کرمانشاه؛ از محرومیت درمانی پیش از انقلاب تا قطب سلامت غرب کشور

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: اکنون که چهل و هفتمین بهار آزادی و استقلال ایران اسلامی فرا رسیده است، نهال نوپای انقلاب سال ۵۷ به درخت تنومندی بدل گشته که ریشه در خاک باور مردم و شاخ و برگ در آسمان خودکفایی دارد.
مرور کارنامه ۴۷ ساله نظام مقدس جمهوری اسلامی، نه صرفاً یک بازخوانی تاریخی، بلکه روایتی از اراده‌ای پولادین برای عبور از محرومیت‌ها و رسیدن به قله‌های پیشرفت است؛ روایتی که استان پهناور و استراتژیک کرمانشاه، یکی از درخشان‌ترین فصل‌های آن را رقم زده است.
استان کرمانشاه، این «سینه ستبر ایران اسلامی» و «چهره زیبای ایران»، با جمعیتی قریب به ۲ میلیون نفر و وسعتی بالغ بر ۲۵ هزار کیلومتر مربع، به عنوان هفدهمین استان کشور، نگینی در غرب ایران است.
کلانشهر کرمانشاه نیز به عنوان نهمین شهر پرجمعیت ایران، امروز بیش از هر زمان دیگری نقش محوری خود را به عنوان مرکزیت غرب کشور ایفا می‌کند.
موقعیت ژئوپلیتیک این دیار، همسایگی با استان‌های کردستان، لرستان، ایلام و همدان و از همه مهم‌تر، داشتن طولانی‌ترین مرز مشترک با کشور عراق (هم با دولت مرکزی و هم با اقلیم کردستان)، کرمانشاه را به شاهراهی حیاتی و دروازه‌ای برای عتبات عالیات، کربلا و بغداد مبدل کرده است.
یکی از شاخص‌ترین نمادهای توجه نظام اسلامی به گسترش عدالت و توزیع متوازن امکانات در این ۴۷ سال، تغییرات بنیادین در تقسیمات کشوری این استان است.
در حالی که تا سال ۱۳۵۷، کرمانشاه تنها شامل ۵ شهرستان بود، امروز با نگاه توسعه‌محور انقلاب، این تعداد به ۱۴ شهرستان افزایش یافته است.
این گسترش ساختاری تنها یک تغییر روی کاغذ نبوده، بلکه بستری برای شکستن تمرکزگرایی، سرعت‌بخشی به خدمات‌رسانی، ارتقای زیرساخت‌های عمرانی و جاری شدن خون توسعه در رگ‌های دورافتاده‌ترین نقاط استان بوده است.
امروز و در طلیعه چهل و هفتمین سالگرد پیروزی انقلاب اسلامی، خبرگزاری مهر استان کرمانشاه بر خود فرض می‌داند تا در راستای «جهاد تبیین» و مقابله با سیاه‌نمایی‌های دشمنان، تصویر واقعی و بدون رتوشِ خدمات نظام را به نمایش بگذارد.
کرمانشاه که روزگاری درگیر جنگ مستقیم و محرومیت‌های تاریخی بود، اکنون در سایه امنیت و حمایت انقلاب، به قطب‌های مهم تولید و کشاورزی بدل شده است.
در سلسله گزارش‌های پیش‌رو در ایام‌الله دهه مبارک فجر، خبرگزاری مهر قصد دارد با نگاهی آماری و تحلیلی، گوشه‌ای از دستاوردهای عظیم انقلاب اسلامی در استان کرمانشاه، به‌ویژه جهش‌های خیره‌کننده در حوزه «بهداشت» را بررسی و تبیین نماید تا گواهی باشد بر کارآمدی نظامی که خادمی مردم را بزرگترین افتخار خود می‌داند.
کرمانشاه؛ از محرومیت درمانی تا جهش بزرگ سلامت پس از انقلاب
چهار دهه پس از پیروزی انقلاب اسلامی، سیمای بهداشت و درمان در استان کرمانشاه دگرگونی عمیقی را تجربه کرده است؛ دگرگونی‌ای که نه‌تنها در توسعه زیرساخت‌های درمانی، بلکه در ارتقای شاخص‌های سلامت عمومی، افزایش امید به زندگی و کاهش معنادار مرگ‌ومیر خود را نشان می‌دهد.
