، قیمت نفت در بازارهای جهان ۳ درصد افزایش یافت.
گزارشهای رسانههای اقتصادی نشان میدهد نفت برنت بار دیگر از مرز ۱۰۳ دلار عبور کرد و معاملهگران نسبت به آینده امنیت انرژی در منطقه ابراز نگرانی کردند.
بخش مهمی از این نگرانیها به تنگه هرمز مربوط میشود؛ گذرگاهی که بخش قابل توجهی از انرژی جهان از آن عبور میکند و هرگونه تنش در آن میتواند زنجیره عرضه جهانی را مختل کند.
رسانههای غرب نیز به صراحت نوشتند بازارها رد پاسخ ایران از سوی ترامپ را نشانهای از طولانیتر شدن بحران تلقی کردهاند.
همین مساله باعث شد نگرانی درباره افزایش دوباره قیمت سوخت، اختلال در حملونقل دریایی و تشدید بحران اقتصادی در کشورهای مختلف بالا بگیرد.باید به این واقعیت توجه داشت که هر قدر زمان پایان جنگ نامشخصتر باشد، به ضرر آمریکا و متحدانش خواهد بود.
رسانههای جهان چه گفتند؟
ارائه پاسخ ایران و رد آن توسط آمریکا به سرعت به یکی از مهمترین موضوعات رسانههای منطقهای و جهانی تبدیل شد و هر رسانه تلاش کرد از زاویهای خاص به ماجرا نگاه کند.
مثلا رویترز در گزارش خود تأکید کرد رئیس جمهور آمریکا از پاسخ ایران «راضی نیست» و اختلافات اصلی همچنان بر سر برنامه هستهای و موضوعات امنیتی منطقه باقی است.
این رسانه همچنین به نقش پاکستان به عنوان کانال اصلی انتقال پیام میان تهران و واشنگتن اشاره کرد و نوشت ایران تلاش دارد مذاکرات را به سمت مسائل منطقهای و امنیت دریایی سوق دهد.
گاردین نیز در تحلیل خود نوشت: تهران تلاش کرده پیشنهاد آمریکا را از یک توافق محدود، به یک چارچوب گستردهتر برای پایان جنگ و بازتعریف امنیت منطقه تبدیل کند.
روزنامه انگلیسی تأکید کرد ایران موضوع آزادسازی داراییها، توقف محاصره دریایی و امنیت تنگه هرمز را به بخش جداییناپذیر مذاکرات تبدیل کرده است.
روزنامه آمریکایی والاستریت ژورنال نیز در گزارشی نوشت: پاسخ ایران «طولانی و پیچیده» بوده و تهران حاضر نشده درباره زیرساختهای اصلی برنامه هستهای خود عقبنشینی کند.
رسانه آمریکایی تأکید کرد اختلاف اصلی همچنان بر سر خواسته آمریکا برای محدودسازی گسترده فعالیتهای هستهای ایران است.
شبکه خبری الجزیره اما تمرکز خود را بر پیامدهای منطقهای و اقتصادی تحولات اخیر گذاشت و نوشت رد پاسخ ایران از سوی ترامپ، نگرانیها درباره آینده تنگه هرمز و امنیت انرژی را افزایش داد.
این شبکه همچنین گزارش داد کاهش عبور کشتیها از هرمز و افزایش هزینه بیمه نفتکشها، نشانهای از نگرانی عمیق بازار جهانی انرژی نسبت به آینده بحران است.
روزنامه صهیونیستی هاآرتص نیز نوشت: ایران حاضر نشده زیر بار شروط حداکثری آمریکا برود و همچنان بر حفظ ظرفیتهای راهبردی خود اصرار دارد.
در کنار اینها رسانههای اقتصادی مانند مارکت واچ و بلومبرگ نیز به تأثیر مستقیم رد پاسخ ایران از سوی آمریکا بر بازار انرژی پرداختند.
تحلیلگران اقتصاد هشدار دادند اگر بحران خلیج فارس و تنگه هرمز ادامه یابد، جهان ممکن است با یکی از شدیدترین اختلالهای انرژی طی دهههای اخیر مواجه شود.
مشخصا واشنگتن همچنان تلاش میکند زیادهخواهیهای خود، بویژه درباره تأسیسات هستهای ایران را به تهران تحمیل کند اما پاسخ ایران و مواضع رسمی مقامات جمهوری اسلامی نشان میدهد تهران اساساً حاضر نیست در چارچوب تسلیم وارد مذاکرات شود.
تمرکز اصلی ایران اکنون بر پایان جنگ، تثبیت موقعیت منطقهای خود و البته شکلدهی به نوعی رژیم حقوقی و امنیتی جدید در تنگه هرمز و خلیج فارس قرار گرفته است؛ قواعدی که در آن، کنترل ایران بر تنگه راهبردی هرمز به رسمیت شناخته شود.
هرچند همین حالا نیز اکثر قریب به اتفاق کشورهای دنیا حاکمیت ایران بر این تنگه را پذیرفتهاند.
همین مساله نیز احتمالاً مهمترین علت نارضایتی ترامپ از پاسخ اخیر تهران است؛ پاسخی که برخلاف انتظار واشنگتن، نه نشانه عقبنشینی، بلکه نشانه تلاش ایران برای تثبیت دست برتر خود در معادلات بینالمللی تلقی میشود.
*بازنشر مطالب شبکههای اجتماعی به منزله تأیید محتوای آن نیست و صرفا جهت آگاهی مخاطبان از فضای این شبکهها منتشر میشود.