کسبه بازار «جنت» در برزخ؛ خسارات چگونه جبران میشود؟
آتشسوزی بازار جنت، صدها کسبه را در آستانه شب عید با نابودی سرمایه و نگرانی در جبران خسارت روبهرو کرده است.
به گزارش مشرق، در سالهای اخیر، موضوع ایمنی فضاهای عمومی و تجاری به یکی از دغدغههای جدی مدیریت شهری و افکار عمومی تبدیل شده است؛ حوادثی که گاه در اثر یک بیاحتیاطی ساده، نقص فنی یا بیتوجهی به هشدارهای ایمنی رخ میدهند، میتوانند در چند ساعت سرمایه سالها تلاش دهها یا حتی صدها نفر را به خاکستر تبدیل کنند.
آتشسوزی در بازارها، پاساژها و مراکز تجاری، اگرچه پدیدهای تازه نیست، اما تکرار آن نشان میدهد فاصله معناداری میان هشدارها، مقررات و اجرای واقعی الزامات ایمنی همچنان وجود دارد؛ فاصلهای که هر بار هزینه آن را کسبه، کارگران و خانوادههایی میپردازند که تمام معیشتشان به همان چند متر مغازه یا غرفه وابسته بوده است.
سهشنبه هفته گذشته، یکی از همین حوادث بار دیگر در صدر اخبار قرار گرفت؛ آتشسوزی گسترده در بازارچه جنت، واقع در منطقه ۵ پایتخت، در مدت کوتاهی به خبری فراگیر در فضای مجازی و رسانهها تبدیل شد.
بازارچهای حدود دو هزار متر مربع مساحت با حدود ۳۰۰ غرفه فعال که از جهات مختلف به بلوار سیمون بولیوار، بزرگراه آبشناسان و بلوار جنتآباد دسترسی داشت و سالها محل کسبوکار صدها خانوار بود، تنها در عرض چند ساعت در آتش سوخت و به طور کامل تخریب شد.
۳ بار اخطار بینتیجه به وضعیت ناایمن بازار جنت
به گفته سخنگوی سازمان آتشنشانی تهران، این بازارچه پیش از وقوع حادثه، اصول ایمنی لازم را رعایت نکرده و در سالهای گذشته سه بار اخطار ایمنی از سوی آتشنشانی دریافت کرده بود.
با این حال، این هشدارها به دلایل مختلف جدی گرفته نشد و در نهایت نقصی که میتوانست با اصلاحات ساده فنی مهار شود، به بحرانی گسترده انجامید.
البته به طور دقیق تعیین نشده پس از چندبار اخطار نسبت به پلمب یک فضای ناایمن اعم مسکونی، تجاری یا درمانی باید اقدام شود، این امر بستگی به میزان بحرانی بودن آن فضا دارد و باید این نکته را در نظر داشت که پلمب فضاهای ناایمن در حیطه اختیارات شهرداری نیست و مسئولیت آن بعد از مکاتبه سازمان آتش نشانی با دستگاه قضائی است؛ درباره بازار جنت نیز اطلاعاتی از اینکه با قوه قضائیه مکاتبهای صورت گرفته یا خیر وجود ندارد اما آخرین اخطار مربوط به آذر ماه سال ۱۴۰۳ است.
علت اصلی آتشسوزی، اتصالی در سیمکشی برق
بر اساس گزارشهای رسمی، بررسیهای کارشناسی آتشنشانی نشان میدهد کانون آتش شناسایی شده و علت اصلی آتشسوزی، اتصالی در سیمکشی برق مجموعه بوده است؛ اتصالیای که به سرعت به بخشهای اطراف سرایت کرده و با توجه به تراکم بالای غرفهها و وجود اجناس قابل اشتعال، مهار آن را دشوارتر کرد.
مالکیت این فضای تجاری متعلق به شهرداری تهران بوده، اما بهرهبرداری از آن بر اساس قرارداد منعقده به پیمانکار واگذار شده و مطابق مفاد قرارداد، مسئولیت ایمنی و HSE با پیمانکار است.