امروز وقتی از پیشرفت در حوزه سلامت سخن به میان می‌آید، دیگر تنها با چند مرکز محدود درمانی روبه‌رو نیستیم، بلکه شبکه‌ای گسترده از خدمات بهداشتی و تخصصی در سراسر استان شکل گرفته که دسترسی عادلانه‌تر مردم به خدمات پزشکی را فراهم کرده است.
بهبود وضعیت سلامت عمومی شهروندان، افزایش محصولات درمانی و پزشکی در نقاط مختلف کشور و استان، ارتقای سطح دانش تخصصی و تربیت نیروهای کارآمد، تنها بخشی از دستاوردهایی است که پس از انقلاب اسلامی در کرمانشاه محقق شده است.
از همه مهم‌تر، تجربه موفق کنترل شیوع بیماری‌های واگیرداری چون کرونا و نقش‌آفرینی کشور در ساخت واکسن کاملاً ایرانی، نشان داد که نظام سلامت جمهوری اسلامی ایران به مرحله‌ای از بلوغ علمی و اجرایی رسیده که می‌تواند در بحران‌های پیچیده جهانی نیز کارنامه‌ای قابل قبول ارائه دهد.
کرمانشاه در سایه حمایت‌های انقلاب اسلامی در حوزه‌های فرهنگی، سیاسی، اقتصادی و اجتماعی، رشد چشمگیری را تجربه کرده و در عرصه بهداشت و درمان نیز به جایگاهی رسیده که به هیچ‌وجه قابل قیاس با دوران پیش از انقلاب نیست.
پیش از انقلاب، استان با کمبود شدید امکانات درمانی و حضور پزشکان درجه چندم خارجی در معدود مراکزی چون بیمارستان مسیح مواجه بود؛ پزشکانی که گاه دوره‌های آموزش طبابت خود را در همین استان‌ها می‌گذراندند.
اما امروز، کرمانشاه میزبان مجهزترین و پیشرفته‌ترین مراکز درمان سرطان و بیماری‌های نادر است و تولید علمی آن نسبت به گذشته رشدی ۱۵۰۰ برابری را تجربه کرده است؛ مسیری که روایت آن، بیانگر بخشی از دستاوردهای بزرگ نظام در حوزه سلامت این استان است.
شاخص‌های بهداشتی کرمانشاه جهشی کم‌نظیر داشته است
علی سروش رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان کرمانشاه در گفتگو با خبرنگار مهر با اشاره به دستاوردهای انقلاب اسلامی در حوزه بهداشت و درمان، اظهار داشت: شاخص‌های سلامت در کشور و به‌ویژه استان کرمانشاه پس از پیروزی انقلاب اسلامی جهشی کم‌نظیر داشته و بسیاری از این شاخص‌ها امروز قابل مقایسه با دوران پیش از انقلاب نیست.
وی افزود: افزایش امید به زندگی از ۵۶ سال در ابتدای انقلاب به ۷۸ سال در شرایط کنونی، یکی از مهم‌ترین شاخص‌های پیشرفت نظام سلامت است که نشان‌دهنده ارتقای سطح خدمات بهداشتی، درمانی و مراقبتی در کشور است.
سروش تصریح کرد: کاهش مرگ و میر مادران از ۹۰ به ۳۲ در هر صد هزار تولد و افزایش مراقبت از مادران باردار از ۳۴ درصد به ۹۵ درصد، از دیگر دستاوردهای مهم انقلاب اسلامی در حوزه سلامت است که نقش مؤثری در بهبود شاخص‌های جمعیتی داشته است.
جهش چشمگیر در کاهش مرگ‌ومیر کودکان و نوزادان
رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان کرمانشاه ادامه داد: مرگ و میر نوزادان از ۷۶ در هزار تولد به ۱۱ در هزار تولد و مرگ و میر کودکان از ۹۰ در هزار تولد به ۵.۸ در هزار تولد زنده کاهش یافته که این ارقام بیانگر توسعه شبکه بهداشت و دسترسی گسترده به خدمات اولیه سلامت است.
وی افزود: پوشش واکسیناسیون کودکان به بالای ۹۸ درصد رسیده و برنامه ایمن‌سازی نقش شگرفی در کاهش بیماری‌های واگیر شایع از جمله فلج اطفال، سرخک، سرخجه، سیاه‌سرفه و اوریون داشته است.
سروش با اشاره به بهبود شاخص‌های بهداشت محیط عنوان کرد: در سال ۵۵ تنها ۵۱ درصد مردم به آب سالم و بهداشتی دسترسی داشتند اما امروز بیش از ۹۹ درصد مردم کشور از آب سالم بهره‌مند هستند.
