نقش چین در اقتصاد جهانی

چین اکنون نه‌تنها بزرگ‌ترین صادرکننده کالا در جهان است، بلکه در حوزه‌هایی چون سرمایه‌گذاری خارجی، فناوری، انرژی و زنجیره‌های تأمین نقشی محوری ایفا می‌کند.
بررسی نقش چین در اقتصاد جهانی، در واقع بررسی بخشی مهم از معادلات قدرت اقتصادی و سیاسی جهان امروز است.
کد خبر: 762634 | ۱۴۰۴/۱۲/۰۵ ۱۲:۵۲:۴۸
زهرا تجویدی- در چهار دهه گذشته، اقتصاد جهانی شاهد یکی از عمیق‌ترین و سریع‌ترین دگرگونی‌های تاریخ معاصر بوده است؛ دگرگونی‌ای که نام آن به‌طور جدایی‌ناپذیر با چین گره خورده است.
کشوری که تا اواخر دهه ۱۹۷۰ سهمی محدود در تجارت و تولید جهانی داشت، امروز به یکی از موتورهای اصلی رشد اقتصاد جهان تبدیل شده و تصمیم‌ها، سیاست‌ها و حتی نوسان‌های اقتصادی‌اش می‌تواند بازارهای بین‌المللی را تحت تأثیر قرار دهد.
چین اکنون نه‌تنها بزرگ‌ترین صادرکننده کالا در جهان است، بلکه در حوزه‌هایی چون سرمایه‌گذاری خارجی، فناوری، انرژی و زنجیره‌های تأمین نقشی محوری ایفا می‌کند.
بررسی نقش چین در اقتصاد جهانی، در واقع بررسی بخشی مهم از معادلات قدرت اقتصادی و سیاسی جهان امروز است.
ریشه‌های تاریخی صعود اقتصادی چین
تحول اقتصادی چین از اواخر دهه ۱۹۷۰ و با آغاز سیاست‌های «اصلاحات و درهای باز» شکل گرفت.
در آن مقطع، اقتصاد این کشور عمدتاً دولتی و بسته بود و بهره‌وری پایینی داشت.
با اصلاحات تدریجی، دولت چین مسیر تازه‌ای را برگزید که در آن بازار، سرمایه‌گذاری خارجی و صادرات نقش پررنگ‌تری پیدا کردند.
این تغییرات بدون شوک‌های ناگهانی انجام شد و به همین دلیل توانست ثبات اجتماعی و سیاسی را حفظ کند.
در دهه‌های بعد، چین به‌تدریج به «کارگاه جهان» تبدیل شد؛ جایی که حجم عظیمی از کالاهای مصرفی، صنعتی و الکترونیکی برای بازارهای جهانی تولید می‌شود.
یکی از مهم‌ترین ابعاد نقش چین در اقتصاد جهانی، جایگاه آن در تجارت بین‌الملل است.
پیوستن چین به سازمان تجارت جهانی در سال ۲۰۰۱ نقطه عطفی در این مسیر بود.
عضویت در سازمان تجارت جهانی باعث شد دسترسی کالاهای چینی به بازارهای جهانی تسهیل شود و در مقابل، چین نیز متعهد به رعایت قواعد تجارت آزاد گردد.
نتیجه این روند، جهش چشمگیر صادرات چین و تبدیل این کشور به یکی از بزرگ‌ترین شرکای تجاری جهان بود.
امروزه از کالاهای ساده مصرفی گرفته تا ماشین‌آلات پیچیده و تجهیزات الکترونیکی، ردپای چین در بازارهای جهانی به‌وضوح دیده می‌شود.
نقش چین در زنجیره‌های تأمین جهانی
اقتصاد جهانی امروز بر پایه زنجیره‌های تأمین پیچیده‌ای استوار است که مواد اولیه، قطعات و کالاهای نهایی را میان کشورهای مختلف جابه‌جا می‌کند.
چین در قلب این زنجیره‌ها قرار دارد.
بسیاری از شرکت‌های چندملیتی، خطوط تولید یا مونتاژ خود را در چین مستقر کرده‌اند، زیرا این کشور ترکیبی از نیروی کار گسترده، زیرساخت‌های صنعتی پیشرفته و شبکه لجستیکی کارآمد را در اختیار دارد.
حتی در صنایعی که تولید نهایی در چین نیست، قطعات یا مواد واسطه‌ای اغلب از این کشور تأمین می‌شوند.
همین وابستگی، به چین قدرت قابل‌توجهی در اقتصاد جهانی داده است.
چین تنها یک صادرکننده بزرگ نیست؛ این کشور در دهه‌های اخیر به یکی از بازیگران مهم سرمایه‌گذاری خارجی نیز تبدیل شده است.
شرکت‌ها و نهادهای چینی در پروژه‌های زیرساختی، انرژی، معدن و فناوری در سراسر جهان سرمایه‌گذاری کرده‌اند.
این سرمایه‌گذاری‌ها اغلب در کشورهای در حال توسعه متمرکز بوده و به بهبود زیرساخت‌ها و ایجاد اشتغال کمک کرده است.
در عین حال، این روند باعث افزایش نفوذ اقتصادی و سیاسی چین در مناطق مختلف جهان شده و بحث‌های گسترده‌ای درباره پیامدهای آن به همراه داشته است.
ابتکار کمربند و جاده
یکی از برجسته‌ترین نمودهای نقش چین در اقتصاد جهانی، طرح «کمربند و جاده» است.
