هفت راهکار بومی برای جوانسازی جمعیت
پژوهشگر حوزه خانواده و جمعیت نقشه راهی برای جوانسازی جمعیت در هفت محور پیشنهاد کرد و گفت: مسئله جمعیت ایران جدی است اما ناامیدکننده نیست.
به گزارش مشرق، سپهر کرمی با تاکید بر لزوم ملموسسازی حمایتهای مادی به عنوان یکی از راهکارهای موثر در جوانسازی جمعیت، افزود: طرحهایی مانند اعطای زمین یا مسکن ارزانقیمت به خانوادههای چندفرزند باید سرعت اجرایی بالاتری بگیرد؛ به عنوان نمونه، مدل وام مسکن بدون بهره با بخشش اقساط پس از فرزند سوم مشابه الگوی مجارستان قابل بومیسازی در ایران است و ساخت «محلههای خانوادهمحور» در شهرهای جدید با امکانات ویژه برای خانوادههای جوان باید در اولویت قرار گیرد.
وی، اشتغال خانوادهمحور را به عنوان دومین راهکار عنوان کرد و گفت: ایجاد مشاغل خانگی و دورکاری برای والدین، حمایت مالیاتی از کارفرمایانی که ساعت کاری منعطف ارائه میدهند و اولویت استخدامی برای جوانان متأهل از جمله اقدامات لازم است.
به گفته کرمی، پوشش جامع بیمه و بهداشت راهکار سوم تلاش برای جوانی جمعیت است و پوشش بیمهای کامل بارداری و زایمان، خدمات رایگان ناباروری و بهداشت روان رایگان برای والدین باید تضمین شود.
این پژوهشگر خانواده و جمعت با بیان اینکه آموزش رایگان برای خانوادههای پُرفرزند از دیگر راهکارهای است، خاطر نشان کرد: تحصیل رایگان فرزندان خانوادههای سهفرزند و بالاتر تا مقطع دانشگاه هزینهای است که بازگشت سرمایه بلندمدت دارد و مانع مهم ذهنی را برمیدارد.
به گفته وی، احیای شبکههای حمایت اجتماعی و معنوی راهکار دیگری است که باید مورد توجه باشد؛ فعالسازی ظرفیت مساجد، محلات و خانواده گسترده برای حمایت از خانوادههای جوان و طراحی فضاهای مسکونی تقویتکننده تعامل همسایگی از اولویتهایی است که هزینه کمی دارد اما اثر عمیقی میگذارد.
کرمی، انقلاب رسانهای خانوادهمحور را به عنوان راهکار ششم برشمرد و گفت: به فیلمها، سریالها و محتوایی نیاز داریم که زیبایی واقعی زندگی خانوادگی را با سختیها و شیرینیهایش صادقانه نشان دهد؛ تا زمانی که بهترین تولیدات فرهنگی ما داستان تنهایی و فردگرایی را روایت کنند و خانواده غایب باشد، تغییر نگرش سخت خواهد بود.
وی افزود: همچنین بازتعریف مفهوم «موفقیت» ضروری است؛ یک والد موفق با سه فرزند و زندگی شاد نباید کمتر از یک فرد مجرد ثروتمند دیده شود.
سیاستهای جمعیتی باید بر اساس دادههای دقیق و بهروز و متناسب با شرایط هر استان تنظیم و ارزیابی شوند زیرا نرخ باروری در سیستانوبلوچستان با تهران تفاوت بنیادین دارد و سیاست یکسان برای همه جواب نمیدهد.
این پژوهشگر خانواده و جمعیت، ایجاد نهاد واحد متولی جمعیت را به عنوان هفتمین راهکار ذکر کرد و افزود: ایران نیاز به یک سازمان ملی یا نهاد فرابخشی برای هماهنگی سیاستهای جمعیتی دارد؛ سیاستها باید بر اساس دادههای دقیق و بهروز و متناسب با شرایط هر استان تنظیم و ارزیابی شوند زیرا نرخ باروری در سیستانوبلوچستان با تهران تفاوت بنیادین دارد و سیاست یکسان برای همه جواب نمیدهد.