همچنین در سال ۵۷ تنها ۸ درصد خانوارهای روستایی دفع بهداشتی زباله داشتند که این رقم اکنون به ۹۳ درصد رسیده است.
توسعه شبکه بهداشت و زیرساخت‌های سلامت
وی با بیان اینکه دسترسی به خدمات اولیه بهداشتی در شهر و روستا به بالای ۹۵ درصد رسیده است، گفت: استقرار نظام شبکه بهداشت و اجرای برنامه PHC شهری نقش کلیدی در این موفقیت داشته است.
سروش از راه‌اندازی و فعال‌سازی ۱۱۰ مرکز خدمات جامع سلامت در مناطق شهری و روستایی، ۶۳۲ خانه بهداشت روستایی، ۱۴۷ پایگاه سلامت شهری، چهار مرکز بیماری‌های رفتاری، شش پایگاه مراقبت مرزی، دو مرکز تسهیلات زایمانی و ۹ مرکز آموزش بهورزی خبر داد و افزود: تأمین نیروی انسانی، تجهیزات فنی و فضای فیزیکی مناسب از ارکان این توسعه بوده است.
وی همچنین به افزایش مراکز دندانپزشکی از ۱۰ مرکز به ۷۸ مرکز اشاره کرد و گفت: جذب دندانپزشکان و بهداشتکاران دهان و دندان به شکل قابل توجهی افزایش یافته است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی کرمانشاه بیان کرد: یددار کردن نمک مصرفی جامعه از صفر درصد در سال ۵۷ به ۹۷ درصد در حال حاضر رسیده که تأثیر بسزایی در پیشگیری از اختلالات ناشی از کمبود ید داشته است.
تقویت نظام مراقبت بیماری‌ها و سلامت روان
سروش با اشاره به راه‌اندازی آزمایشگاه‌های مرجع قطب HIV، آنفولانزا، سل و کرونا گفت: این زیرساخت‌ها نقش مهمی در کنترل بیماری‌های واگیر داشته‌اند.
همچنین مراکز مشاوره بیماری‌های رفتاری، مراکز زنان آسیب‌پذیر و کلینیک سیار زنان در استان فعال هستند.
وی افزود: برنامه پزشک خانواده در شهرهای زیر ۲۰ هزار نفر و مناطق روستایی اجرا شده و افزایش روانپزشکان و روانشناسان در مراکز بهداشتی، راه‌اندازی مراکز کاهش آسیب DIC، مراکز درمان سوءمصرف مواد و مراکز ترک دخانیات از دیگر اقدامات مهم است.
سروش ادامه داد: مرکز سراج برای تشخیص و غربالگری اختلالات روانی راه‌اندازی شده و بخشی از خدمات سلامت از جمله تشکیل پرونده الکترونیک سلامت، نسخه‌نویسی الکترونیک و استقرار نظام‌های ثبت مرگ و بیماری‌ها به صورت جامع الکترونیکی شده است.
ارتقای سلامت نسل آینده و پیشگیری از بیماری‌ها
وی با اشاره به اجرای برنامه‌های حذف اختلالات ناشی از کمبود ید، کاهش سوءتغذیه کودکان و کاهش شاخص کم‌خونی فقر آهن در گروه‌های مختلف سنی گفت: شاخص کم‌وزنی در کودکان زیر ۶ سال از ۹.۶ درصد به ۲.۳۷ درصد و شاخص کوتاه‌قدی از ۱۴ درصد به ۴.۸ درصد کاهش یافته است.
رئیس دانشگاه علوم پزشکی استان کرمانشاه افزود: برنامه مدارس مروج سلامت در ۲۰ درصد مدارس اجرا می‌شود و بیش از ۴۷ هزار دانش‌آموز و ۵ هزار دانشجو به عنوان سفیر سلامت فعالیت دارند.
آموزش سلامت بلوغ برای بیش از ۸۰ درصد دانش‌آموزان، سنجش سالانه سلامت بیش از ۳۲ هزار نوآموز، غربالگری گسترده بیماری‌ها و ارتقای فعالیت فیزیکی در بیش از هزار مدرسه از دیگر اقدامات انجام شده است.
وی بیان کرد: مکمل‌یاری ویتامین D و آهن، غربالگری جوانان و دانشجویان هر سه سال یکبار، آموزش ازدواج سالم به بیش از ۵۰ هزار جوان و آموزش پیشگیری از رفتارهای مخاطره‌آمیز به بیش از ۷۰ هزار نفر در سال اجرا می‌شود.
