اشرف زاده: عصاره اندیشه عطار «ایمان» و «عشق» است

به گزارش خبرنگار مهر، سید رضا اشرف‌زاده، ادیب صبح شنبه در پیش‌ نشست همایش رویداد بزرگداشت عطار نیشابوری که در مجتمع علوم انسانی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد برگزار شد، با بررسی محتوایی آثار این شاعر و عارف نامدار، به تشریح شاکله فکری و عرفانی او پرداخت.
دبیر علمی همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری با اشاره به اشتراکات مضمونی آثار عطار اظهار کرد: اگر از همان بیت آغازین تا میانه و پایان آثار او را بررسی کنیم، درمی‌یابیم که مفاهیم بنیادین در آثاری چون مصیبت‌نامه، الهی‌نامه، اسرارنامه و مختارنامه تکرار و تکمیل می‌شود و همگی به یک نقطه مشترک ختم می‌شوند.
وی افزود: از نظر ساختار و وزن، این آثار گرچه تفاوت‌هایی دارند، اما از حیث محتوا و نتیجه‌گیری عرفانی، به یک حقیقت واحد اشاره می‌کنند.
اگر تمامی این آثار را کنار هم بگذاریم و عصاره آن‌ها را استخراج کنیم، به یک پیام روشن می‌رسیم و آن اینکه «ای انسان، حقیقت در وجود توست و برای رسیدن به کمال باید ایمان و عشق را اساس کار خود قرار دهی».
اشرف زاده در ادامه با اشاره به روایت «مسافر سرگردان» در مصیبت‌نامه تصریح کرد: این مسافر پس از جست‌وجو در میان مظاهر مختلف هستی، سرانجام به محضر پیامبر اسلام(ص) می‌رسد و پاسخ می‌شنود که حقیقت را باید در وجود خود بجوید.
اگر انسان به این مرحله از خودشناسی برسد، درمی‌یابد که وجودش آیینه تمام‌نمای حق است.
دبیر علمی همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری به تفسیر داستان سیمرغ در منطق‌الطیر پرداخت و گفت: برخی این اثر را مبتنی بر «وحدت وجود» دانسته‌اند، در حالی که به باور من، چنین برداشتی دقیق نیست.
در پایان این منظومه، سی پرنده پس از طی مراحل سلوک، در آیینه جمال سیمرغ، تصویر خود را می‌بینند.
آنچه رخ می‌دهد، حلول و اتحاد به معنای مصطلح نیست، بلکه نوعی محو در جلوه شهودی است.
وی تأکید کرد: پیام نهایی عطار، دعوت انسان به خودشناسی، ایمان، عشق و درک جلوه الهی در وجود خویش است؛ پیامی که همچنان برای انسان معاصر راهگشا و الهام‌بخش خواهد بود.
اشرف زاده با اشاره به جایگاه زنان عارف در آثار عطار اظهار کرد: برخی بر عطار خرده گرفته‌اند که چرا زنی را در شمار اولیای الهی و در کنار بزرگانی چون بایزید بسطامی آورده است، در حالی که او برای سلوک الهی، جنسیت قائل نیست.
به تعبیر عطار، «زن در راه خدا اگر باشد، چون چهل مرد است».
دبیر علمی همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری افزود: جهان‌بینی هر شاعر و عارف در نخستین ابیات آثارش متجلی می‌شود.
همان‌گونه که فردوسی در آغاز شاهنامه با «به نام خداوند جان و خرد» بر دو رکن جان و خرد تأکید می‌کند و حکمت را محور اندیشه خویش قرار می‌دهد، عطار نیز ایمان را بنیاد حرکت انسان به سوی کمال می‌داند.
وی با اشاره به تفاوت «عقل» و «خرد» ادامه داد: خرد، عقل تکامل‌یافته و آمیخته با دانش و حکمت است.
از همین روست که عنوان «حکیم» برازنده فردوسی است، چراکه حتی در روایت‌های حماسی نیز حکمت در کلام او موج می‌زند.
اشرف‌زاده با بیان اینکه «عشق» در نگاه عطار راهی دشوار و ویژه سالکان حقیقی است، گفت: عطار تصریح می‌کند که این راه، راه هر کسی نیست و «شیرمردی» می‌طلبد؛ چراکه دریا ژرف و مسیر طولانی است.
دبیر علمی همایش ملی بزرگداشت عطار نیشابوری افزود: در عرفان اسلامی، رسیدن به خداوند با دو گام ممکن است؛ نخست بیرون آمدن از خویشتن و خودپرستی و دوم رسیدن به حق.
این سلوک با خودشناسی آغاز می‌شود و از شناخت خلق و خلقت می‌گذرد تا به شناخت خداوند می‌انجامد.
وی تأکید کرد: از منظر عطار، عشق حقیقی با درد همراه است و انسان تا رنج و سوز درونی را تجربه نکند، به کمال نمی‌رسد.
او معتقد است که فرشتگان گرچه اهل طاعت‌اند، اما درد عشق ندارند و این درد، موهبت ویژه انسان است.