جزئیات کمتر شنیده شده از مذاکرات محرمانه ایران و آمریکا

بامداد جمعه ۱۷ بهمن هواپیمای حامل وزیر امور خارجه ایران و هیات همراه درحالی در فرودگاه مسقط زمین نشست که قرار بود ساعاتی پس از این فرود، یکی از مهمترین و در عین حال حساس‌ترین گفت‌وگوهای شکل گرفته میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا برگزار شود.
تکرار گفت‌وگو ۷ ماه پس از آنکه واشنگتن، با چراغ سبز خود به تل‌آویو برای حمله به ایران، مسیر دیپلماسی شکل‌ گرفته پیشین را در عمل نابود کرد.
به گزارش ایرنا، در این سفر وزیر امور خارجه را دو معاون سیاسی و اقتصادی و نیز سخنگوی وزارت همراهی می‌کردند و قرار بود که معاون حقوقی هم فردا به تیم ملحق شود.
از مجموع فضای حاکم در طول پرواز مشخص بود که احتیاط در خوشبینی به روند مذاکرات با توجه به تجربه ماه‌های گذشته، اصلی‌ترین عنصر حاکم بر رویکرد هیات دیپلماتیک ایران است و اگر نگوییم بی‌اعتمادی مطلق اما تهران با کمترین میزان ممکن اعتماد در این گفت‌وگوها شرکت کرد.
سید عباس عراقچی پیش از آغاز سفر در توئیتی تصریح کرد که «ایران با چشمانی باز و بدون از یاد بردن رویدادهای سالی که گذشت وارد مسیر دیپلماسی می‌شود.
ما با حسن نیت وارد تعامل می‌شویم و در عین حال، قاطعانه بر حقوق خود ایستادگی می‌کنیم».
هواپیمای وزیر امور خارجه و هیات همراه، شامگاه ۱۶ بهمن از فرودگاه مهرآباد تهران برخاست و ۲ ساعت بعد در فرودگاه مسقط به زمین نشست.
در دو ساعت فاصله هوایی تهران تا مسقط، رایزنی‌های تیم دیپلماتیک از یک‌سو و تکاپوی هیات رسانه‌ای از سوی دیگر تداوم داشت.
آخرین گفت‌وگوها درباره رسیدن به یک نقشه راه مذاکراتی و تازه‌ترین تحولات میان عراقچی و معاونان انجام شد.
مسقط پایتخت عمان، شهری آرام و با خانه‌هایی اغلب سفید و هوایی شرجی، پس از کش‌وقوس‌های بسیار میزبان مذاکرات هسته‌ای شد.
شهری با معماری متفاوت‌تر از دیگر پایتخت‌های همسایه خود؛ اینجا از برج و باروها بلند و مدرن دوحه قطر چندان خبری نبود و در قیاس با دوبی و ابوظبی، مسقط خیابان‌هایی آرام و خلوت‌تری داشت و به تعبیر یکی از کارکنان سفارت ایران، مردمانی‌ آرام‌ که گویی هیچ شتابی برای گذران روزها و روزمره خود نداشتند.
حضور مسافران و توریست‌های خارجی از شرق آسیا تا روسیه و آمریکا از نکات قابل توجه در مراکز خرید و هتل‌های مسقط بود.
وزیر امور خارجه بامداد ۱۷ بهمن در حالی، مورد استقبال مقام عمانی قرار گرفت که بازگشت مذاکرات به این کشور به تاکید ایران، نشان از اعتماد خاص تهران به این همسایه خود است و با توجه به زمینه‌ای که عمان برای شکل‌گیری این مذاکرات تدارک دید؛ به نظر می‌رسد، مسقط هم به اهمیت آن تاکید ایران، آگاه است.
مردم عمان هم به سبب مجموعه‌ای از عوامل تاریخی و دوستی نزدیک، برای ایرانیان احترام بسیار قائل‌اند.