این پژوهشگر خانواده و جمعیت تاکید کرد: در مقایسه با کره جنوبی، ژاپن و حتی چین هنوز فرصت داریم و جامعه ایرانی یک مزیت بزرگ دارد و آن «میل حفظشده به خانواده و فرزند» است؛ این میل در بسیاری از جوامعِ مواجه با بحران جمعیتی از بین رفته اما در ایران هنوز زنده است.
کرمی خاطر نشان کرد: ایران میتواند الگویی برای کشورهای مشابه باشد، کشوری که با ترکیب خلاقانهای از حمایت مادی و سرمایه معنوی، مسئله جمعیت را مدیریت کرد؛ زمان زیادی نداریم و باید حالا شروع کنیم و درست شروع کنیم.
جایگاه زن و مرد؛ گرههای ذهنی قابل حل
این پژوهشگر حوزه خانواده و جمعیت با اشاره به نقش زن و مرد در تصمیم فرزندآوری، گفت: دو گره ذهنی اساسی وجود دارد که هر دو قابل حل هستند اما نباید انکار یا سادهانگاری شوند.
وی درباره زنان گفت: نگرانی زنان تحصیلکرده از تقابل مادری و پیشرفت فردی واقعی و منطقی است.
در ایران وقتی زنی مادر میشود عملاً بخش عمدهای از فرصتهای شغلی و آموزشی را از دست میدهد.
مرخصی زایمان محدود است، کار پارهوقت رسمیت ندارد، دورکاری تسهیل نشده و مهدهای کودک باکیفیت و ارزان کمیاب هستند.
کرمی با بیان اینکه راهحلهای «زن باید در خانه بماند» و «زن فرزند نیاورد تا پیشرفت کند»؛ افراطی هستند، تاکید کرد: راهحل این است که ساختار شغلی و آموزشی کشور را خانوادهمحور کنیم، دورکاری و ساعت کاری منعطف، مهدهای کودک سازمانی و محلهای، تسهیل ادامه تحصیل مادران دانشجو و حمایت ساختاری از بازگشت به کار پس از وقفه مادری از جمله اقدامات ضروری است.
به گفته وی، وقتی زنی ببیند فرزندآوری بهمعنای پایان دنیای حرفهایاش نیست، گره ذهنیاش باز میشود.
پژوهشگر حوزه خانواده درباره مردان نیز اظهار کرد: گره ذهنی مردان عمدتاً حول ناتوانی اقتصادی و ترس از ناکافی بودن شکل گرفته است، مرد ایرانی به طور سنتی خود را نانآور میبیند و وقتی نمیتواند مسکن مناسب تأمین کند یا شغل باثباتی ندارد، فرزندآوری را بیمسئولیتی تلقی میکند.
وی با تاکید بر اینکه در اینجا باید دو کار انجام شود، خاطر نشان کرد: ابتدا فراهم کردن زیرساختهای اقتصادی واقعی شامل مسکن و اشتغال و دوم بازتعریف نقش پدری، دو موضوعی است که باید انجام شود.
عمدتاً زنان مخاطب سیاست جمعیتی قرار میگیرند و این موضوع اشتباه است.
مشوقهای پدرانه مانند مرخصی پدری، تسهیلات ویژه پدران و آموزشهای پدرانگی باید بخشی از سیاستهای جمعیتی باشد.
پدر خوب مساوی پدر حاضر و مسئول
کرمی تاکید کرد: پدر فقط نانآور نیست، پدر حضور است، عاطفه است، الگوست و در کشور باید روایت «پدر خوب مساوی پدر ثروتمند» را به روایت «پدر خوب مساوی پدر حاضر و مسئول»، تغییر دهیم.
وی با تأکید بر اینکه فرزندآوری تصمیم مشترک زن و مرد است، گفت: عمدتاً زنان مخاطب سیاست جمعیتی قرار میگیرند و این موضوع اشتباه است.
مشوقهای پدرانه مانند مرخصی پدری، تسهیلات ویژه پدران و آموزشهای پدرانگی باید بخشی از سیاستهای جمعیتی باشد.
به گفته این پژوهشگر حوزه خانواده، تجربه کشورهای اسکاندیناوی نشان داده است وقتی پدر در فرزندپروری سهم دارد، مادر تنها نیست و تمایل به داشتن فرزندهای بعدی افزایش مییابد.