سایه چماق ترامپ بر پیکر اروپا

باشگاه خبرنگاران جوان، سمیه خلیلی - در فضای ملتهب دیپلماسی بین‌الملل، اظهارات اخیر بارت دی‌ویور، نخست‌وزیر بلژیک، که در صدر اخبار رسانه‌های معتبر قرار گرفته، شوک جدیدی به مناسبات فراآتلانتیک وارد کرده است.
دی‌ویور با ادبیاتی تند و گزنده، پرده از نگاه ابزاری دونالد ترامپ به قاره سبز برداشت.
او معتقد است پشت نقاب «دوستی با اروپا»، استراتژی خطرناکی نهفته است که هدف نهایی آن تبدیل کشور‌های مستقل اروپایی به مهره‌هایی تحت فرمان و در نهایت، سوق دادن آنها به نوعی تبعیت محض یا به تعبیر او «برده‌داری اقتصادی» است.
این گزارش به کالبدشکافی این رویکرد انتقادی و واکاوی ابزار‌های فشار واشینگتن بر بروکسل می‌پردازد.
استراتژی تفرقه برای حاکمیت مطلق
نخست‌وزیر بلژیک در تحلیل خود به نکته‌ای بنیادین اشاره می‌کند: ترامپ عاشق «اروپا» نیست، بلکه او عاشق «تکه تکه شدن» این قاره است.
از منظر انتقادی، دکترین ترامپ بر پایه تخریب نهاد‌های چندجانبه بنا شده است.
اتحادیه اروپا به عنوان یک بلوک متحد، مانعی بزرگ بر سر راه یکجانبه‌گرایی ایالات متحده محسوب می‌شود.
زمانی که ترامپ از کشور‌های جداگانه سخن می‌گوید، در واقع به دنبال تضعیف «قدرت جمعی» است که بروکسل نماد آن است.
منتقدان بر این باورند که رویکرد ترامپ، بازگشت به عصر رقابت‌های ملی‌گرایانه قرن نوزدهمی است.
او با تشویق جریان‌های واگرا در داخل اروپا و حمایت ضمنی از تضعیف همگرایی، قصد دارد هر کشور را به تنهایی پای میز مذاکره بکشاند.
در چنین شرایطی، قدرت چانه‌زنی آلمان، فرانسه یا بلژیک به تنهایی در برابر غول اقتصادی آمریکا ناچیز خواهد بود.
این دقیقاً همان وضعیتی است که دی‌ویور آن را حرکت به سمت برده‌داری توصیف می‌کند؛ وضعیتی که در آن اراده سیاسی پایتخت‌های اروپایی تحت‌الشعاع دستورات دیکته شده از کاخ سفید قرار می‌گیرد.
جنگ اقتصادی؛ هراس از رقیبِ هم‌تراز
بخش مهمی از مواضع نخست‌وزیر بلژیک بر وزن اقتصادی اتحادیه اروپا متمرکز است.
او به صراحت بیان می‌کند که ترامپ از وجود یک اقتصاد بزرگ که توان ایستادگی در برابر آمریکا را داشته باشد، بیزار است.
اتحادیه اروپا با بازار واحد و استاندارد‌های سخت‌گیرانه خود، تنها موجودیتی است که می‌تواند در برابر جنگ‌های تجاری و تعرفه‌ای ترامپ قد علم کند.
از همین رو، حملات مداوم ترامپ به سیاست‌های پولی و تجاری بروکسل، نه از روی دلسوزی برای تجارت آزاد، بلکه ناشی از یک هراس استراتژیک است.
در این نگاه انتقادی، ترامپ تجارت را نه یک همکاری سودمند، بلکه یک میدان نبرد می‌بیند.
استفاده او از تعرفه‌ها به عنوان سلاح، ابزاری برای به زانو درآوردن صنایعی است که ستون فقرات اقتصاد اروپا را تشکیل می‌دهند.
وقتی بروکسل از وضع مالیات بر غول‌های فناوری آمریکایی سخن می‌گوید یا بر توافق‌های اقلیمی پافشاری می‌کند، در واقع در حال اعمال حاکمیت اقتصادی خود است؛ امری که با روحیه تمامیت‌خواه ترامپ سازگاری ندارد.
او می‌خواهد اروپا صرفاً یک بازار مصرف برای کالا‌های آمریکایی باشد، نه یک قطب تولیدی و استانداردگذار که بتواند برتری واشینگتن را به چالش بکشد.
عصر تهدید و افول دیپلماسی سنتی
تعبیر «چماق بزرگ» که دی‌ویور به کار برده، نشان‌دهنده تغییر ماهیت بنیادین در روابط دو سوی اقیانوس اطلس است.
در دهه‌های گذشته، ناتو و پیوند‌های اقتصادی به عنوان چتری برای امنیت مشترک تلقی می‌شدند، اما در دوران ترامپ، این چتر به ابزاری برای اخاذی سیاسی بدل شده است.
ترامپ با تهدید به خروج از ناتو یا قطع همکاری‌های امنیتی، عملاً اروپا را در موقعیت انتخاب بین «امنیت» و «استقلال» قرار داده است.
این رویکرد که با «جرأت تهدید کردن» همراه شده، عمق بی‌اعتمادی را در روابط بین‌الملل نشان می‌دهد.
منتقدان اشاره می‌کنند که ترامپ با نادیده گرفتن پروتکل‌های دیپلماتیک و توسل به ارعاب، عملاً به دوران دیپلماسی زور بازگشته است.
این رفتار نه تنها باعث همبستگی بیشتر در لایه‌هایی از نخبگان اروپایی شده، بلکه ضرورت بازنگری در دکترین دفاعی و اقتصادی قاره سبز را دوچندان کرده است.
سخنان دی‌ویور در واقع فریاد بیداری قاره‌ای است که دریافته دیگر نمی‌تواند به «شریک قدیمی» اعتماد کند؛ چرا که این شریک اکنون با چماقی در دست، بر سر سفره آنها نشسته است.
در نهایت، گزارش‌های واصله از منابع خبری داخلی و بین‌المللی نشان می‌دهد که اروپای واحد امروز بیش از هر زمان دیگری درک کرده است که بقای آن در گرو ایستادگی در برابر این رویکرد‌های یکجانبه‌گرایانه است.
اظهارات نخست‌وزیر بلژیک تنها یک موضع‌گیری سیاسی نیست، بلکه بازنمایی یک واقعیت ژئوپلیتیک جدید است: اروپایی که نمی‌خواهد برده باشد، باید هزینه استقلال خود را در برابر چماق بزرگ ترامپ بپردازد.