سروش با اشاره به اجرای برنامه ملی پیشگیری و کنترل بیماری‌های غیرواگیر، راه‌اندازی دبیرخانه ثبت سرطان، غربالگری ۱۰۰ درصدی هیپوتیروئیدی نوزادی و فنیل‌کتونوری و بروز صفر تالاسمی ماژور در ۱۱ سال متوالی گفت: ارتقای برنامه جامعه ایمن در تمامی شهرستان‌های استان نیز محقق شده است.
وی اظهار داشت: پیش از انقلاب پوشش بهداشتی در استان‌ها وجود نداشت، اما امروز پوشش شهری، روستایی و عشایری در کرمانشاه به صورت ۱۰۰ درصدی برقرار است و رصد و غربالگری مستمر در بیش از هزار مرکز بهداشتی انجام می‌شود و خدمات رایگان در حوزه بیماری‌های غیرواگیر نیز به مردم ارائه می‌شود.
جهش چشمگیر شاخص‌های سلامت از ۵۷ تا ۱۴۰۴
سروش در در ادامه این گفتگو با ارائه مقایسه‌ای از شاخص‌های حوزه سلامت در سال ۱۳۵۷ و سال ۱۴۰۴، از رشد قابل توجه زیرساخت‌های درمانی و نیروی انسانی تخصصی در استان خبر داد و اظهار داشت: آمارها نشان‌دهنده جهشی کم‌سابقه در بخش بهداشت و درمان پس از انقلاب اسلامی است.
بر اساس جدول آماری ارائه‌شده، تعداد بیمارستان‌های استان از ۱۶ مرکز در سال ۱۳۵۷ به ۲۸ بیمارستان در سال ۱۴۰۴ رسیده است.
همچنین تعداد تخت‌های ثابت بیمارستانی از یک‌هزار و ۸۳۰ تخت به ۴ هزار و ۲۴۳ تخت و تخت‌های فعال از یک‌هزار و ۴۳۵ تخت به ۳ هزار و ۴۸۱ تخت افزایش یافته است که بیانگر توسعه کمی و کیفی ظرفیت درمانی استان است.
سروش تصریح کرد: در سال ۱۳۵۷ مجموع پزشکان استان ۲۳۹ نفر بود که از این تعداد ۱۹۸ پزشک عمومی و تنها ۴۱ نفر متخصص و فوق‌تخصص بودند، اما امروز تعداد پزشکان به یک‌هزار و ۶۰۰ نفر رسیده که شامل ۵۶۷ پزشک عمومی و یک‌هزار و ۳۳ پزشک متخصص و فوق‌تخصص است و این رشد بیانگر تقویت جدی بدنه تخصصی درمان در استان است.
وی افزود: تعداد دندانپزشکان نیز از ۴۰ نفر در سال ۱۳۵۷ به ۵۸۴ نفر در سال ۱۴۰۴ افزایش یافته که نشان‌دهنده گسترش خدمات سلامت دهان و دندان در مناطق مختلف استان است.
در حوزه خدمات تشخیصی و توانبخشی نیز آمارها از توسعه قابل توجه حکایت دارد؛ به‌طوری‌که تعداد آزمایشگاه‌ها از ۳۳ مورد در سال ۱۳۵۷ به ۱۵۱ آزمایشگاه در سال جاری رسیده است.
همچنین مراکز توانبخشی که در سال ۱۳۵۷ عملاً آماری از آن ثبت نشده، اکنون به ۲۲۸ مرکز افزایش یافته و دامنه خدمات تخصصی به بیماران نیازمند توانبخشی به شکل گسترده‌ای توسعه یافته است.
مقایسه این شاخص‌ها نشان می‌دهد که طی بیش از چهار دهه گذشته، زیرساخت‌های درمانی استان نه‌تنها از نظر کمی رشد یافته، بلکه با افزایش چشمگیر پزشکان متخصص و مراکز تشخیصی و توانبخشی، کیفیت خدمات سلامت نیز ارتقا پیدا کرده است.
این آمارها بیانگر آن است که حوزه بهداشت و درمان استان از یک ساختار محدود و کم‌ظرفیت در سال ۱۳۵۷، به شبکه‌ای گسترده با پوشش تخصصی در سال ۱۴۰۴ تبدیل شده و پاسخگویی به نیازهای درمانی جمعیت استان به شکل قابل توجهی تقویت شده است.