راز پیروزی در «وَما رَمَیتَ»؛ وقتی خداوند نتیجه را رقم میزند
رشت- مدیرکل تبلیغات اسلامی گیلان با تبیین آیه ۱۷ سوره انفال گفت: اسلام نه جبر را میپذیرد و نه تفویض مطلق را، بلکه رابطهای طولی میان اراده انسان و مشیت الهی ترسیم میکند.
حجتالاسلام محمد علی نجفی گیلانی در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به آیه ۱۷ سوره سوره انفال اظهار کرد: برخی از آیات الهی علاوه بر اینکه به یک واقعه تاریخی مشخص اشاره دارند، دربردارنده بنیانهای عمیق اعتقادی و تربیتی هستند که میتوانند مسیر حرکت فرد و جامعه را در همه اعصار ترسیم کنند.
آیه «وَما رَمَیتَ اِذ رَمَیتَ وَلکِنَّ اللهَ رَمی» از جمله این آیات راهبردی است که درک صحیح آن، ما را به فهم دقیقتری از نسبت انسان و خداوند در نظام آفرینش میرساند.
وی با بیان اینکه این آیه در فضای نبرد بدر نازل شده است، افزود: در آن مقطع حساس، جبهه حق از نظر عِدّه و عُدّه در تنگنا قرار داشت و دشمن از برتری ظاهری برخوردار بود.
در چنین شرایطی، پیامبر اکرم(ص) مشتی خاک یا ریگ به سمت سپاه دشمن پرتاب کردند؛ اما خداوند در این آیه میفرماید: «تو نبودی که پرتاب کردی، بلکه خدا پرتاب کرد.» این بیان قرآنی، افق نگاه مؤمنان را از سطح یک اقدام ظاهری فراتر میبرد و آنان را متوجه نقش اراده الهی در تحقق نتایج میکند.
نجفی گیلانی با تأکید بر اینکه این آیه از زیباترین جلوههای توحید افعالی در قرآن کریم است، تصریح کرد: در معارف اسلامی، توحید تنها به معنای یگانگی ذات الهی نیست، بلکه شامل یگانگی در ربوبیت و تأثیرگذاری نیز میشود.
یعنی در نهایت، هیچ نیروی مستقلی در عرض قدرت خداوند وجود ندارد و همه اسباب و علل در طول اراده او معنا پیدا میکنند.
تبیین دقیق توحید افعالی و نفی جبر و تفویض
مدیرکل تبلیغات اسلامی گیلان ادامه داد: آیه شریفه با ساختار ادبی ویژه خود، همزمان دو حقیقت را تثبیت میکند؛ نخست آنکه «اِذ رَمَیتَ» دلالت بر انجام فعل از سوی پیامبر(ص) دارد و این نشان میدهد که اسلام هرگز قائل به جبر مطلق نیست.
پیامبر(ص) اقدام کردند، اراده داشتند و در صحنه حضور فعال داشتند.
این بخش از آیه، مسئولیتپذیری انسان را تأیید میکند.
وی افزود: در عین حال، عبارت «وَلکِنَّ اللهَ رَمی» بیانگر آن است که اثرگذاری حقیقی این اقدام، از سوی خداوند تحقق یافت.
اگر اراده الهی تعلق نمیگرفت، آن پرتاب محدود نمیتوانست آثار گسترده روانی و میدانی در سپاه دشمن ایجاد کند.
بنابراین آیه نه جبر را میپذیرد و نه تفویض کامل امور به انسان را؛ بلکه راه میانه و دقیق «امرٌ بین الامرین» را ترسیم میکند.
نجفی گیلانی خاطرنشان کرد: این منطق قرآنی، بنیان بسیاری از مباحث کلامی در طول تاریخ اسلام بوده است.
اندیشمندان مسلمان همواره کوشیدهاند نسبت میان اختیار انسان و حاکمیت مطلق خداوند را تبیین کنند و این آیه یکی از مستندات مهم در این زمینه به شمار میرود.
بر اساس این نگاه، انسان دارای اختیار واقعی است، اما این اختیار در چارچوب سنتها و اراده کلی الهی جریان دارد.
وی با اشاره به آثار تربیتی این نگرش گفت: اگر انسان باور داشته باشد که هر موفقیتی تنها با اتکای به قدرت شخصی او حاصل شده است، گرفتار غرور و خودبینی میشود؛ و اگر خود را کاملاً بیتأثیر بداند، دچار سستی و انفعال خواهد شد.
آیه ۱۷ سوره انفال، تعادل دقیقی میان این دو رویکرد برقرار میکند و به انسان میآموزد که هم باید تلاش کند و هم نتیجه را از خدا بداند.
ابعاد اجتماعی و مدیریتی آیه در زیست امروز
مدیرکل تبلیغات اسلامی گیلان با بیان اینکه پیام این آیه محدود به میدان جنگ نیست، اظهار کرد: امروز نیز جامعه اسلامی در عرصههای مختلف با چالشها و رقابتهای جدی مواجه است؛ از حوزه فرهنگ و رسانه گرفته تا اقتصاد و مسائل اجتماعی.
در چنین فضایی، اگر نگاه ما صرفاً مادی و ابزارمحور باشد، دچار اضطراب و ناامیدی خواهیم شد.
وی افزود: آیه «وَما رَمَیتَ…» به ما میآموزد که در کنار بهرهگیری از همه ظرفیتهای علمی و اجرایی، باید به پشتوانه معنوی و الهی نیز تکیه کنیم.
هر طرح فرهنگی، هر حرکت تبلیغی و هر اقدام اصلاحی، زمانی به ثمر مینشیند که با نیت خالص و در چارچوب رضایت الهی انجام شود.
این همان نقطه اتصال عمل انسانی با امداد غیبی است.
نجفی گیلانی با تأکید بر کارکرد مدیریتی این آیه تصریح کرد: مدیران در سطوح مختلف اگر این منطق را درونی کنند، در هنگام موفقیت دچار خودبزرگبینی نمیشوند و در شرایط سخت نیز امید خود را از دست نمیدهند.
آنان میدانند که وظیفهشان برنامهریزی و اقدام است، اما تحقق نهایی اهداف در گرو اراده الهی است.
وی ادامه داد: در میدان جنگ نرم و تقابل گفتمانها، آنچه جبهه حق را ماندگار میکند، صرفاً امکانات ظاهری نیست، بلکه ایمان، اخلاص و اتصال به منبع قدرت الهی است.
همانگونه که در صدر اسلام، نصرت الهی معادلات ظاهری را تغییر داد، امروز نیز سنتهای الهی جاری است و وعده «إِن تَنصُرُوا اللهَ یَنصُرکُم» همچنان پابرجاست.
مدیرکل تبلیغات اسلامی گیلان در پایان تأکید کرد: آیه ۱۷ سوره انفال، درسی جامع برای حیات فردی و اجتماعی ماست.
این آیه به انسان کرامت میبخشد،