پاداش ۱۸ میلیاردی برای گزارش ماینرهای غیرمجاز/ ماینرها حلقه پنهان ناترازی برق
بنابر گفته مسئولان، از ابتدای سال تاکنون، ۱۸ میلیارد تومان پاداش به شهروندانی که در زمینه کشف ماینرهای غیرمجاز همکاری داشتهاند، پرداخت شده است.
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلیپور - ناترازی مزمن برق، سالهاست به یکی از چالشهای اصلی صنعت انرژی کشور تبدیل شده؛ چالشی که هر تابستان با خاموشیها و هر زمستان با هشدارهای کمبود انرژی خود را نشان میدهد.
در این میان، استخراج غیرمجاز رمزارز بهعنوان یکی از پنهانترین و پرمصرفترین عوامل فشار بر شبکه برق، بهتدریج از حاشیه به متن آمده است.
طبق اعلام پایگاه اطلاعرسانی وزارت نیرو، خاموش شدن ماینرهای غیرمجاز باعث شد حداقل ۱۳۰۰ مگاوات از بار پایه شبکه برق کشور کاسته شود؛ رقمی معنادار که میتواند برق یک شهر متوسط ایرانی را تأمین کند و بار دیگر نقش ماینینگ زیرزمینی را در تشدید ناترازی برق آشکار ساخت.
اما اهمیت این عدد تنها به داخل کشور محدود نمیشود.
همزمان با خروج این حجم از مصرف برق، هشریت جهانی استخراج بیتکوین از ۴۵۰ به ۴۰۶ اگزاهش کاهش یافت؛ افتی نزدیک به ۱۰ درصد که از ناپدید شدن ناگهانی بخشی از توان محاسباتی شبکه جهانی حکایت دارد.
این کاهش کمسابقه نشان میدهد ایران با سهمی حدود ۵ درصد از استخراج جهانی بیتکوین، نه یک بازیگر حاشیهای، بلکه یک قدرت ماینینگی اثرگذار در معادلات انرژی و رمزارز جهان است.
۸۰۰ هزار دستگاه زیرزمینی؛ مصرفی همتراز نیروگاههای بزرگ
برآوردهای رسمی نشان میدهد ۷۰۰ تا ۸۰۰ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز در قالب ۷۰ تا ۸۰ هزار مزرعه بزرگ و کوچک زیرزمینیدر نقاط مختلف کشور فعال هستند.
توان مصرفی لحظهای این شبکه پنهان بین ۲۰۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد میشود؛ رقمی نزدیک به ظرفیت تولید دو نیروگاه اتمی بوشهر که بخش قابل توجهی از آن خارج از هرگونه چارچوب رسمی مصرف میشود.
نگرانکنندهتر آنکه بررسی دادههای فیدرهای اصلی و مقایسه آن با کنتورهای هوشمند نشان میدهد حدود ۲۵ درصد از استخراجها حتی پس از کنتور برق انجام میشود.
این بدان معناست که بخشی از ماینینگ غیرمجاز، در لایهای پنهان از شبکه توزیع قرار دارد و عملاً از دید ابزارهای نظارتی مرسوم دور مانده است.
چرا شناسایی ماینرهای غیرمجاز دشوار است؟
کارشناسان چند عامل اصلی را در پیچیده شدن روند شناسایی این مزارع مؤثر میدانند.
دستگاههای قدیمی و پرمصرف که اغلب بدون ثبت رسمی یا از مسیرهای غیرقانونی وارد کشور شدهاند، نخستین حلقه این زنجیرهاند.
از سوی دیگر، شواهد حاکی از آن است که برخی مزارع بهجای برق شبکه، از گاز یا گازوئیل برای تأمین انرژی استفاده میکنند که ردیابی آنها را با چالش جدی مواجه میسازد.
در کنار این موارد، اتصال به اینترنت ماهوارهای نیز باعث شده بخشی از فعالیتهای استخراج، مستقل از زیرساختهای قابل پایش داخلی انجام شود.
ماینینگ؛ صنعت انرژیخو با پیامدهای ملی
بر اساس برآوردها وزارت نیرو، هر بیتکوین استخراجشده در ایران بهطور متوسط سالانه ۱۳۰۰ مگاواتساعت انرژی مصرف میکند.
با احتساب مصرف سیستمهای خنککننده مزارع، مجموع انرژی مصرفی استخراج رمزارز در کشور به حدود ۲۰ میلیارد کیلوواتساعت در سال میرسد؛ رقمی معادل ۵ درصد کل انرژی مصرفی کشور و برابر با مصرف روزانه ۱۳.۷ میلیون لیتر گازوئیل این اعداد بهروشنی نشان میدهد ماینینگ غیرمجاز نه یک فعالیت حاشیهای، بلکه صنعتی انرژیبر با اثر مستقیم بر امنیت انرژی و اقتصاد ملی است.
افزایش کشفیات و نقش کلیدی مردم
در همین رابطه، هادی سفیدمو، مجری نظارت و ساماندهی استخراج رمزارز توانیر، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان اعلام کرد: از ابتدای سال ۱۴۰۴ تا پایان دیماه، ۳۵ هزار دستگاه ماینر غیرمجاز از ۳ هزار و ۸۱۳ مرکز غیرقانونی در سراسر کشور کشف شده است.
او با اشاره به روند رو به رشد برخوردها گفت: این آمار نسبت به مدت مشابه سال گذشته، نشاندهنده افزایش سهبرابری عملکرد دستگاههای مسئول در حوزه مقابله با استخراج غیرمجاز است.
به گفته این مقام مسئول، بیش از ۴۰ درصد از این کشفیات از طریق گزارشهای مردمی انجام شده و از ابتدای سال تاکنون، ۱۸ میلیارد تومان پاداش به شهروندانی که در این زمینه همکاری داشتهاند، پرداخت شده است.
در نهایت گفتنی است، کاهش ۱۳۰۰ مگاواتی بار پایه شبکه برق، تنها یک عدد نیست؛ نشانهای روشن از سهم قابل توجه ماینینگ غیرمجاز در تعمیق ناترازی برق کشور است.
تجربههای اخیر نشان میدهد برخورد مقطعی و صرفاً سلبی، نمیتواند راهحل نهایی باشد.
تا زمانی که استخراج رمزارز از وضعیت زیرزمینی خارج نشود و ساماندهی قانونی، شفاف و مبتنی بر واقعیتهای انرژی کشور شکل نگیرد، فشار بر شبکه برق ادامه خواهد داشت.
مسیری که میتواند با سیاستگذاری هوشمندانه، از یک تهدید پنهان، به فرصتی کنترلشده برای مدیریت انرژی و خلق ارزش اقتصادی تبدیل شود.