با این حال، این امر به معنای سلب کامل مسئولیت از شهرداری نیست، چراکه شهرداری به عنوان مالک، مکلف به نظارت بر حسن اجرای قرارداد است.
در همین راستا، در روزهای پس از حادثه، مسئولان شهری وعدههایی برای جبران بخشی از خسارات و ساماندهی وضعیت کسبه مطرح کردند؛ در این راستا مجتبی اقوامیپناه، مدیرعامل شرکت ساماندهی صنایع و مشاغل شهر تهران، با اشاره به اینکه بازارچه جنت تحت مدیریت شهرداری تهران بوده، اعلام کرد که متأسفانه در جریان این اتفاق، سازههای اصلی بازارچه بهطور کامل از بین رفته است.
با این حال مهمترین دغدغه مدیریت شهری، وضعیت معیشتی غرفهدارانی است که عمدتاً از اقشار کمبرخوردار جامعه هستند.
اقدامات حمایتی شهرداری تهران از غرفهداران/ اجاره یکساله غرفهها دریافت نمیشود
وی با تأکید بر نزدیکی ایام پایانی سال و اهمیت تأمین معیشت این افراد، افزود: برنامهریزی شده است تا در مدت زمان بازسازی بازارچه که چند ماه به طول خواهد انجامید، محل موقتی برای استقرار غرفهداران تعیین شود تا فعالیت اقتصادی آنها متوقف نشود و بتوانند به کسبوکار خود ادامه دهند.
اقوامیپناه همچنین وعده داد به محض اخذ تأییدیههای لازم از مراجع ذیربط، عملیات اجرایی ساختوساز بازارچه جدید آغاز خواهد شد و تلاش میشود در کوتاهترین زمان ممکن این مجموعه دوباره به بهرهبرداری برسد.
وی از پیگیری هماهنگیها با مدیریت شهری و شورای اسلامی شهر تهران خبر داد و گفت: تسهیلات و حمایتهای ویژهای برای جبران بخشی از خسارات در نظر گرفته خواهد شد.
در همین راستا، عبدالمطهر محمدخانی، سخنگوی شهرداری تهران نیز اعلام کرد که با دستور علیرضا زاکانی، شهردار تهران، مقرر شده است وامهای کمبهرهای متناسب با میزان خسارت واردشده به کسبه بازار جنت پرداخت شود.
وعدهای که در نگاه اول میتواند نشانهای از همراهی مدیریت شهری با آسیبدیدگان باشد، اما واکنشهای میدانی کسبه نشان میدهد که فاصله قابل توجهی میان این وعدهها و انتظارات و نیازهای واقعی آنها وجود دارد.
وام در نظر گرفته شده برای کسبه یک میلیارد تومان است اما در آخرین اقدامات شهرداری مقرر شده اجاره یکساله غرفهها نیز از این افراد دریافت نشود ولی غرفهداران مدعی هستند این کمک نمیتواند جوابگوی خسارت کلان آنها باشد.
برزخی که کسبه بازار جنت در آن گرفتار شدند
روز گذشته جمعی از کسبه بازار جنت مقابل ساختمان شهرداری تهران تجمع کردند تا صدای اعتراض و نگرانی خود را به گوش مسئولان برسانند؛ یکی از کسبه با تشریح وضعیت خود و همکارانش گفت: چند روز پیش بازار جنت دچار آتشسوزی شد و کل اجناس ما که برای شب عید تهیه کرده بودیم، با خاک یکسان شد.
آتشی که آنقدر شدید بود که یخچال مغازه ذوب شده و کف زمین سوخته بود.
الان هیچکس پاسخگوی وضعیت ما نیست.
هر جا میرویم، فقط وعده میدهند.
وی با اشاره به شرایط معیشتی برخی از کسبه افزود: اینجا آدمهایی هستند که واقعاً نان شب ندارند.
شاید من یا یکی دو نفر دیگر بتوانیم دوام بیاوریم، اما خیلیها تمام درآمدشان از همین غرفه بود.
خانمهایی ۶۰ یا ۷۰ ساله که هرچه در میآوردند، همان شب خرج خانه میکردند.