این ابتکار که با هدف توسعه زیرساخت‌ها و تقویت ارتباطات تجاری میان آسیا، اروپا و آفریقا طراحی شده، شبکه‌ای گسترده از پروژه‌های حمل‌ونقل، انرژی و ارتباطات را در بر می‌گیرد.
ابتکار کمربند و جاده تلاش دارد مسیرهای تجاری جدیدی ایجاد کند و هزینه مبادلات را کاهش دهد.
اگرچه این طرح فرصت‌های اقتصادی زیادی برای کشورهای مشارکت‌کننده فراهم کرده، اما هم‌زمان نگرانی‌هایی درباره بدهی، شفافیت و وابستگی اقتصادی نیز مطرح شده است.
جایگاه چین در نهادهای مالی جهانی نیز به‌تدریج تقویت شده است.
این کشور اکنون یکی از سهام‌داران اصلی در نهادهایی چون صندوق بین‌المللی پول و بانک جهانی است و نقش فعالی در تصمیم‌گیری‌های کلان این سازمان‌ها دارد.
علاوه بر این، چین با راه‌اندازی نهادهای مالی جدید و منطقه‌ای تلاش کرده گزینه‌های بیشتری برای تأمین مالی پروژه‌های توسعه‌ای فراهم کند.
این روند نشان می‌دهد که چین به‌دنبال ایفای نقشی فراتر از یک اقتصاد ملی و در حد یک بازیگر سیستم‌ساز در اقتصاد جهانی است.
رشد سریع چین ناگزیر به رقابت با سایر قدرت‌های اقتصادی انجامیده است.
روابط اقتصادی چین با ایالات متحده آمریکا نمونه‌ای بارز از این وضعیت است؛ رابطه‌ای که ترکیبی از همکاری عمیق تجاری و رقابت شدید فناورانه و صنعتی را در بر دارد.
در سوی دیگر، چین شریک تجاری مهمی برای اتحادیه اروپا محسوب می‌شود و حجم بالای مبادلات دوطرفه، اقتصادهای آنان را به یکدیگر پیوند داده است.
این تعاملات پیچیده نشان می‌دهد که نقش چین در اقتصاد جهانی نه صرفاً رقابتی و نه کاملاً همکاری‌محور است، بلکه ترکیبی از هر دو به شمار می‌رود.
چین که زمانی به‌عنوان کشوری تقلیدکننده در حوزه فناوری شناخته می‌شد، امروز به یکی از مراکز نوآوری جهان تبدیل شده است.
سرمایه‌گذاری گسترده در تحقیق و توسعه، رشد شرکت‌های فناوری و حمایت دولتی از صنایع راهبردی باعث شده چین در حوزه‌هایی چون هوش مصنوعی، انرژی‌های نو و فناوری‌های دیجیتال پیشرفت چشمگیری داشته باشد.
این تحولات نه‌تنها ساختار اقتصاد داخلی چین را تغییر داده، بلکه توازن قدرت فناوری در سطح جهانی را نیز تحت تأثیر قرار داده است.
آینده نقش چین در اقتصاد جهانی
با وجود نقش پررنگ چین در اقتصاد جهانی، این کشور با چالش‌ها و انتقادات متعددی مواجه است.
مسائلی مانند عدم توازن تجاری، یارانه‌های دولتی، شفافیت اقتصادی و تأثیرات زیست‌محیطی رشد صنعتی از جمله موضوعاتی هستند که در محافل بین‌المللی مطرح می‌شوند.
علاوه بر این، اقتصاد چین خود نیز با چالش‌هایی نظیر پیر شدن جمعیت، بدهی‌های داخلی و ضرورت تغییر مدل رشد از صادرات‌محور به مصرف‌محور روبه‌رو است.
نحوه مواجهه چین با این مسائل، نقش آینده آن در اقتصاد جهانی را تا حد زیادی تعیین خواهد کرد.
نگاهی به روندهای کنونی نشان می‌دهد که چین همچنان یکی از بازیگران اصلی اقتصاد جهان باقی خواهد ماند.
این کشور با ترکیب بازار داخلی عظیم، توان تولیدی بالا و سیاست‌های راهبردی بلندمدت، ظرفیت آن را دارد که بر مسیر رشد جهانی اثرگذار باشد.
با این حال، آینده نقش چین به عوامل متعددی وابسته است؛ از جمله توانایی آن در مدیریت چالش‌های داخلی، نحوه تعامل با سایر قدرت‌های اقتصادی و میزان تطبیق با تحولات فناورانه و زیست‌محیطی.
نقش چین در اقتصاد جهانی نتیجه مسیری طولانی از اصلاحات، سرمایه‌گذاری و تعامل با نظام بین‌الملل است.
این کشور از یک اقتصاد نسبتاً بسته به بازیگری تبدیل شده که تصمیم‌هایش می‌تواند بازارهای جهانی را تکان دهد.
چین امروز نه‌تنها تولیدکننده و صادرکننده‌ای بزرگ است، بلکه در حوزه سرمایه‌گذاری، فناوری و سیاست‌گذاری اقتصادی جهانی نیز اثرگذار است.
درک جایگاه چین در اقتصاد جهانی برای تحلیل آینده نظم اقتصادی بین‌المللی ضرورتی انکارناپذیر است.
نظمی که به‌احتمال زیاد بدون در نظر گرفتن نقش چین قابل فهم نخواهد بود.