ارز ترجیحی؛ به نام اقتصاد به کام ویژهخوار
سیاست تکنرخی شدن ارز با وجود فراز و نشیبهایی که در این سالها داشته به مرحله اجرایی رسیده است و به باور اغلب فعالان و کارشناسان حوزه اقتصادی، اگر دولت بتواند این موضوع را به شکل صحیحی مدیریت کند در اقتصاد کشور به ویژه معیشت مردم، نتایج خوبی به همراه دارد.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - تکنرخی شدن ارز یکی از حساسترین اصلاحات اقتصادی برای کشورهایی مثل ایران است که سالهاست با نظام چندنرخی بودن ارز روبرو بوده است و اگرچه همواره به عنوان یکی از موضوعات مهم اقتصادی کشور مطرح بوده اما به دلایل مختلفی مثل فشارهای بودجهای و نگرانی ناشی از آثار تورمی، اجرای کامل آن به تعویق افتاده است.
ارز چند نرخی در اقتصاد کشور باعث ایجاد مشکلات متعددی شد که میتوان به رانت و ویژهخواری، واقعی نبودن اقتصاد، کاهش حجم تولید کشور و...
اشاره کرد.
تکنرخی شدن ارز از فسادهای بیشاظهاری و کماظهاری جلوگیری میکند
محمدرضا غفراللهی، عضو هیئت نمایندگان اتاق بازرگانی ایران درمورد تکنرخی شدن ارز گفت: با توجه به این که بانک مرکزی چند مسئله را بیان کرده و گفته است که یکهزار یورو به هر نفر در سال اختصاص میدهد که میتواند خرید کند یا فروش ارز را برای صادرکنندگان آزاد کرده است همه اینها نشان میدهند بانک مرکزی میخواهد خیلی عملگرایانهتر وارد شود و از دیکته کردن دستوری نرخ ارز و مشخص کردن چارچوب محدود دست کشیده است تا بازارهای غیررسمی نقش محدودتری پیدا کنند و این تصمیمها نشان میدهند که بانک مرکزی میخواهد از آن سیاستها فاصله گرفته و در جایگاه نظارتی خودش قرار بگیرد.
غفراللهی ادامه داد: تکنرخی شدن ارز از فسادهای بیشاظهاری و کماظهاری جلوگیری میکند و از آنجایی که مردم برای سفر و دانشجویان در حال تحصیل در خارج از کشور به ارز نیاز دارند قبلاً مجبور بودند که ارز مورد نیاز خود را از بازار غیررسمی تأمین کنند و اینها مصارف ارزی هستند که پیش از این به رسمیت شناخته نمیشدند و با توجه به سیاست تکنرخی شدن ارز، بانک مرکزی باید بتواند نیازهای مردم را پوشش دهد.
یارانه ارز ترجیحی به سفره مردم بازگردد
احمدرضا فرشچیان، رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی ایران نیز، حذف ارز ترجیحی را اقدامی شجاعانه عنوان کرد و گفت: نرخ ارز ترجیحی یا تالار اول و دوم یا انواع ارزهایی که وجود داشتند و چند سال است که درمورد اینها صحبت میشود باعث ایجاد اعتراض همه برای ارز چندنرخی شده بود و آنها میگفتند که ارز باید تکنرخی شود و به سمت شفافیت و حذف رانت برود و در این مقطع، دولت یک رشادت خاصی انجام داد و این حرکت مثبت و روبه جلو را صورت داد.
به گفتهی رئیس کمیسیون واردات اتاق بازرگانی، هر اصلاحاتی، یک سری عواقب را دارد و بعضی از بخشها از آن متضرر میشوند و اولین بخشی که در این خصوص متضرر میشد واردات بود که در سفره مردم تأثیر میگذاشت.
