معادله قدرت در بغداد؛ مالکی میان دیپلماسی دوگانه و نفوذ آمریکا
نوری مالکی به دلیل روابط نزدیک با دو قدرت تأثیرگذار در عراق یعنی تهران و واشنگتن همچنان یکی از بازیگران اصلی و نیروی محرکه سیاست و سازوکارهای داخلی این کشور محسوب میشود و به همین دلیل انتظارات داخلی و خارجی از او بسیار بالاست.
نوری مالکی به دلیل روابط نزدیک با دو قدرت تأثیرگذار در عراق یعنی تهران و واشنگتن همچنان یکی از بازیگران اصلی و نیروی محرکه سیاست و سازوکارهای داخلی این کشور محسوب میشود و به همین دلیل انتظارات داخلی و خارجی از او بسیار بالاست.
کد خبر: 758283 | ۱۴۰۴/۱۱/۰۷ ۱۴:۰۷:۴۷
لیلا پایدار- کیومرث یزدانپناه استاد ژئوپلتیک دانشگاه تهران، در گفتوگو با خبرنگار اعتماد آنلاین با اشاره به مطرح شدن نام نوری المالکی بهعنوان گزینه نهایی نخستوزیری، به بررسی شرایط و چشمانداز سیاسی عراق پرداخت و گفت: تحولات عراق از آن جهت حائز اهمیت است که این کشور بیش از سه دهه است در تلاش برای خروج از وضعیت فروپاشیده خود به سر میبرد.
عراق در نتیجه تحولات عمیق و بنیادین سیاسی و ژئوپلتیکی دچار دگرگونیهای زیرساختاری شد و در نهایت پس از اشغال این کشور در سال ۲۰۰۳، وارد مرحلهای کاملاً متفاوت گردید.
بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که عراق همچنان با نوعی انزوای شدید ژئوپلتیکی مواجه است، استقلال تصمیمگیری آن مخدوش شده و در سطوح کلان قادر به تصمیمسازی مستقل نیست؛ بهگونهای که تقریباً تمامی تحولات این کشور تحت تأثیر مداخله و نفوذ ایالات متحده آمریکا قرار دارد.
وی افزود: پس از انتخابات اخیر پارلمانی و طی فرآیند انتخاب نخستوزیر در نهایت نوری مالکی که پیشتر نیز سابقه حضور تمامعیار در صحنه سیاسی عراق را داشته، بار دیگر بهعنوان نخستوزیر انتخاب شد.
این انتخاب از جهات مختلف قابل بررسی است و طبیعتاً تحلیلها و ارزیابیهای متفاوتی را به دنبال دارد.
یزدانپناه با اشاره به سوابق نخستوزیری نوری مالکی تصریح کرد: تحولات سیاسی عراق پس از انتخاب مجدد نوری مالکی از آن جهت اهمیت دارد که وی پیشتر در یکی از پرتلاطمترین دورههای سیاسی، امنیتی و ژئوپلتیکی عراق نخستوزیر بوده است.
در آن مقطع، عراق دشوارترین شرایط خود را تجربه کرد و امروز با بازگشت مجدد او به قدرت، بهطور طبیعی هم افکار عمومی و هم بسیاری از احزاب و جریانهای سیاسی نسبت به آینده کشور دچار نگرانی هستند.
این استاد ژئوپلتیک ادامه داد: نوری مالکی حدود ۱۳ سال پیش نخستوزیری عراقِ بحرانزده و تحت اشغال را بر عهده داشت و دورهای بسیار خاص و تعیینکننده را در تاریخ معاصر این کشور پس از سقوط صدام در سال ۲۰۰۳ رقم زد.
در آن دوره، هرچند نیروهای آمریکایی بهظاهر از عراق خارج شدند، اما کشور با جنگ داخلی گسترده، خشونتهای فرقهای و در نهایت ظهور گروه تروریستی داعش مواجه شد؛ گروهی که توانست بخشهای وسیعی از خاک عراق را به تصرف خود درآورد.