صبح روز مذاکرات با انبوهی از خبرهای جعلی و شایعه، گمانه و تحلیل در هتل کمپینیسک (Kempinski Hotel) مسقط برای هیات مذاکره‌کننده آغاز شد که مهمترین آن هم حضور فرمانده سنتکام در مسقط بود.
شیوه گفت‌وگو، موضوع آن و سطح مطالبات دو طرف مهمترین محور خبرها و گزارش‌های تایید شده و نشده بود.
شیوه خاص سلطنت عمان در میزبانی از مذاکرات ایران و آمریکا؛ چه در دوره‌های گذشته و چه در ۱۷ بهمن‌ماه ویژگی‌هایی دارد که این میزبانی را با میزبانی‌های تجربه شده در ایتالیا یا وین و ژنو متفاوت‌ می‌کند؛ یکی از مهمترین آن‌ها فاصله مکان برگزاری گفت‌وگوها از محل استقرار خبرنگاران است.
استقرار خبرنگاران در هتل‌ها یا مکان‌هایی اغلب دور از محل اصلی گفت‌وگوها گرچه برای رسانه‌های حاضر در مذاکرات، موضوعی چالش‌برانگیز است اما به همان میزان برای اعضای تیم‌های مذاکراتی اسباب تمرکز و کاستن از حاشیه ارزیابی می‌شود.
این بار هم اتخاذ این شیوه سبب شد که مذاکرات دور از چشم رسانه‌ها و در منزل شخصی وزیر امور خارجه عمان برگزار شود و اغلب خبرنگارانی که به منظور پوشش خبری این رویداد از رسانه‌های منطقه و غربی در مسقط حاضر بودند، در مکان‌هایی متفاوت و پراکنده مستقر شدند.
«سید عباس عراقچی» به همراه معاونان سیاسی، حقوقی و اقتصادی خود در حالی صبح ۱۷ بهمن هتل محل استقرار خود را به منظور دیدار با «بدر البوسعیدی» ترک کرد که زبان بدن هیات از آمادگی برای گفت‌وگوهایی سخت و صریح حکایت داشت.
چهره مصمم عراقچی و تاکید هیات مذاکره‌کننده بر این مهم که ایران پای خواسته‌های مشروع خود خواهد ایستاد، نشان می‌داد که بازی روانی-رسانه‌ای به راه افتاده از سوی رسانه‌های عمدتا غربی از سوی تیم ایرانی درک شده است.
همزمان با آغاز دیدار عراقچی با البوسعیدی، خبرنگاران حاضر در هتل مجموعه‌ای از ادعاها، اظهارات و حتی تهدیدات شکل گرفته در فضای مجازی و رسانه‌ای را با هم تبادل می‌کردند.
عدم دسترسی به مکان مذاکراتی و غیر مستقیم بودن گفت‌وگوها سبب شده بود که رسانه‌های مختلف در خبرهای متنوعی از ترک گروه‌های مذاکراتی، ورود آن‌ها به محل، حضور افراد مختلف، آغاز گفت‌وگوها به صورت مستقیم و حتی محورهای مذاکراتی، انواع خبرها و تحلیل‌ها را ارائه دهند.
تیم مذاکراتی ایران پس از ارائه دیدگاه‌ها و پیشنهادات خود به وزیر خارجه عمان به هتل محل استقرار بازگشت.
این پیشنهادات در دیدار البوسعیدی به «استیو ویتکاف» و «جرد کوشنر» نمایندگان آمریکا در مذاکرات ارائه شد.
هیات مذاکراتی ایران به منظور برگزاری دور دوم بار دیگر هتل محل استقرار را ترک کرد و در این دور دو طرف با میانجیگری وزیر امور خارجه عمان بیش از چهار ساعت به گفت‌وگو پرداختند.
این ماراتن عصر ۱۷ بهمن به پایان رسید و هیات دیپماتیک به هتل بازگشت در حالی که به نظر می‌رسید گفت‌وگوها به نوعی دیپلماسی را نجات داده بودند.