با وعده وام کمبهره یا محل موقت، این آدمها نمیتوانند فردا بروند برای خانوادهشان خرید روزمره انجام دهند.
سوختن سرمایههای ۴۰۰ میلیون تا ۲۰ میلیارد تومانی در آتش
به گفته این این افراد، حجم سرمایه از دسترفته در بازار جنت بسیار بالاتر از آن چیزی است که در برخی اظهارنظرها مطرح میشود؛ این غرفهدار بازار جنت توضیح داد: کمترین سرمایهای که در مغازهها بود، ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان بود.
نزدیک شب عید بود و خیلیها تمام سرمایهشان را تبدیل به جنس کرده بودند.
خود من بیش از ۴ تا ۵ میلیارد تومان جنس در مغازه داشتم.
تعمیرکارانی بودند که لپتاپ مشتری داخل مغازهشان سوخته است.
موضوع بیمه نیز یکی از محورهای اصلی گلایه کسبه است.
به گفته آنها، به دلیل رعایت نشدن استانداردهای ایمنی در سازه بازارچه، امکان بیمه کردن مغازهها وجود نداشته است.
یکی دیگر از غرفهداران در این باره گفت: سازه احتمالاً بیمه بوده، اما مغازهها را بیمه نکردند.
ما خیلی پیگیری کردیم، اما گفتند چون استانداردهای آتشنشانی رعایت نشده، بیمه شامل حال مغازهها نمیشود.
در میان صحبتهای کسبه، روایتهایی وجود دارد که عمق فاجعه را نشان میدهد.
یکی از مغازهداران با صدایی بغضآلود، گفت: من دستفروش نبودم.
از صفر شروع کردم، مستقل کار کردم، سایت فروشگاهی داشتم و درآمد میلیاردی.
بعد از آتشسوزی، تمام موجودی سایتم را صفر کردم، چون نه کلاهبردارم و نه چیزی برای فروش داشتم.
من ۱۷ برند لنز آرایشی، ۱۰ برند آرایشی، چندین برند رنگ مو و عطر داشتم.
شاید بالای ۲۰ میلیارد تومان سرمایهام یکجا خاکستر شد.
او ادامه داد: همه زندگیام رفت.
روز اول آنقدر تحت فشار بودم که به فکر پایان دادن به زندگی افتادم، اگر دوستم به موقع نرسیده بود، شاید الان اینجا نبودم.
من از صفر شروع کرده بودم، همه چیزم را سرمایه کرده بودم تا یک برند بسازم.
حالا هیچی نمانده.
کمک میخواهیم، چون واقعاً نابود شدیم.
در کنار همه این اظهارات، گزارش آتشنشانی نکته مهم دیگری را هم برجسته میکند: بیتوجهی به اخطارهای ایمنی.
اگرچه علت فنی حادثه اتصالی برق اعلام شده، اما کارشناسان تأکید دارند که در صورت رسیدگی به اخطارهای قبلی و اصلاح زیرساختها، احتمال وقوع چنین آتشسوزی گستردهای به مراتب کمتر بود.
در این میان، موضوع نقش شهرداری و پیمانکار در پیگیری و الزام به اجرای استانداردهای ایمنی نیز مطرح است؛ موضوعی که به گفته برخی کسبه، با وجود پیگیریها، تاکنون پاسخ روشنی از سوی شرکت ساماندهی مشاغل درباره آن ارائه نشده و همچنان «در حال بررسی» باقی مانده است.
آتشسوزی بازار جنتآباد، فقط یک حادثه شهری نیست؛ روایتی است از تلاقی بیتوجهی به ایمنی، ضعف نظارت، و معیشت آسیبپذیر صدها نفر که درست در آستانه شب عید، همه دارایی خود را از دست دادهاند.
هرچند وعدههایی برای وام، حمایت و بازسازی داده شده، اما نگرانی اصلی کسبه این است که جبران واقعی خسارت، تنها با اعداد و وعدهها محقق نمیشود و آنچه از دست رفته، برای بسیاری از آنها حاصل یک عمر تلاش بوده است؛ سرمایهای که بازگشت آن، اگر ممکن باشد، سالها زمان خواهد برد.