اما افرادی که بدنبال یکسانسازی نرخ ارز و حذف ارزهای چندنرخی بودند به یک چیز اعتقاد داشتند و این بود یارانهای که برای این ارز داده میشد صد در صد به دست دهکهای ضعیف کشور نمیرسید و میگفتند که ساختار باید به سبکی اصلاح شود که این یارانه ارز به دهکهای ضعیف جامعه برسد.
اما در رانتها حیف و میل میشد و به دست مردم نمیرسید.
فرشچیان افزود: با تکنرخی شدن ارز باید آسیبشناسی کرد که تا چه اندازه به سفره مردم میرسد و حتی اگر محدودیتهایی برای یارانه نقدی وجود دارد ولی باید از طریق کمکهای یارانهای به صورت نقدی به دهکهای ضعیفتر داده شود.
گفتنی است که حسین محمودی اصل کارشناس اقتصادی، تکنرخی شدن ارز را با وجود تأخیر در انجام آن، اقدامی بسیار موثر و مفید دانست.
محمودی اصل درمورد این موضوع گفت: ارز ترجیحی باعث شد که رانتخوارانی به وجود بیایند و از ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی این اشتباهها شروع شدند و به هر حال، بخشی از این اتفاق از روی اجبار بود.
به این معنی که مثلاً ۷ میلیارد دلار کمبود درمورد ورود ارز داشتیم و طبیعتاً در ایجاد مشوقهای صادراتی دچار مشکل بودیم و صادرکننده انگیزهای برای صادرات نداشت.
چون گاهی باید ارز خود را تا ۷۰-۵۰ درصد ارزانتر به عدهای از واردکنندگان میداد و آنها سود میکردند و صادرکننده ضرر میکرد.
مهدی محمدی رئیس هیئتمدیره انجمن تولیدکنندگان فولاد آلیاژی هم درمورد تأثیر یکسانسازی نرخ ارز برای حفظ منابع ارزی به ویژه در حوزه صادرات ادامه داد: در سال ۱۴۰۳، ۶.۸۸ میلیارد دلار صادرات در زنجیره داشتهایم و در نیمه اول سال ۱۴۰۴، حدود ۴.۰۴ میلیارد بوده است.
تفاوت بازار اول و دوم سال قبل، میانگین حدود ۲۰ هزار تومان بوده است و اگر این را در ۶.۸۸ میلیارد دلار ضرب کنید به یک عددی خواهید رسید و اگر برای نیمه اول سال ۱۴۰۴ نیز، ۴.۴ میلیارد را در یک تفاوت حدود ۴۰ هزار تومانی ضرب کنید که بازار اول و دوم داشت حدود ۱۶۱ هزار میلیارد تومان میشود و نتیجه این بود که آنها باعث تولید رانت ۳۰۰ هزار میلیارد تومانی در بازار برای عدهای شدهاند.
افرادی که صادرات کردهاند و نتوانستهاند ارز ناشی از صادرات را استفاده کنند و آنها از طریق سیستم بانک مرکزی و نظام ارزی وادار شدند به تالار اول بفروشند و این باعث بستر رانت شده است و این یک نمونه از رانت ارزی تولید شده در اثر نظام چند نرخی در یک صنعت است.
محمدی افزود: این اتفاق باعث به وجود آمدن رانت میشود و با ایجاد رانت، مردم یک سری ویژهخوار را مشاهده میکنند و این باعث میشود که آنها اعتماد نداشته باشند و با توجه به این که باور اجتماعی جزء سرمایه است نباید سرمایه اقتصادی و اجتماعی مردم به خاطر رانتخواری ازبین برود.
به گفته این کارشناسان و فعالان حوزه اقتصادی، یکی از آثار مثبت تکنرخی شدن ارز این است که مهمترین منبع تولید فساد و رانت در اقتصاد را خشک میکند.
چون نظام چند نرخی باعث تخصیص منابع ارزی با قیمتهای بسیار پایینتر به گروههای خاص میشده است و با حذف این تفاوت نرخ، انگیزههای سفتهبازی، بیشاظهاری در واردات و کماظهاری در صادرات از بین میرود.