وزیر امور خارجه در پایان نخستین دور از مذاکرات هسته‌ای با همان احتیاط اشاره شده در آغاز، تصریح کرد که پس از وقفه‌ای طولانی نقطه‌نظرات، نگرانی‌ها، منافع و حقوق مردم ایران به طرف مقابل، در فضایی بسیار خوب منتقل و در عین حال دیدگاه‌های طرف مقابل نیز شنیده شد و این موضوع بسیار مهم بود.
عراقچی شروع مذاکرات را خوب توصیف اما تاکید کرد که ادامه‌ آن منوط به این است که ما در پایتخت‌ها مشورت‌هایی انجام دهیم و درباره چگونگی ادامه روند تصمیم‌گیری کنیم.
وزیر امور خارجه در پاسخ به نگرانی‌های حضور نظامی آمریکا در منطقه هم گفت که به صراحت اعلام شده است لازمه هر گفت‌وگویی، خودداری از تهدید و فشار است.
آیا اهداف اولیه از دور نخست مذاکرات محقق شد؟
هواپیمای وزیر امور خارجه ایران درحالی شامگاه ۱۷ بهمن فرودگاه مسقط را ترک کرد که پرونده‌ای از دیپلماسی با یک برگه از نخستین دور گفت‌وگوهای هسته‌ای میان ایران و آمریکا باز شد.
نشستی که «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا در نخستین توصیف آن را «خوب» اعلام کرد اما این توصیفات با توجه به سابقه آمریکا و سبقه او، نه برای ایران، نه منطقه و نه جامعه بین‌الملل ملاک کافی برای بازگشت مطمئن به مسیر دیپلماتیک نیست.
این بازگشت را باید اقدامات راهگشا تثبیت کند نه بن‌بست‌سازی‌هایی از نوع تحریم و تهدید.
مهمترین هدف ایران از پذیرش نشستن پای میز گفت‌وگو، ابتدا احترام به خواست کشورهای منطقه و بعد ارزیابی میزان حسن‌نیت آمریکا بود.
به نظر می‌رسد با برگزاری این دور و تاکید بر اینکه دور دیگری هم برگزار خواهد شد، طرف ایرانی میزانی از حسن‌نیت مورد اشاره را از طرف آمریکایی مشاهده و رگه‌هایی از جدیت و عدم تاثیرپذیری از جریان‌های رادیکال و جنگ طلب را درک کرده است.
مجموعه آنچه در ماه‌های گذشته سبب شد بار دیگر دو کشور به مسیر دیپلماتیک باز گشته و به این مسیر فرصتی حتی به اندازه یک گفت‌وگو دهند؛ به همان اندازه مهم و قابل تامل است که روزها و ماه‌های آینده.
واقعیت آن است که گفت‌وگوهای شکل گرفته در دور نخست در مسقط عمان را می‌توان نخستین و شاید کم رمق‌ترین صدای دیپلماسی در میانه صداهای جنگ‌طلب بلند شده از ناوهای مستقر در منطقه خاورمیانه و لابی‌های تنش‌خواه در واشنگتن و تل‌آویو دانست.
انباشتگی مسائل، چالش‌ها و دشمنی‌ها میان ایران و آمریکا، در طول چهار دهه گذشته، هرگونه گفت‌وگو و مذاکره میان دو کشور را از حالت عادی و روتین دو دولت مستقر خارج و به رویدادی مهم، حتی مهمترین رویداد خبری - سیاسی جهان تبدیل می‌کند و این موضوع در دوره تازه گفت‌وگوهای دو کشور در مسقط بسیار پررنگ‌تر از قبل بود.
از این رو نشست مسقط را نه می‌توان نشانه‌ای از قطعیت توافق و نه حکایتی از شکست در مسیر این تلاش دانست.
ایران به تصریح وزیر امور خارجه خود تنش نظامی را نمی‌خواهد اما برای آن آماده است، همزمان دیپلماسی را ترجیح می‌دهد و برای آن هم آماده است.