ابزار مومن در جنگ اراده ها چیست؟/دعای صبح و آه شب کلید گنج مقصود است

خبرگزاری مهر-گروه دین، حوزه و اندیشه: قرآن، کتاب زندگی است که هم‌نشینی با آن، رنگ خدایی بر همۀ لحظات و روابط انسان می‌زند: صِبْغَةَ اللَّهِ وَ مَنْ أَحْسَنُ مِنَ اللَّهِ صِبْغَةً؛ و این رنگ الهی، آسان‌شدن همۀ امور زندگی و رفع موانع را به دنبال می‌آورد.در مقابل، کسی که به دستورهای قرآن و هم‌نشینی با آن پشت کند، زندگی‌اش را سراسر، مشکلات و سختی‌ها فرامی‌گیرد.
قرآن، کتاب زنده‌ای است که هم‌نشینی با آن حیات‌بخش است و ما را به مرتبۀ حیات دعوت می‌کند: دَعَاکُمْ لِمَا یُحْیِیکُمْ.
قرآن جاذبه‌ای دارد که همچون یک کانون مغناطیسی عظیم، مخاطبانش را به‌سوی خود می‌کِشد.
فقط باید خود را در معرض این جاذبه و باران حیات‌بخش قرار دهیم.
امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) می‌فرماید:إِنَّ الْقُرْآنَ ظَاهِرُهُ أَنِیقٌ وَ بَاطِنُهُ عَمِیقٌ؛ به‌درستی که قرآن ظاهری زیبا و شگفت‌انگیز دارد و باطنی عمیق و بی‌پایان، و غواصی در آن، برای هر کس تازه‌های لحظه‌به‌لحظه دارد.
امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرماید: «هُوَ فِی کُلِّ زَمَانٍ جَدِیدٌ وَ عِنْدَ کُلِّ قَوْمٍ غَضٌّ إِلَی یَوْمِ الْقِیَامَةِ».
قرآن، سفرۀ گستردۀ ضیافت الهی است که برای هر کس با هر سلیقه و نیازی، غذای آماده دارد، تا هر کس هر کمالی را که می‌خواهد، بیش از طلب خود از آن بهره ببرد.
همه مهمان این سفره‌ایم.
رسول اکرم(صلی‌الله علیه و آله) می‌فرماید: «الْقُرْآنُ مَأْدُبَةُ اللَّهِ فَتَعَلَّمُوا مَأْدُبَتَهُ مَا اسْتَطَعْتُمْ».
پس باید بر اشتهایمان بیفزاییم تا بیشتر بهره‌مند شویم.
کسی که متخلّق به قرآن شود، به اخلاق ربوبی و صفات ملکوتی متصف می‌گردد؛ همان‌گونه که در وصف رسول اعظم(صلی‌الله علیه و آله) وارد شده است: «کَانَ خُلُقُهُ الْقُرْآنَ».
کسی که کنار این سفره می‌نشیند، درمی‌یابد که صاحب سفره، کریمانه و سخاوتمندانه حضور دارد.
آیت‌الله بهجت(رحمت‌الله علیه)می‌فرمایند: «خُذْ مَا شِئْتَ مِنَ الْقُرْآنِ لِمَا شِئْتَ»؛ دوای هر دردی و پاسخ هر مشکلی در قرآن هست.
پس این سفرۀ الهی را با مجالس خانگی قرائت قرآن و دست‌کم در بین اهل خانه، هر شب گسترده کنیم تا دل‌ها و خانه‌هایمان سرشار از نور آن گردد.
آیه روز اول
وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاة؛ بقره، آیۀ ۴۵
از صبر و نماز یاری بجویید.
استعانت از صبر و نماز برای پایداری و عدم تسلیم.
این آیه، دو ستون اصلی «صبر» (به معنای کفّ نفس، خسته نشدن و پایداری مداوم بر طاعت، از معصیت و بر مصیبت) و «نماز» (ذکر، خشوع و اتصال دائم به سرچشمه قدرت الهی) را به عنوان ابزارهای حیاتی برای مواجهه با سختی‌ها و حفظ اراده مقاومت معرفی می‌کند.
انسان چه در مقابل شیطان و نفس و چه در مقابل دشمن بیرونی یعنی غرب و شرق نیاز به تکیه گاه و کمک دارد که در هر دو زمینه، صبر و نماز و ارتباط با خدا، تکیه گاه واقعی و درست اند.
این دو، نه تنها آرام ‌بخش روح هستند، بلکه منبع قدرت و ثبات قدم در برابر فشارهای دشمن محسوب می‌شوند و با استحکام‌بخشی به قوای درونی، نیروی لازم برای ایستادگی در برابر سلطه و عدم تسلیم را فراهم می‌آورند.