اگر کمک همسایگان مؤثری همچون ایران نبود، چهبسا امروز چیزی از کشور عراق باقی نمانده بود و این کشور عملاً در آستانه تجزیه ژئوپلتیکی قرار میگرفت.
وی خاطرنشان کرد: بازگشت مجدد نوری مالکی و قرار گرفتن این سیاستمدار کهنهکار ۷۵ ساله در رأس مهمترین منصب اجرایی عراق، در شرایطی صورت گرفته که این کشور همچنان گرفتار انزوای ژئوپلتیکی و تحت سیطره و نفوذ مستقیم واشنگتن است.
از سوی دیگر، بزرگترین متحد منطقهای عراق یعنی ایران نیز تحت فشارهای بینالمللی و تحولات شکننده داخلی قرار دارد و خود عراق نیز برای محدودسازی روابط با تهران، تحت فشار جدی است.
یزدانپناه با اشاره به ساختار سیاسی عراق گفت: عراق همواره با چندپارگی سیاسی و پیچیدگیهای خاص خود مواجه بوده و همین مسئله روند اتحاد سیاسی و حکمرانی ملی را برای هر نخستوزیری دشوار و طاقتفرسا کرده است.
در دو دهه اخیر نیز اختلافات سیاسی مانع پایبندی به مهلتهای قانون اساسی و شکلگیری اتحاد ملی شده است.
وی افزود: نوری مالکی به دلیل روابط نزدیک با دو قدرت تأثیرگذار در عراق یعنی تهران و واشنگتن همچنان یکی از بازیگران اصلی و نیروی محرکه سیاست و سازوکارهای داخلی این کشور محسوب میشود و به همین دلیل انتظارات داخلی و خارجی از او بسیار بالاست.
او تنها نخستوزیری است که تاکنون دو دوره این مسئولیت را بر عهده داشته و اگر در این دوره نتواند بر مشکلات اساسی عراق غلبه کند، انسجام ملی را تقویت کرده و نفوذ آمریکا بر روند تصمیمگیریهای بغداد را کاهش دهد، این ناکامی نهتنها به اعتبار شخصی و حزبی او، بلکه به جایگاه شیعیان در ساختار سیاسی عراق آسیب جدی وارد خواهد کرد.
این استاد ژئوپلتیک تأکید کرد: آنچه امروز در صحنه میدانی عراق مشاهده میشود رنج و فشاری است که مردم، نخبگان، احزاب سیاسی و گروههای مذهبی این کشور از ناحیه تضعیف جایگاه عراق در منطقه و جهان متحمل میشوند؛ بهویژه به دلیل مداخلات آزاردهنده آمریکا در امور داخلی و اشراف این کشور بر منابع راهبردی انرژی عراق که عملاً درآمدهای نفتی این کشور را تحت سیطره خود قرار داده است.
تداوم این وضعیت برای مردم عراق بههیچوجه قابل قبول نیست و انتظار دارند نوری مالکی هرچه سریعتر عراق را از این انزوای آزاردهنده ژئوپلتیکی خارج کند.
وی در پایان گفت: عراق به دلیل تنوع قومی و مذهبی همواره مستعد رفتارهای واگرایانه و ظهور افراطگراییهای خشن بوده است و تجربه داعش نمونه بارز آن است؛ خطری که همچنان بر فراز عراق وجود دارد.
یکی دیگر از انتظارات جدی مردم عراق و همسایگان، از جمله ایران، کنترل کامل فضای امنیتی و حاکمیت بر آسمان این کشور است.
تحولات اخیر منطقه نشان داد که عراق عملاً اراده مؤثری برای کنترل فضای سرزمینی و هوایی خود ندارد و این مسئله نگرانیهای جدی برای امنیت منطقه ایجاد کرده است.
در مجموع، عراق امروز در نقطهای بسیار سرنوشتساز قرار دارد و هرگونه ناکامی سیاسی میتواند پیامدهای جبرانناپذیری برای امنیت ملی این کشور و کل منطقه به همراه داشته باشد.