شعر
دعای صبح و آه شب کلید گنج مقصود است / بدین راه و روش می رو که با دلدار پیوندی (حافظ)
صبر کن حافظ به سختی روز و شب / عاقبت روزی بیابی کام را (حافظ)
ای دل اندر بند زلفش از پریشانی منال / مرغ زیرک چون به دام افتد تحمل بایدش (حافظ)
قبل از اینکه پا به میدان بگذاری...
مثل وزنه‌برداری که پیش از رفتن روی تخته و شکستن رکورد جهان، چند دقیقه با خودش خلوت می‌کند؛ مثل جنگجویی که پس از نواخته‌شدنِ شیپورِ جنگ، برای چند ثانیه چشم‌هایش را می‌بندد؛ مثل نویسنده‌ای که قبل از نوشتنِ یک داستان تازه، انگشتانش را روی صفحه‌کلید حسابی گرم می‌کند؛ تو هم پیش از پا گذاشتن به میدان‌های کوچک و بزرگِ زندگی، سجاده‌ات را پهن کن تا استوارتر قدم برداری.
باور کن نماز چیزی فراتر از آن خم‌وراست‌شدن‌های خواب‌آلودِ صبحگاهی است.
باور کن نماز بزرگ‌تر از این ذکرهای شتاب‌زدۀ من و توست.
ما این نمازهای پنج‌گانه را خیلی دست‌کم گرفته‌ایم، رفیق!
دو بال برای پرواز
تابه‌حال برای شما هم اتفاق افتاده است که در میانۀ یک کارِ بزرگ، یک آزمونِ مهم یا یک مشکلِ خانوادگی، ناگهان احساس کنید دیگر بنیه‌ای برای ادامه‌دادن ندارید؟
لحظه‌ای که رمقِ روحی و جسمی‌تان رو به پایان است و حس می‌کنید به آخرِ خط رسیده‌اید.
در این لحظاتِ واماندگی، برای بازیابیِ نیروی خود به کدام تکیه‌گاهِ امن و پشتوانۀ مطمئن پناه می‌برید؟
قرآن برای این وضعیت، یک راهکار نجات‌بخش معرفی می‌کند که هم نیروی محرکۀ درونی انسان را تقویت می‌کند و هم او را به سرچشمۀ بی‌کران قدرت متصل می‌سازد: <وَاسْتَعِینُوا بِالصَّبْرِ وَالصَّلَاةِ> (بقره/۴۵) از «صبر» و «نماز» یاری بجویید.
روزه؛ تمرین قدرتمندشدن
نکتۀ ظریف آیه این است که نمی‌فرماید فقط «صبور باشید»، بلکه امر می‌کند که از «صبر» به عنوان یک ابزار و منبع قدرت، یاری بجویید و ماه رمضان، کارگاه بزرگ همین تمرین است.
روزه، عالی‌ترین مصداق «کمک‌گرفتن از صبر» است.
در روزه، شما به‌شکل ارادی سختی می‌کشید تا روحتان قوی شود.
این دقیقاً یک صبر فعال و آگاهانه است؛ نه یک انتظارِ منفعلانه.
هر لحظه از صبر، یک پیام روشن به خداست: «خداوندا، من میدان را خالی نمی‌کنم.» و همین پایداری در زمینه‌های مختلف، زمینۀ همراهی الهی را فراهم می‌کند، که: <إِنَّ اللَّهَ مَعَ الصَّابِرِینَ> (بقره/۱۵۳).
نماز؛ اتصال مستقیم به مرکز فرماندهی هستی
اگر صبر، نیروی درونی است، نماز، اتصال به منبع تمام‌نشدنی قدرت است.
نماز، ارتباط مستقیم با مرکز فرماندهی عالم است؛ مانند سربازی که در اوج نبرد تنها و زیر آتش مانده.
ناگهان بی‌سیم‌اش کار می‌کند.
با یک پیام از فرماندهی، هم روحیه می‌گیرد و هم مسیر را پیدا می‌کند.
از این روست که امام صادق(علیه‌السلام) می‌فرمایند: «هرگاه امیرالمؤمنین(علیه‌السلام) با مشکلی سخت روبه‌رو می‌شدند، به نماز پناه می‌بردند» و سپس همین آیه را تلاوت می‌کردند.[۱]
این دو عنصر، که برای یک ملت، رمز عبور از گردنه‌های سخت تاریخی هستند، منفک از یکدیگر عمل نمی‌کنند.
همان‌طور که رهبر معظم انقلاب می‌فرمایند: «این صلوة یعنی آن ذکر، توجه، خشوع، ارتباط قلبی با خدا، در استحکام صبر تأثیر دارد.»[۲] این همان نگاهی بود که در ظهر عاشورا تجلی یافت.
امام حسین(علیه‌السلام) در میانۀ میدان نبرد و اوج صبر، نماز را به پا داشت تا نشان دهد ریشۀ این استقامت از کجاست.
این همان راهکاری است که یک فرمانده مانند حاج قاسم سلیمانی را هم مرد میدان نبرد و هم مرد محراب و نیایش شبانه می‌سازد.
عمل و زندگی با آیه
_ کتاب آداب نماز امام خمینی را بخوان تا بفهمی همین «نماز» چگونه روحت را برای کارهای بزرگ، قدرتمند می‌کند.
_ پنج‌شنبۀ اول و آخر و چهارشنبۀ وسط هر ماه قمری را روزه بگیر[۳] تا اراده‌ات برای «نه» گفتن به گناه پولادین شود.
_ می‌خواهی یک عادت بد را ترک کنی؟
نمازهای واجب، ایستگاه‌های سوخت‌گیری ارادۀ تو هستند.
با صبر و نماز، وسط راه کم نیاور.
_ مادری و بی‌قراری شبانۀ نوزاد تو را خسته کرده؟
با نماز از خدا آرامش بگیر و با صبر، این جهاد عاشقانه را پُرثمر کن.
_ پدر خانواده‌ای و نگرانی‌های مالی آرامشت را گرفته؟
قبل از اذان صبح بیدار شو و استغفار کن و بعد از اذان به نماز صبح بایست.
آرامش و سکوت سحر، بهترین فرصت برای دریافت کمک و آرامش از خداست.
_ در محیط کار دچار تنش و بی‌انصافی شده‌ای و می‌خواهی در اوج عصبانیت تصمیم بگیری؟
هیچ‌گاه تصمیم فوری نگیر.
صبر کن تا وقت نماز ظهر.
از نماز اول وقت کمک بگیر.
_ خبر ناگواری شنیده‌ای و احساس می‌کنی تنها مانده‌ای؟
اذان که گفت به مسجد برو و در صف نماز جماعت بایست.
این حضور، تو را در این لحظات سخت کمک می‌کند.
_ درگیر بیماری خودت یا یکی از عزیزانت هستی؟
نماز، پناهگاه روح بی‌قرار توست.
_ زوج جوانی هستید و اول زندگی با مشکلات مالی دست‌وپنجه نرم می‌کنید؟
نمازهای اول وقت دونفره‌تان، برکت را به زندگی‌تان می‌آورد و صبر، کمکتان می‌کند تا با قناعت و تلاش، این مرحله را با موفقیت پشت‌سر بگذارید.
_ نمازت را با آداب و مستحبات بخوان، اول وقت بخوان، نافله را از امروز شروع کن.
خلاصه یک قدم جلوتر بیا و نمازت را بهتر کن.
در آینه دیگران
اتاق کار ابوعلی سینا غرق در سکوت بود، اما ذهن او پر از هیاهو.
ساعت‌ها بود که روی یک مسئله پیچیده علمی کار می‌کرد، اما هر راهی را که می‌رفت به بن‌بست می‌رسید.
کتاب‌ها و نوشته‌ها روی میز پراکنده بودند و کلافگی داشت بر او چیره می‌شد.
احساس می‌کرد ذهنش قفل شده و دیگر راهی برای پیشروی نیست.
در همین لحظه، کاری را کرد که همیشه در چنین بن‌بست‌هایی به او کمک می‌کرد.
از پشت میز بلند شد، وضو گرفت و بر سجاده ایستاد.
دو رکعت نماز خواند.
در آرامش نماز، ذهنش را از هر چیز دیگری خالی کرد و فقط به خدا پناه برد.
پس از سلام نماز، وقتی دوباره به سراغ مسئله رفت، گویی گره‌ای از کارش باز شده بود.
راه حلی که ساعت‌ها از چشمش پنهان بود، مثل نوری در ذهنش درخشید.
او به تجربه دریافته بود که کلید حل سخت‌ترین مشکلات دنیوی، در اتصال به منبع قدرت الهی و یاری گرفتن از صبر و نماز نهفته است.[۴]
[۱].
کلینی، الکافی، ج۳، ص۴۸۰.
[۲].
«بیانات مقام معظم رهبری در دیدار رؤسای سه قوه و مسئولان نظام»، ۱۹/۰۶/۱۳۸۷.
[۳].
در روایات این روزه با نام صوم الدهر بسیار سفارش شده است.
[۴] برگرفته از سیمای فرزانگان ص۱۷۱و سوز سحرگاهی ص۱۳